Category Archives: astronomie

De planeet Mars deel 9: Speuren op Mars.

Donderdag 30 juli vertrok vanaf het Cape Canaveral Air Force Station in Florida – om precies te zijn om 7.50 uur plaatselijke tijd (EDT); het gaat om de details – een Atlas V raket met aan boord de Mars Perseverance Rover.

mars lift offDe lancering van de Atlas V raket op 30 juli. Image Credit: NASA/Joel Kowsky

0 mars 0

Zie hierboven en hieronder de neuskegel van de raket waarin de Mars Perseverance Rover zich bevindt. (Afbeelding NASA.)

0 mars 1De neuskegel opengeklapt. Afbeelding credit NASA/JPL-Caltech

De Perseverance Rover is onderweg naar de Jezero Crater op Mars. Dat is nu een droge krater, met een diameter van 49 km. Hij is ontstaan door een meteorietinslag. Vroeger heeft hier naar alle waarschijnlijkheid langdurig water in gestaan. Hierdoor bestaat de mogelijkheid dat er zich een vorm van leven heeft ontwikkeld, waarvan sporen nu terug te vinden zouden kunnen zijn, bijvoorbeeld in de vorm van (versteende) bacteriën.

De bedoeling is dat de Perseverance Rover op 18 februari 2021 op Mars landt. De landing gebeurt op een spectaculaire wijze. Ik citeer even uit een mooi groot verhaal van Julian Huijbregts  op Tweakers.net.

De capsule waar Perseverance in zit, bereikt de atmosfeer met een snelheid van zo’n 21.000 km/u. Door de vorm en de massa van de capsule neemt die snelheid tijdens de daling snel af en op een hoogte van zo’n 11 km, als de snelheid is gezakt naar zo’n 3000 km/u, klapt er een grote parachute uit om de capsule verder af te remmen. Die 88 kg wegende parachute is 21,5 meter breed en gemaakt van nylon-, Technora- en kevlarvezels.

0 mars 001Afbeelding © NASA/JPL-Caltech

Op een hoogte van zo’n 8 km wordt het hitteschild losgelaten en wordt de radar van Perseverance geactiveerd om te bepalen hoever er nog te gaan is. Als een hoogte van 1,6 km is bereikt, wordt de landing stage waar Perseverance aan vastzit, losgekoppeld van de capsule en maakt deze een korte vrije val. Vervolgens worden de acht raketboosters van de landing stage ingeschakeld om verder af te remmen, en de vallende capsule en parachute te ontwijken.”

0 mars 3Afbeelding © NASA/JPL-Caltech

De boosters remmen de landing stage af tot een snelheid van 2,7 km/u en op een hoogte van 20 meter wordt de sky crane-manoeuvre uitgevoerd. Perseverance zit met drie nylonkabels vast aan het landingsgedeelte en wordt zachtjes naar beneden getakeld. Als Perseverance voet aan de grond heeft gezet, worden de kabels losgekoppeld en maakt de landing stage een ontwijkende manoeuvre.

Van 21.000 km per uur afremmen naar 2,7 km per uur. Dat is nog eens flink op het rempedaal drukken. Eenmaal veilig geland op Mars gaat de Rover aan het werk.

mars p0De Perseverance Rover veilig op Mars, althans dat is de bedoeling van NASA; afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

De voornaamste doelstelling van de missie is om op zoek te gaan naar sporen van leven op Mars of zoals de NASA het zelf formuleert: “Main Job: The Perseverance rover will seek signs of ancient life and collect rock and soil samples for possible return to Earth”.

(‘possible return‘; ze houden een slag om de arm.)

Een belangrijk onderdeel is het verzamelen van bodemmonsters en deze vervolgens naar de Aarde te sturen. Daarvoor is een ingenieus plan bedacht. Allereerst boort het wagentje op zo’n dertig plaatsen in de grond en verzamelt daarbij telkens ongeveer 20 gram aan materiaal.

0 mars 5

0 mars 4De rover druk bezig met het opboren van materiaal; Afbeeldingen credit  NASA/JPL-Caltech

De Perseverance Rover analyseert vervolgens het opgegraven materiaal  in zijn eigen ingebouwde laboratoriumpje en zendt de resultaten van deze analyse naar de Aarde. Tot zover niets nieuws onder de zon. Iets soortgelijks deed zijn voorganger, de Curiousity, namelijk ook al.

Maar nu komt het unieke van deze missie. Het is de bedoeling om de buisjes met Mars-materiaal vervolgens naar de Aarde te sturen opdat het materiaal hier uitgebreid  geanalyseerd kan worden.  Een mooi plan met een klein maar hinderlijk probleem. De  Perseverance Rover kan niet opstijgen.

Daar heeft men echter het volgende op bedacht. De Rover gooit de dertig  buisjes op de planeet.

0 mars 5De rover, druk doende om het oppervlakte van de planeet met buisjes te bevuilen. Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

Dan moeten we vervolgens tot 2028 wachten op de Mars Sample Return Lander die in de buurt van de Perseverance Rover gaat landen.

0 mars 72028, de Mars Sample Return Lander landt; Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

Veilig geland zet deze zijn zonnepanelen uit en gaat aan het werk.

0 mars 8Met uitgeklapte zonnepanelen; Afbeelding credit NASA/JPL-Caltech

Eén van de dingen die hij doet is een karretje, de Sample Fetch Rover, op pad sturen die de buisjes gaat verzamelen.

0 mars 9Go Fetch Go! Zoek de buisjes. Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

Te hopen is dat de buisjes niet onder het stof verdwenen zijn tegen die tijd. Er kunnen nog wel eens zandstormen optreden.

0 mars 18Curiosity vlak na zijn landing in 2012 (links) en zes jaar later, wat stoffig, tijdens een zandstorm. Foto’s  van de NASA zoals weergegeven op de site van Tweakers.

Als Fetch de buisjes gevonden  heeft, brengt hij ze terug naar de Sample Return Lander, waar de buisjes in een soort mandje worden gestopt.

0 mars 10Terug naar het baasje met de buit; Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

0 mars 11En in het mandje.  Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

Vervolgens wordt de capsule met buisjes in een raket vanaf Mars de ruimte ingezonden.

0 mars 12De eerste lancering vanaf een andere planeet. Afbeelding credit NASA/JPL-Caltech

Aangekomen in de ruimte wordt de capsule met de buisjes uit de raket gezet.

0 mars 12De raket stoot de capsule met buisjes af. Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

Daar wordt de capsule opgewacht door de ESA’s Earth Return Orbiter, die door de ESA in samenwerking met de NASA wordt gebouwd.

0 mars 14De ESA’s Earth Return Orbiter ziet in de verte de capsule aan komen vliegen. Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

Hij vangt de capsule en vliegt dan met de capsule met de Mars-monsters – ik bedoel de grond;  niet levende Mars-monsters; War of the Worlds –  terug naar de Aarde.

0 mars 15De boel is aan boord en de ESA’s Earth Return Orbiter vliegt terug naar de Aarde; Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

In  2031 is de Earth Return Orbiter dan terug bij de Aarde – home, sweet home – en laat  de capsule  met hulp van een ‘NASA entry capsule‘ op Aarde landen en voilà, mission complete.  (Aan de laatste drie woorden kunt u wel zien dat het een internationale missie is.)

Tot zover het plan. Een klein maar niet onbelangrijk detail is wel dat al die apparaten, op de Perseverance Rover na, nog deels ontworpen en gebouwd moeten worden. Dus het is nog even afwachten of alles volgens plan verloopt. “I love it when a plan comes together”.

Om echter niet alle eieren / buisjes in één mandje te stoppen gaat de  Perseverance Rover ook allerlei andere onderzoekingen op Mars doen. Hij is daartoe rijkelijk uitgerust. Zie hier:

0 mars 16Rechts op arm bevinden zich ‘Sherloc’ en ‘Watson’ die gaan speuren op Mars. Afbeelding credit NASA/JPL-Caltech

En als kers op de kaart heeft hij ook een mini-helikopter bij zich.

0 mars 17Waag het niet om het ding een drone te noemen.; Afbeelding credit NASA/JPL-Caltech

Maar goed, tegen de tijd dat we de resultaten van dit alles hebben – ergens tussen 2030 -2040 – zal ik in de tiende en laatste aflevering van deze serie over de uitkomsten schrijven. Hopelijk weten we dan of er ooit leven op Mars is geweest.

0 mars 00

Uit de ‘De tijd : dagblad voor Nederland;  d.d. 07-12-1970

p.s. Vindt u in uw achtertuin merkwaardige onbekende buisjes, wie weet, misschien zijn die wel afkomstig van Mars-bewoners.

 

 

De planeet Mars deel 8: leven op Mars?

Op 14 juli 1965 werd de eerste “close up foto” van Mars gemaakt en wel door de Amerikaanse Mariner 4.

camera           0000000000 11 b 1965 mars

Links de camera van de Mariner 4, rechts de allereerste foto van Mars: foto’s NASA

De foto werd door de Amerikanen triomfantelijk aan de wereld getoond. Rusland kon in deze ruimterace niet achterblijven en liet op 2 december 1971 als eerste een voertuig, de Mars 3, landen op de rode planeet. De Mars 3 zond gedurende 20 seconden data naar de aarde, waaronder deze foto van de oppervlakte.

mars 3 foto

Onduidelijk is echter wat hier te zien is. Het zat de Russen niet echt mee tijdens deze missie, want toen de Mars 3 de planeet bereikte en daar (voorgeprogrammeerd) eerst 40 dagen lang rondjes omheen ging draaien om foto’s te nemen, heerste er net een gigantische zandstorm op Mars, waardoor er op de meeste foto’s die de Mars 3 van de planeet maakte niet veel te zien was.

Na de Mars 3 volgden diverse andere Russische en Amerikaanse missies, niet allemaal even succesvol. Wel een groot succes was het Vikingprogramma van de NASA. In juli 1976 landde de Viking 1 op Mars, in september 1976 gevolgde de Viking 2.

mars vikingDe allereerste gedetailleerde foto van het oppervlakte van Mars, gemaakt in juli 1976 door de Viking 1. Foto NASA.

Beide Vikings zonden veel gedetailleerde foto’s van het oppervlakte van Mars naar de aarde, waardoor de mens voor het eerst de details van de oppervlakte van Mars kon zien.

mars viking1De allereerste kleurenfoto van de oppervlakte van Mars

De Viking 1 hield het boven verwachting lang uit. Men had gedacht dat de Viking 1 hoogstens zestig dagen actief zou blijven, maar ze zond liefst zes jaar lang data vanaf Mars. Het zou een schat aan informatie opleveren.

In  juli 1977 landde de Mars Pathfinder van de NASA op Mars. Deze had aan boord de Sojourner, een ruimtewagentje. Zoekplaatje: waar bevindt zich het ruimtekarretje op onderstaande foto?

PIA01466(Op de foto klikken voor een groter formaat.

Oplossing: links van het grote rotsblok, zie hieronder

wagentjes

Het avontuur van de Pathvinder en de Sojourner duurde helaas een stuk korter dan die van de Vikings. Na 2,5 maand verloor de NASA opeens het radiocontact met de  Pathfinder en de Sojourner. Tot dat moment hadden de twee apparaten echter al 16.500 foto’s en 2,3 miljard bitjes informatie naar de aarde gezonden, waaronder informatie over de atmosfeer op Mars.

mars zon

Een zonsopgang op Mars; Foto genomen door de Pathfinder

Geconcludeerd werd dat er slechts een zeer ijle atmosfeer op Mars aanwezig was. Ook werden er geen sporen van de aanwezigheid van vloeibaar water op het oppervlakte van Mars aangetroffen, een essentiële voorwaarde voor de aanwezigheid van leven.

Sinds de Pathvinder zijn er nog vele Mars-missies geweest. Er rijden nu zelf karretjes rond die selfies maken.

selfie

Een selfie van NASA’s Curiosity Rover in 2015. (Het is een combinatie van meerdere foto’s waardoor het karretje in zijn geheel te zien is. Op de grond is de schaduw te zien van de arm waaraan het fototoestel vast zit toen het toestel de voorgrond-foto maakte.)

Al met al is de (voorlopige) conclusie dat gezien de afwezigheid van vloeibaar water op de oppervlakte van Mars, gecombineerd met de intense ultraviolette straling van de zon, de kans dat er levende organismes op Mars worden aangetroffen, zeer klein is.

Dat wil niet zeggen dat er nooit een levensvorm mogelijk is geweest op Mars. Vroeger – de planeet is ongeveer 4,5 miljard oud –  was de atmosfeer veel dikker en was er mogelijk wel stromend water op Mars (daar zijn sporen van aangetroffen), waardoor er in het verleden wel leven mogelijk is geweest op de planeet.

In 1996 dacht men daar zelfs bewijs van gevonden te hebben, en wel op aarde! In een meteoriet, genaamd ALH 84001, gevonden in Antarctica, meende een groep wetenschappers microscopisch kleine fossielen van bacteriën in de meteoriet te zien.

(Dat de meteoriet van Mars afkomstig is, is gebaseerd op de samenstelling van de meteoriet.  Van zo’n 200 op aarde gevonden meteorieten neemt men namelijk aan dat deze van Mars afkomstig zijn. Waarschijnlijk zijn deze Mars-rotsblokken in het verleden de ruimte in geslingerd na grote inslagen van meteorieten op Mars. )

mars meteorietDe meteoriet

mars meteoriet 2Onder de microscoop

President Clinton – het was verkiezingstijd – hield  op 7 augustus 1976 zelfs een persconferentie waarin hij het nieuws verkondigde.

0000000000 11 boek 1996

Nader en beter onderzoek heeft echter geleerd dat er toch geen fossiele bacteriën in de meteoriet zitten. Toch sluit men de aanwezigheid op Mars van sporen van dergelijk primitief leven niet uit. De in juli gelanceerde Amerikaanse sonde naar Mars is de start van een spectaculaire poging om rotsmateriaal van Mars naar de aarde te halen om hier onderzoek te kunnen doen. In de volgende blogpost daarover meer.

Ooit zal er leven op Mars worden aangetroffen, althans als het aan   Elon Musk van SpaceX (en Tesla) ligt. Hij wil daar namelijk een kolonie stichten.

 

De planeet Mars deel 7: Op zoek naar leven

Omstreeks 1910 nam het geloof dat er door Mars-bewoners gegraven kanalen op Mars bestonden af.  Op een sterrenkundig congres in Londen kwam men tot de conclusie dat ‘er van bewoners en kunstmatige werken op Mars geen sprake kon zijn‘ .

Zie bijvoorbeeld de rubriek ‘Gemengd Nieuws’ uit het ‘Rotterdamse Nieuwsblad’ van 7 januari 1910:

0000000000 11 b krant

“Alweer een illusie minder dus.”

Ondanks dit nieuwe wetenschappelijke inzicht probeerden veel mensen toch in contact met mogelijke Mars-bewoners te komen. Zo stelde bijvoorbeeld Marconi  – die van de telegrafie – in 1919 voor om omstreeks 1927 contact met Mars op te nemen door middel van het zenden van een telegram. (Even simpel als geniaal bedacht.) Dit omdat Mars dat jaar dicht bij de aarde zou staan.

0000000000 11 b krant 1899Mensen van de British Post Office in 1897 aan het werk met apparatuur van Marconi

Zie hier een krantenbericht over het voorstel van Marconi, die ook aangaf dat hij ‘draadloze seinen‘ had opgevangen ‘die enkel van Mars of Venus konden komen’.

0000000000 11 b krant 1919

Helaas, de Mars-bewoners stuurden geen antwoord terug. (Zie dit berichtje uit Het volk: dagblad voor de arbeiderspartij d.d. 25 oktober 1928.)

0000000000 11 mars telegramn

Overigens, volgens een ander artikel uit 1928 was het maar goed ook dat de Mars-bewoners niet antwoordden. Er woonden helemaal ‘geen nette menschen‘. Ze waren alleen maar druk doende om hun ‘grote verworven kennis voor onzedelijke doeleinden te bezigen.”

0000000 mars bewoners 1 wegblijven

Over de mogelijkheid van intelligent leven op Mars was men echter nog steeds niet uitgepraat. Zie hier nog enkele voorbeelden.

1939. Toch bewoners op de planeet Mars?

0000000 mars algemeen handelsblad voor indie 23-11-1939

1940: De man die Mars-bewoners op aarde liet komen.

0000000000 11 b krant 1940 1

Oh, wacht even, foutje. Dit bericht gaat niet over Mars-bewoners maar over Orson Welles – de man van het hoorspel waarbij Mars de Aarde aanviel – en Carole Lombard.

Orson Welles maakte bekend dat hij Carole Lombard zou „toestaan” de hoofdrol te spelen in zijn nieuwe film, waarop de actrice hem deed weten, dat zij voor de eer bedankte. „Ik moet er niets van hebben dezen jongenman, geniaal of niet, bij te staan bij zijn experimenten,” verklaarde zij, „ik weet maar al te goed dat hij allen lof zou krijgen, als de film mocht slagen, en ik alle schuld, als zij zou mislukken.”

1955: Dit volgende berichtje gaat gelukkig wel weer over Mars. De vraag is:  Wordt Mars bewoond? (Een duidelijk antwoord kwam er in 1956 niet.)

0000000 mars volkskrant 11 02 19561937

1959: Heeft Mars kunstmanen? Een Rus beweerde van wel.

0000000 mars bewoners 1 kunstmanen

Phobos en Deimos, de manen van Mars zijn inderdaad wat vreemd gevormd.

0000000000 11 b krant 0 manen

1965: Geloven aan wezens op Mars niet in strijd met de leer van de Rooms-Katholieke kerk.

0000000000 11 b 1965 pater

“Onder mensheid moet men niet alleen verstaan de bewoners van de aarde maar eveneens alle schepselen op andere werelden, die ofschoon lichamelijk anders dan wij, met de mens vergeleken kunen worden.”

Kortom, diverse aspecten ten aanzien van het bestaan van Mars-bewoners werden in de vorige eeuw uitgebreid onderzocht en besproken.

Begin jaren zestig vertrokken de eerste ruimtevaartuigen richting Mars om de planeet aan een nader onderzoek te onderwerpen. De eerste Amerikaanse en Russische pogingen mislukten allemaal maar in juli 1965 bereikte de Mariner 4 als eerste ruimtevoertuig de planeet. De Mariner 4 nam 21 foto’s van Mars

0000000000 11 b 1965 mars

De eerste digitale foto van Mars die binnenkwam.

0000000000 11 b 1965 mariner foto 11Nummer 11, de beroemdste foto die de Mariner 4 van Mars nam. Duidelijk te zien zijn de kraters (als gevolg van meterorieten-inslagen) op Mars. 

0000000000 11 b 1965 mariner jonhson 11Juli 1965: president Johnson krijgt een ingelijste foto van Mars aangeboden.

0000000000 11 b 1965 marinerZie hier alle plekken aangegeven die door de Mariner 4 werden gefotografeerd.

Ik citeer even de Wikipedia over wat er op de foto’s te zien was. (Spoiler Alert: geen Marsbewoners).

De opnames toonden een landschap dat was bedekt met kraters, die veel weg hadden van die op de maan. Astronomen namen na bestudering van de foto’s aan, dat de gehele oppervlakte van Mars er zo uitzag. Dit bleek tijdens latere missies echter niet het geval. Door toeval fotografeerde Mariner 4 alleen kraterachtige terreinen. De Mariners 6, 7 en 9 toonden later aan dat op de rode planeet tevens grote kloven, diepe ravijnen, imposante vulkanen en uitgestrekte vlakke gebieden met geen of weinig detail voorkwamen. Mariner 4 vond geen van de in vroeger tijden veelvuldig vanaf de aarde waargenomen kanalen en toonde evenmin de aanwezigheid van vloeibaar water aan”

Vanwege de afwezigheid van water op de planeet, nam men aan dat er geen leven mogelijk was op Mars. Hoewel, in 1969 stelde ene dr. George Pimentel dat er toch misschien leven op Mars was.

1969: Gassen boven Mars wijzen op leven.

0000000000 11 b 1969 gassen

Over de vraag of er nou wel of niet leven op Mars mogelijk is (of mogelijk is geweest) vertel ik u meer in de volgende blogpost.

En voor de mensen met een goed geheugen en die nu vragen, hé, hoe zit dat nou met die cliffhanger met president Clinton uit 1996 uit de vorige blogpost over mogelijk leven op Mars? Die vraag schuif ik ook door naar de volgende blogpost.

0000000000 11 gezicht trump

Ook deze lezer van mijn blog liet weten dat hij graag  wilde weten hoe het met mogelijk leven zit. Wel heeft hij alvast verkondigd dat ook hij leven op Mars heeft gevonden. Veel beter leven dan dat de democraten er ooit gevonden hebben.

De planeet Mars deel 6: de Marsbewoners (4)

Ik sloot de vorige blogpost af met deze foto.

0000000000 lowell

We zien hier de Amerika astronoom Percival Lowell aan het werk in zijn eigen observatorium in Flagstaff in Arizona. Percival Lowell – hij leefde van 1855 tot 1916 – was er van overtuigd was dat de kanalen die de Italiaanse sterrenkundige Giovanni Schiaparelli in 1877 op Mars had ontdekt, waren gegraven door intelligente wezens, de Mars-bewoners.

Lowel, afkomstig uit een schatrijke familie uit Boston, was niet zo maar iemand van de straat. Hij had aan Harvard wiskunde gestudeerd en had daarna jarenlang allerlei reizen door Europa en Azië gemaakt, waarbij hij maandenlang in China en Japan verbleef. Over dat laatste land schreef hij liefst vier boeken.  Ook was hij één van de eerste westerlingen die in 1884 het voordien zo gesloten Korea bezocht en daar een aantal maanden verbleef.

0000000000 koreaLowell met enkele leden van de Koreaanse ambassade in Amerika in 1883

Ook over Korea schreef hij een boek met daarin enkele door hemzelf genomen unieke foto’s.

0000000000 11 boek korea

0000000000 11 koning koreaDe koning van Korea in 1884; foto genomen door Percival Lowell

Toen Lowell in 1892 definitief terugkeerde uit Azië besloot hij om zich volledig te gaan richten op de astronomie, iets wat hem als kind al had aangesproken.  Hij bestudeerde uitgebreid de planeet Mars en zag net zoals Schiaparelli kanalen op Mars.

0000000000 11 labyrinth 2Een foto van de ‘The Labyrinth of Night,  een geologische formatie aan de westkant van de Mariner Valley op Mars. Lowell meende hier een kunstmatig aangelegd kanaal te zien. Foto genomen door de Viking 4; Bron: NASA

0000000000 ganges kanaalWederom een ontdekking door mr. Percival Lowell

Lowell legde alle ontdekte kanalen vast op Mars-kaarten en globes.

0000000000 11 mars kaart

Een door Lowell getekende kaart van Mars. Het Amerikaanse leger hanteerde de Mars-kaarten van Lowell tot 1962 als de officiële kaarten van Mars. Niet dat ze er iets aan hadden uiteraard.

Lowel publiceerde ook een drietal boeken over zijn ontdekkingen:
Mars (1895), Mars and Its Canals (Mars en zijn kanalen) (1906), en Mars As the Abode of Life (Mars als de woonplaats van leven) 1908.  Ze werden enthousiast ontvangen.

0000000000 boek lowell(In deze boekbespreking werd Lowell ten onrechte voor een Engelsman aangezien. Hij was Amerikaan.)

Ook verschenen er regelmatig allerlei artikelen van hem en over hem in de kranten, waarin hij zich niet alleen uit liet over de kanalen maar ook over de Marsbewoners die de kanalen gegraven zouden hebben.

0000000000 1896 sterk en groot“[…] eenige malen groter dan een gewoon mensch en dertig maal zoo sterk”

0000000000 1896 verstandelijke leidingDe kanalen waren volgens dit bericht tot stand gekomen dankzij ‘een verstandelijke leiding’. 

Lowell was niet alleen van mening dat de Mars-bewoners “intelligente verstandelijke wezens” moesten zijn, maar dat ze ook technisch gezien ver voor ons uit liepen.

0000000000 batavishc nieuwsblad 1896 lowellHij trekt hieruit het besluit dat zij de aardbewoners in intellectueele hoedanigheden verre van vooruit zijn.”

De volgende vraag was natuurlijk hoe we met de Mars-bewoners in contact konden komen, al vond niet iedereen dat een goed idee. Zo bezocht in 1897 het  Australische medium mevrouw Burbank de planeet. (Oké, ze deed dit in haar slaap). Wat ze daar aantrof was niet best, ‘Onlusten op Mars‘ en allerlei ‘oorlogsgruwelen‘. De krant vond het “een ontmoedigend bericht voor hen die een betere wereld op Mars vermoeden.

00000 0 1 0 a mediumZij kwam terug, diep geschokt over de oorlogsgruwelen”.

Geïnspireerd door de vele verhalen over mogelijke Mars-bewoners gingen ook een aantal schrijvers aan het werk, waaronder H.G. Wells en Edgar Rice Burroughs, later bekend geworden met zijn Tarzan-verhalen.

0000000000 11 boek hg wells
De kaft van een versie van War of the Worlds van H.G. Wells uit 1927.

In 1938 zou een radiohoorspel van ‘War of the Worlds, geregisseerd door de toen 23-jarige Orson Welles, tot grote paniek in Amerika leiden.

000000000 orson welles

0000000000 11 orson welles 1938Orson Welles legt journalisten uit dat niemand die bij het hoorspel betrokken was, verwacht had dat de show voor paniek bij de luisteraars zou zorgen. 

0000000000 11 boek 1917

De kaft van het boek van Burroughs van een versie uit 1917. Op de titel staat Burroughs in deze druk met zijn echte naam vermeld. Toen het verhaal  – een cowboy op de vlucht voor indianen belandt via een heilige grot opeens op Mars en beleeft daar allerlei avonturen – in 1912 uitkwam, stond als schrijver nog de naam Norman Bean vermeld. Het was een pseudoniem.

Burroughs, het was zijn eerste verhaal, wilde het verhaal publiceren onder de naam ‘Normal Bean’. Met dat ‘Normal’ wilde hij aangeven dat het verhaal weliswaar een fantasieverhaal was, maar dat de schrijver echt wel “normaal” was. De drukker dacht echter dat ‘Normal’  een typefout was en veranderde het in ‘Norman’.

Maar goed, terug naar de werkelijkheid en wel naar de Mars-bewoners en de pogingen om met hen in contact te komen, bijvoorbeeld door ‘grote wiskundige figuren op te stellen in de Siberische steppen als een soort reuzenalphabet” of ‘door het weerkaatsen van het zonnelicht door sterke reflectoren‘ of ‘dat alle Londensche gasfabrieken tegelijk eenige avonden achtereen om de vijf minuten alle gaslichten zouden uitdraaien.’

0000000000 11 mars contact

De bekende Amerikaanse Professor Edward C. Pickering was een groot voorstander van het experiment met de spiegels.

0000000 mars bewoners 1909 soiegels

Het zou niet uitgevoerd worden. Een ander opmerkelijk idee was om te communiceren door middel van elektrische bliksemstralen die met hulp van de Niagara-watervallen opgewekt zouden moeten worden. Degene die dit plan bedacht was overigens niet zomaar iemand maar Tesla, de bekende Hongaarse natuurkundige.

0000000 mars bewoners 1tesla

Een ander bekend iemand die een methode bedacht om met de Mars-bewoners in contact te komen, was Macaroni, die morse-seinen wilde sturen. Dat de Mars-bewoners morse-signalen kenden had de Engelse wetenschapper Sir Francis Falton al in 1897 geopperd.

00000 0 1 0 a morse

Eén van de meeste opmerkelijke experimenten om met de Mars-bewoners in contact te komen was die waarbij op heuvels in Amerika lichtbakens werden aangestoken. “Die lichtende plekken waren zoo gerangschikt dat de Marsbewoners als zij in bezit van uiterst sterke kijkers waren, er het theorema van Pythagorus in moesten herkennen.”

En waarachtig, het werkte! De Mars-bewoners antwoordden. “En waarlijk: daar zagen de Amerikaanse waarnemers – zoo beweerden zij –  het bewijs van het theorema op Mars aangegeven!” Maar helemaal zeker waren de wetenschappers volgens dit krantenbericht uit 1895 blijkbaar niet. “Want de proef werd niet herhaald”. 

00000 0 1 0 a pythaorgra

(Het kan natuurlijk ook zijn dat de Mars-bewoners niet wisten hoe ze de Stelling van Pythagorus moesten bewijzen.)

Andersom probeerden ook de Mars-bewoners met ons in contact te komen, bijvoorbeeld door middel van vuur, aldus dit krantenbericht uit 1894. “dat het een wellicht een lichtsignaal is, door Marsianen, belust op kennismaking met de aardbewoners ontstoken.”

0000000000 11 krant 1894

Ondanks al die pogingen lukte het echter niet om met de Mars-bewoners in contact te komen en volgens dit krantenbericht uit Hepkema’s courant van 26 juni 1909 kan het wel eens zijn dat er dat jaar een einde aan het leven op Mars is gekomen.

0000000 mars bewoners verdwenen“en de laatsten der Mars-bewoners in die afgronden verdwenen zullen zijn.” 

Professor Lowell verlegde in ieder geval na 1909 zijn interesse naar Planeet X. Op grond van afwijkingen in de baan van de planeet Uranus, nam men aan dat er naast de bekende planeten die ons zonnestelsel telde er nog een negende planeet X moest zijn. (In dit geval staat X niet voor het Romeinse cijfer ‘tien’ maar stond de X voor ‘onbekend’.)

In 1930 – veertien jaar na het overlijden van Percival Lowell – zou een medewerker van het observatorium van Lowell daadwerkelijk planeet X ontdekken. Omdat het observatorium van Lowell de planeet had ontdekt, mochten zij  de naam bepalen.

0000000000 pluto

Grappig misverstand. Volgens dit krantenbericht kozen ze voor de naam van de nieuwe planeet voor “Gänsefuss Pluto“.  Gänsefuss is echter het Duitse woord voor “aanhalingsteken”. De planeet – tegenwoordig een dwergplaneet – heette niet  Gänsefuss Pluto”, maar “Pluto”, genoemd naar de Romeinse god van de onderwereld, die zichzelf onzichtbaar kon maken.

Dat de eerste twee twee letters van Pluto (P en L), de initialen van Percival Lowell zijn, is waarschijnlijk meer dan toeval. (Over de ontdekking van Pluto – het was puur toeval; de afwijkingen van de baan van  Uranus werden – zo bleek tientallen jaren later –  niet veroorzaakt door een onbekende planeet,  zal ik t.z.t wel eens een keer blogpost schrijven.)

In de volgende blogpost  over Mars gaan we weer verder met de vraag of er nu wel of niet leven op Mars is (of ooit is geweest.) Als cliffhanger alvast dit persbericht van een persconferentie die President Clinton (samen met ‘technology adviser’, Dr. Jack Gibbons) op 7 augustus 1996 hield over de ontdekking van sporen van leven op Mars.

It speaks of the possibility of life. If this discovery is confirmed, it will surely be one of the most stunning insights into our universe that science has ever uncovered. Its implications are as far-reaching and awe-inspiring as can be imagined.”

0000000000 11 boek 1996

Volgende keer meer hierover.

 

 

 

De planeet Mars deel 5: de Marsbewoners (3)

Na de “ontdekking van de kanalen” op Mars door de Italiaanse sterrenkundige Giovanni Schiaparelli in 1877 zagen vele andere astronomen deze kanalen opeens ook. Degene die in Europa het vaakst met zijn ontdekkingen in publiciteit trad, was professor Flammarion uit Frankrijk. Hij had vlakbij Parijs een eigen privé-observatorium.

0000000000p flammarion

De professor aan het werk.

Flammarion zag niet alleen de kanalen op Mars – en stelde dat deze gegraven waren door Marsbewoners –  maar beweerde ook dat de helft van de planeet bedekt was met water. “Op de planeet Mars heeft het vasteland ongeveer een gelijke oppervlakte als het met water bedekte deel.” aldus de professor. (Dat er op de Mars-bodem – vanwege de te lage luchtdruk –  geen water in vloeibare vorm aanwezig kan zijn, wist de professor uiteraard niet.)

Flammarion is het bekendst vanwege zijn ideeën over Mars. Maar hij was van van vele markten thuis. Zo schreef hij tijdens zijn leven meer dan vijftig populair-wetenschappelijke boeken, met als hoogtepunt L’astronomie Populaire . Van dit in 1879 verschenen boek werden meer dan 100.000 exemplaren verkocht. Ook publiceerde Flammarion regelmatig allerlei even interessante als nutteloze feiten. Voor wat dat betreft een man naar mijn hart.

0000000000 sneeuw

0000000000 blikserm

0000000000 weer

0000000000 ijsdam

0000000000 gat

Flammarion hield zich ook bezig met onderzoek naar spiritisme en parapsychologisch onderzoek.

0000000000 spiritisme

Onder toezicht van Flammarion laat een medium een tafel leviteren (zweven). Foto uit 1881.

Gold Flammarion in zijn tijd als een groot astronoom, thans kijkt men daar iets anders tegen aan.  Weliswaar ontdekte hij met zijn telescoop meerdere planetoïden, maar zijn grote astronomische  “ontdekkingen” zoals de zeeën op Mars en de kanalen die hij zag, zowel op Mars als ook op Venus – ook daar zag hij kanalen – bleken achteraf bekeken allemaal onjuist te zijn.

(Over hoe het kon dat hij allerlei kanalen op Venus zag, gaf een wetenschappelijk medisch tijdschrift een aantal jaren geleden een mooie verklaring. Venus heeft de dichtste atmosfeer van alle planeten. Die atmosfeer bestaat voornamelijk uit koolstofdioxide. Daarnaast is de planeet omringd door een dikke laag wolken van zwavelzuur.

0000000000 venus

De planeet Venus met zijn wolkendek.

Het gevolg is dat het vanaf de aarde niet mogelijk is om ook maar iets van de oppervlakte van Venus te zien. Desondanks zag Flammarion allerlei grillige vormen op de oppervlakte van Venus. Het medische tijdschrift kwam nu met de suggestie dat Flammarion met zijn oog zo strak op de lens van zijn telescoop zat, dat zijn hersenen de adertjes in zijn oog interpreteerden als waarnemingen en deze vertaalden in kanalen. Het zou een verklaring zijn die Flammarion zelf had kunnen geven.)

Een andere grote misser van Flammarion was zijn voorspelling  dat de mensheid in 1910  wel eens ten onder kon gaan aan de komeet van Halley, die dat jaar weer zou verschijnen. De aarde zou volgens Flammarion in de staart van de komeet belanden. Een giftige stof  in de staart (Oxalonitril) zou vervolgens reageren met de zuurstof op aarde, waarna er blauwzuurgas zou ontstaan, waardoor de mensen zouden stikken. Later  kwam Flammarion weliswaar terug op deze voorspelling – de staart zou te verdund zijn –  maar de komst van de komeet werd toch door menigeen met grote zorg gadegeslagen,  zoals bijvoorbeeld door de afgezette Sultan van Turkije.

0000000000p flammarion turk

Gelukkig voor de Sultan en de andere wereldbewoners kwam de voorspelling van Flammarion niet uit.

0000000000p flammarion krant

Maar goed, tot zover Flammarion, terug naar de Marsbewoners. Ze zijn niet zo tevreden met al die karretjes die we naar hun planeet sturen.

0000000000 parkeren 0000000000 awagentje

Berichtje uit De Gelderlander van 28 mei 2013. Dat krijg je er van als je te veel karretjes naar Mars stuurt.

Maar helaas, ook in deze blogpost nog steeds geen spoor van hen. In de volgende blogpost gaan we het beslist wel over de Mars-bewoners hebben. Dan gaan we het ook hebben over Percival Lowell, de Amerikaan  die uitgebreid onderzoek naar hen deed en naar middelen zocht om met de Marsbewoners te  communiceren.

0000000000 lowell

Percival Lowel

 

 

De planeet Mars deel 4: de Marsbewoners (2)

Kent u deze foto uit 1969?

000000000 maanlanding

Nee, het zijn geen gevangen Marsbewoners. De drie mannen achter glas zijn (van links naar rechts) de astronauten Neil  Armstrong,  Michael Collins en Edwin (Buzz) Aldrin.  De man rechts is president Richard Nixon. Amstrong en Aldrin waren de eerste mensen die op de maan hebben gelopen. Omdat de NASA niet uitsloot – ze achtte de kans wel erg klein – dat ze mogelijk buitenaardse ziekteverwerkers van de maan hadden meegenomen, werden ze na terugkomst op aarde drie weken lang in een cabine in quarantaine gehouden. (Wie ooit de film Alien heeft gezien, vergeet nooit de mogelijkheid dat mensen buitenaardse wezens met zich mee kunnen dragen.)

De quarantaine – “to prepare for the remote possibility that they are harboring unknown lunar organisms that might endanger life on earth” –  was wettelijk voorgeschreven op grond van ‘The Extra-Terrestrial Exposure Law’ uit 1969.  Deze wet regelde dat iedereen die “extraterrestrially exposed” was – d.w.z. “has  touched directly or come within the atmospheric envelope of any other celestial body” in quarantaine moest.

Na drie maanlandingen kwam men tot de conclusie dat er geen buitenaards leven op de maan was, en werd de quarantaineperiode voor terugkerende astronauten afgeschaft. (In 1991 werd de wet helemaal geschrapt.)

De mogelijkheid van buitenaards leven op de maan of op andere hemellichamen is iets wat de mens altijd heeft aangesproken. Zie bijvoorbeeld deze advertentie voor een boek – “fraai uitgevoerde werkjes” – van een zekere ‘Heere van Fontenelle’, uit 1781 getiteld ‘Redevoering over verschillende Werelden in het HEELAL‘.

00000 0 1 0 a mars bewoond

In het boek verkondigt de ‘Heere van Fontenelle’,  met grote stelligheid dat er buitenaards leven is. ( Zo luidt de titel van Hoofdstuk 2: ‘De Maan is een bewoond Land’ en die van hoofdstuk 3: ‘De andere Planeten zijn mede bewoond.’) Het was al de derde druk van het boek. De belangstelling voor het boek was dan ook groot.

Bewijs dat er buitenaards leven bestond of heeft bestaan was er echter niet. Totdat de Italiaanse sterrenkundige Giovanni Schiaparelli,  de directeur van de Brerasterrenwacht te Milaan, in 1877 met zijn telescoop grote rechte donkere strepen op Mars zag. Hij noemde ze ‘canali’, Italiaans voor natuurlijk gevormde grote “greppels”.

000000000 kanalenkaart2Kaart gemaakt door Schiaparelli in 1877

Met ‘canali’ bedoelde Schiaparelli kanalen in de betekenis van het Engelse woord ‘channels’. Denk bijvoorbeeld aan ‘Het Kanaal’ tussen Engeland en Frankrijk’. ‘Canali’ werd echter foutief in Engels – en daardoor later ook in veel andere talen – vertaald als ‘canals’ oftewel kunstmatig aangelegde kanalen. (Het Nederlands kent geen goed onderscheid tussen deze woorden.)

000000000 taal

Het was ook de tijd dat de mens druk bezig was met het graven van grote kanalen. Zo was in 1869 het Suezkanaal voltooid en was men bezig met het maken van plannen voor het Panamakanaal.  Het gevolg was dat veel mensen tot de conclusie kwamen dat de grote kanalen op Mars kunstmatig gegraven waren en dat die het werk moesten zijn van Marsbewoners.

Omdat de kanalen heel lang  en breed waren, dachten sommigen dat de Marsbewoners heel groot waren.

00000 0 1 0 a aab

En de menschen die zulke kanalen maken, moeten reuzen zijn van minstens 14 voet lengte.” (14 voet is 4,3 meter.)

Men wist ook al snel te bedenken waarom Marsbewoners deze kanalen hadden gegraven, namelijk om water te transponeren van de poolkappen naar de droge gedeeltes van Mars. (De poolkappen van Mars bestaan overigens niet uit waterijs maar uit droogijs, d.w.z. bevroren koolstofdioxide).

Uit later onderzoek bleek dat de ‘kanalen’ die Schiaparelli zag deels berusten op gezichtsbedrog.  De hersenen van de mens nemen soms patronen waar die er niet zijn. Zo combineren de hersenen soms  meerdere donkere delen, waartussen lichte ruimtes zich bevinden, tot één lang donker stuk.

Zie bijvoorbeeld deze foto van de Valles Marineris op Mars. Links van het midden is een zwarte streep te zien, rechts van het midden ook. In het midden niet. Als je het beeld echter door een telescoop ziet, dan “maken” de hersenen  er vaak één lange zwarte streep van waardoor het net lijkt alsof er één groot lang “kanaal” is.

00000000 mars kloofsysteem 1

De Valles Marineris zijn trouwens giga groot. Met een lengte van 4500 km, een breedte van 200 km en een diepte van 11 km zijn de Valles Marineris tien maal langer, zeven maal breder en zeven maal dieper dan de Grand Canyon. Zie hier de kloof op een foto van Mars gemaakt door de Viking 1 in 1980.

00000000 mars kloofsysteem

Maar terug naar Schiaparelli, hij is een beetje tragische figuur. Niet alleen is zijn naam door een vertaalfout voor eeuwig verbonden met het idee dat er kunstmatige kanalen op Mars waren, maar ook bevat zijn biografie op de Wikipedia zinnen als: “Zijn bepalingen van de rotatieperioden van Venus en Mercurius zijn later fout gebleken”. 

000000000 italiaan2

Ondanks deze vergissingen geldt hij als een goede wetenschapper. Zo toonde hij aan dat er een verband is tussen de Perseïden meteorenzwerm en de komeet Swift-Tuttle .

Een Mars-landingsvaartuig waarvan het bedoeling was dat het in 2016 op Mars zou worden neergelaten droeg zijn naam. Door een kleine hapering gaf tijdens de landing een hoogtemeter één seconde lang geen gegevens door, waardoor een ander instrument dacht dat het voertuig al geland was en onmiddellijk (veel te vroeg) een parachute open liet gaan, die vervolgens scheurde, waardoor het vaartuig op de planeet te pletter stortte. (Typisch iets voor Schiaparelli.)

000000000 crash siteDe De crashsite van de Schiaparelli, ironisch genoeg vlakbij een klein kanaaltje.

Enfin, over wat er gebeurde na “de ontdekking van de kanalen” op Mars door Schiaparelli en de pogingen van de mens om in contact te komen met de Marsbewoners volgende keer meer.

 

De planeet Mars deel 3: de Marsbewoners (1)

Mars is vanaf de Aarde te zien als een oranje-rode ster. Reeds in de oudheid werd de roodachtige kleur van de planeet waargenomen. Zo noemden de oude Egyptenaren de planeet  ‘Ḥr Dšr’, wat ”rode Horus betekent. (Horus is een Egyptische god.)

000000000 mars 2

Mars in juli 2020; gezien vanaf de aarde; rechtsboven de planeten Saturnus en Jupiter; beeld uit een video van de NASA;

En de aarde (in het cirkeltje) gezien vanaf Mars; foto genomen door NASA’s Curiosity Rover, het karretje dat op Mars rond rijdt.

000000000 aarde 2

Veel meer dan dat Mars een roodachtige kleur heeft, zagen de waarnemers in het verleden met het blote oog niet. Daarvoor is de planeet – hij staat op een afstand die wisselt van 60 tot 100 miljoen kilometer – te klein. (Mars heeft een middellijn van 6.794 kilometer; dat is iets meer dan de helft van de middellijn van de aarde.)

000000000 draakDat er zich op Mars een gigantische draak bevindt, is slechts te zien als je er op een afstand van 257 km boven vliegt. foto NASA/JPL/UArizona

Als Mars relatief gezien dichtbij staat – zo staat hij op 6 oktober van dit jaar op 62 miljoen kilometer – dan is de planeet goed vanaf de aarde te zien. Op de maan en Venus na is Mars dan het helderste hemellichaam, veel helderder dan alle sterren. Maar als hij verder weg staat (zoals op 20 februari 2027; 102 miljoen kilometer) dan is hij veel moeilijker te spotten. Noteert u alvast de datum van 11 september 2035 in uw agenda. Dan bedraagt de afstand tot de planeet slechts 57 miljoen kilometer.

In 1608 vond de mens, in de persoon van Hans Lipperhey uit Middelburg, de telescoop (‘een seecker instrument om verre te sien’) uit, waardoor de hemellichamen letterlijk in beeld kwamen.

000000000 telescoopAfbeelding uit 1624 van Adriaen van de Venne; afkomstig uit het boek “Emblemata of zinne-werck” (Middelburg, 1624)

Mensen als Galileo , Keppler en Christiaan Huygens verbeterden zijn uitvinding en vooral de telescoop van Huijgens (deze kon voorwerpen liefst 50 keer vergroten) leidde tot talrijke astronomische ontdekkingen. Zo ontdekte Huijgens  dat Saturnus ringen had – Galileo had ze met zijn slechtere telescoop al eerder gezien, maar interpreteerde ze niet als ringen (hij dacht opmerkelijk genoeg dat het een soort hengsels van de planeet waren) – alsmede ook een maan (Titan).

0000000 mars huijgens saturnusAfbeelding van Satrunus met zijn ringen, afkomstig uit de originele aantekeningen van Huijgens.

Huijgens richtte in 1659 zijn telescoop ook op  Mars en zag daar een donkere vlek op de oppervlakte.

0000000 mars tekening  000000000 mars vlek

Links de originele tekening van Huijgens met de vlek op Mars. (Omdat de telescoop van Huijgens het beeld op zijn kop zette, moet je de afbeelding 180 graden draaien. Vermoedelijk zag Huijgens de donkere vlek van het het zogenaamde Syrtis Major gebied (zie de foto rechts met de ‘vlek’; Deze foto staat wel met de goede kant naar boven). Er bevinden zich in de Syrtis Major meerdere dode vulkanen. Het is de bedoeling dat de Amerikaanse sonde van 2020 hier ergens gaat landen.

Toen Huijgens anderhalf uur later weer naar Mars keek, zag hij dat  de vlek een stuk opgeschoven was. Daaruit concludeerde hij terecht dat ook Mars om haar as draaide. Hij schatte dat Mars, net zoals de aarde, in ongeveer 24 uur om zijn as draaide. (In werkelijkheid is het 24 uur 37 minuten en 23 seconden.)

Dertien jaar later – hij had toen een betere telescoop gemaakt –  kwam hij met deze tekening van Mars, waarop onder andere een poolkap te zien is.

000000000 mars tekenig 000000000 mars tekenig 2

De poolkap op de tekening van Huijgens is bovenin te zien. Maar omdat ook zijn telescoop uit 1672 de boel op zijn kop weergaf, zien we op zijn tekening vermoedelijk de zuidelijke ijskap van Mars. Rechts een foto van Mars, gemaakt door de Hubble Space Telescope van de NASA – die telescoop is nog beter dan die van Huijgens –  waarop de Zuidpool te zien is.

In 1695 overleed Huijgens. Drie jaar later verscheen postuum zijn boek ‘Cosmotheoros’. Hierin speculeert hij over de mogelijkheid dat er elders in het heelal ook levensvormen zouden zijn. Dit vanwege het grote aantallen sterren, waar volgens Huijgens net zoals bij onze zon allemaal planeten om heen zouden draaien.

Wel achtte Huijgens de aanwezigheid van vloeibaar water op een planeet een noodzakelijke voorwaarde voor het ontstaan van leven. Hij sloot ook leven op Mars niet uit. Weliswaar was er nog nergens vloeibaar water op Mars waargenomen, maar volgens hem zouden de donkere gebieden op Mars best vloeibaar water kunnen bevatten.

Wat Huijgens niet wist, en wij nu wel, is dat er theoretisch gezien geen vloeibaar water op de oppervlakte van Mars kan voorkomen. Dit vanwege de luchtdruk. Op aarde bedraagt de luchtdruk ongeveer 1000 millibar. Nu heeft Mars een heel dunne atmosfeer. Op Mars bedraagt de luchtdruk minder dan 6 millibar. Nu is het zo dat er een verband is tussen de temperatuur waarop water gaat koken en de luchtdruk. Hoe lager de luchtdruk, hoe eerder water gaat koken.

Bij de luchtdruk die we op aarde hebben, kookt water bij een temperatuur van ongeveer 100 graden. Maar bij een luchtdruk van bijvoorbeeld 12 millibar kookt water al bij een temperatuur van 10 graden en bij een luchtdruk van 6,1 millibar zelfs al bij een temperatuur van 0 graden. Echter bij een temperatuur van 0 graden of lager bevriest water.

Omdat de luchtdruk op Mars lager is dan 6 millibar, is het daarom op de oppervlakte op Mars niet mogelijk dat er water in vloeibare vorm voorkomt. Immers als de temperatuur lager dan 0 graden is, dan bevriest het water. Zo gauw bevroren water onder invloed van zonlicht smelt, en de temperatuur boven de nul graden uitkomt, begint het water op Mars direct te koken en verdamp het. Vloeibaar water op de oppervlakte van Mars is daarom niet mogelijk. (De overgang van vaste in een dampvormige toestand zonder vloeibaar te worden noem je sublimeren.)

Maar goed, dat van die lage luchtdruk wist Huijgens dus niet, en ook niet de Italiaanse sterrenkundige Giovanni Schiaparelli die in 1877 kanalen met water op Mars meende te zien en vervolgens veronderstelde dat deze door Marsbewoners waren gegraven, waarop een wereldwijde belangstelling voor Marsbewoners ontstond. Maar daarover de volgende keer meer.

ps. Mocht u nu klagen dat er in deze blogpost ondanks de titel nog helemaal geen Marsbewoners voorkomen, weet dan dat ze zich heel weinig  laten zien. En heb geduld tot de volgende blogpost.

Ik zal eindigen met een cliffhanger. De Marbewoners hebben een groot beeld achtergelaten op Mars. Zie deze beroemde foto van het ‘Gezicht op Mars’. De foto is gemaakt door de Viking 1 in 1976

000000000 gezcht

Sommigen mensen denken dat dit ‘beeld’ is achtergelaten door een intelligente beschaving, die ooit op Mars heeft gewoond. (De zwarte stippen op het gezicht zijn overigens ‘data-errors’ zoals de NASA ze noemt.)

Oké, voor wat betreft het gezicht op Mars zal ik direct de pret bederven. Het is gewoon een rotspartij, die door het effect van schaduwen op bepaalde tijdstippen op een gezicht lijkt. Zie deze foto gemaakt op een ander tijdstip van dezelfde rotspartij.

0000000000p mars gezicht

 

De planeet Mars: deel2 Mars op een rijtje

Gisteren schreef ik over de sondes die op weg zijn naar de planeet Mars. Nieuwsgierigheid naar andere hemellichamen is niet iets wat alleen van deze tijd is.  Omdat de oude Grieken en Mesopotamiërs niet beschikten over tv’s, laptops, mobieltjes en andere schermen, hadden ze ‘s avonds genoeg tijd om de sterrenhemel te bestuderen. Daar zagen ze tussen de sterren een vijftal hemellichamen (zes als je de maan mee telt) die afwijkende banen vertoonden ten opzichte van de achterliggende  sterrenhemel: de planeten.

Nauwkeurig werden de bewegingen van deze “zwervers” zoals de Grieken ze noemden – het woord planeet is gebaseerd op het Griekse woord ‘planētēs’ dat ronddolen, rondzwerven betekent – vastgelegd. Het betrof de planeten Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus. (De planeten Uranus en Neptunus stonden te ver weg om met het blote oog waargenomen te kunnen worden.) Zie hier de planeten, gezien vanaf de zon, in verhouding tot elkaar qua grootte.

000000 kaart mars planeten 2

Bovenaan een stukje van de zon, daaronder de planeten op schaal. 1. Mercurius 2. Venus 3. Aarde 4. Mars 5. Jupiter 6. Saturnus 7. Uranus 8. Neptunus. Het nauwelijks zichtbare stipje bij nummer 9 is Pluto. De zon is niet op schaal weergegeven. Zou je dat wel doen, dan zou je zoiets krijgen.

000000 kaart mars zonAfbeelding Lsmpascal; Wikipedia

Aanvankelijk werd Pluto – hij is nog kleiner dan onze maan – ook als een planeet betiteld, maar sinds het 26e congres van de IAU (de International Astronomical Union) op 24 augustus 2006 is hij deze status kwijt geraakt. Sindsdien gaat Pluto, ontdekt in 1930, als een dwergplaneet door het leven. Ik had hem daarom strikt formeel van de afbeelding met de planeten moeten afknippen, maar hij is zo klein dat je hem toch niet ziet.

(Het IAU-congres stelde in 2006 drie voorwaarden vast voor een object om als een planeet te worden betiteld. Het moest door zijn eigen zwaartekracht bolvormig zijn, zich in een baan rond een ster bevinden en de omgeving van zijn baan schoongeveegd hebben van andere objecten. Pluto voldeed wel aan de eerste twee voorwaarden, maar niet aan de laatste.  Pluto is sindsdien samen met onder andere Eris en Ceres geklasseerd als een dwergplaneet.)

Op bovenstaande afbeelding met de planeten staan alle planeten keurig op een rijtje weergegeven. In de praktijk komt dat niet echt voor. De acht planeten van het zonnestelsel draaien om de zon met verschillende omlooptijden: Mercurius draait het snelste om de zon (88 dagen), Neptunus doet er het langst over (165 jaar). De kans dat ze daarom allemaal tegelijkertijd op één lijn staan is gering.

Daarnaast geldt dat de planeten nooit echt helemaal op één lijn kunnen komen, want ze draaien niet in hetzelfde vlak om de zon. Het jaar 2854  – noteert u het alvast in uw agenda – zal het eerst komende jaar zijn dat alle acht planeten enigszins een rij (met wat bobbels) vormen.

De vijf met het blote oog zichtbare planeten (Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus)  plus de maan staan wel af en toe “op een rijtje”. Zie ze hier op 30 januari 2016 om 7.25 uur min of meer op één lijn staan.

000000 kaart mars aarde vifAfbeelding: Marieke Baan via Stellarium via het blog van NewScientist.

Mars is na de aarde en de maan het meest bestudeerde object in ons zonnestelsel. De planeet dankt zijn rode kleur aan het overvloedig aanwezige ijzer dat roest.

000000 kaart mars roodDeze opname in ware kleuren van de planeet Mars is in 2007 op een afstand van 240.000 km gemaakt door de ruimtesonde Rosetta van de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA. Op de polen komen ijskappen van bevroren water en droogijs (bevroren koolstofdioxide) voor.  De poolkappen groeien aan en smelten af in de loop van de seizoenen.

Mars heeft een atmosfeer, maar deze is erg dun. De dichtheid is ongeveer 1,2% van de dichtheid van de atmosfeer van de aarde. De chemische samenstelling van de atmosfeer van Mars bestaat, net zoals die van Venus , voornamelijk uit kooldioxide.

000000 kaart mars aarde atmossfeerDe atmosfeer boven de horizon van Mars is te zien als een dunne wazige sluier. Foto NASA, genomen vanuit de Viking 1 in 1976

Op Mars komen regelmatig reusachtige stofwolken voor.

000000 kaart mars aarde tofwolk

Links Mars zonder stofwolken en rechts Mars met stofwolken. Deze foto’s uit juni respectievelijk september 2001 zijn gemaakt door de  Hubble Space Telescope van de NASA. In september 2001 woedde de storm al bijna twee maanden over de hele planeet en verduisterde alle oppervlakte-kenmerken.

Sommige wetenschappers vermoeden dat er ooit leven op Mars is geweest.  Vooral aan het einde van de negentiende eeuw deden daar allerlei theorieën de ronde over.

000000 kaartnrc

Berichten als dit inspireerden in ieder geval H.G. Wells tot het schrijven van zijn in 1897 verschenen beroemde boek ‘War of the Worlds’, waarin de bewoners van Mars de aarde aanvielen.

0000000 war world 5

Gelukkig was het een fiction en geen non-fiction boek. Meer over de theorieën die eind negentiende eeuw over leven op Mars werden ge-uit de volgende keer.

De planeet Mars: deel 1 Op weg naar Mars

Vandaag heeft China een ruimtesonde richting Mars gelanceerd. De ‘Tianwen-1’  (dat staat voor ‘Hemelse Vragen-1’)  brengt een onbemand – dat ‘onbemand’ is wellicht overbodig om te vermelden – karretje naar de Rode Planeet, dat daar over zeven maanden rond moet gaan rijden.

Althans, dat is het plan. Zulke reizen willen nog wel eens mis gaan. In 2011 deden de Chinezen, samen met de Russen, een eerdere poging om Mars (en de Mars-maan Phobus) te bereiken, maar door een probleem bij de lancering kwam de Phobos-Grunt – zo heette de sonde –  in een baan om de Aarde terecht die niet geschikt was om de reis naar Mars te vervolgen. De Phobos-Grunt stortte na twee maanden neer in de Stille Oceaan.

000000 kaart mars aardeMars weergegeven in verhouding tot de aarde (Ik had hier eerst per ongeluk getypt ‘Mars weergegeven op ware grootte’. Dat klopt uiteraard niet).

Sinds 10 november 1960 zijn er wereldwijd 48 pogingen ondernomen om Mars te bereiken. Daarvan mislukten er achttien. De eerste zes vluchten mislukten allen. Pas nummer zeven, de Mariner 4, vertrokken op 28 november 1964, bereikte Mars wel (op 14 juli 1965) en zond de eerste “gedetailleerde” foto van het oppervlakte van Mars terug naar aarde. (In totaal nam de sonde 21 foto’s terwijl hij langs Mars vloog, de kortste afstand tot de planeet bedroeg 9600 km.)

000000 kaart mars oppervlakte 2

Deze NASA-foto,  gemaakt op 15 juli 1965,  laat een gebied zien van 1200 km bij 330 km. Tegenwoordig kunnen we, dankzij de karretjes op Mars,  heel wat scherpere foto’s maken.

000000 kaart mars oppervlakte

De geslaagde vlucht van de Mariner-4 was overigens nog bijna mislukt. Ik citeer even de Wikipedia

Na acht dagen volgde een koerscorrectie, die bijna fataal afliep door een fout van een vluchtleider. Nadat de noodzakelijke commando’s hiervoor in een datapakketje waren verpakt, begon het grondstation met het verzenden daarvan. Echter, tijdens het overseinen liep er toevallig een technicus de zaal binnen, die opmerkte dat een schakelaar op “aan” stond en hij zette deze uit, in de normale positie. Slechts het bevel tot koerswijziging was nu doorgezonden, maar het commando om daarna de zonnepanelen opnieuw op de zon te richten niet. Gelukkig bleef dit zonder grote gevolgen, aangezien het koerswijzigingsbevel nu een fout bevatte, waardoor Mariner 4 de ontvangen instructies niet uitvoerde.”

Menselijke fouten hebben meerdere malen voor mislukkingen van Mars-projecten gezorgd. Zo vertrok in 1998 de Amerikaanse Mars-sonde ‘Mars Climate Orbiter‘ naar Mars, om daar in september 1999 zo ongeveer direct te verbranden in de atmosfeer. Dat kwam door een rekenfout. ‘De berekeningen voor de stuurmotoren werden uitgevoerd met een eenheid van het Brits-Amerikaanse maatsysteem, pond-seconden (lbf×s), in plaats van Newton-seconden (N×s), een eenheid uit het Europese maatsysteem, zoals in de software was ingeprogrammeerd. Hierdoor benaderde de ruimtesonde Mars veel te laag en brandde op in de atmosfeer.’, aldus de Wikipedia

Een ander voorbeeld is de Russische Kosmos 419.  Daarmee ging het in 1971 mis, omdat iemand de klok verkeerd had ingesteld die er voor moest zorgen dat de vierde trap van de raket ging ontbranden. Hij stond per ongeluk op 1,5 jaar ingesteld in plaats van op 1,5 uur.

Ook bij het Europese Arianne-project is wel eens iets mislukt door menselijk falen. Uit de Volkskrant van 12 december 2002: “De eerste Ariane 5-raket explodeerde door een domme softwarefout. De software die de standregeling van de raket verzorgde, was klakkeloos gekopieerd van de Ariane 4. Maar omdat de Ariane 5 eerder afbuigt, kreeg de boordcomputer getallen voor de kiezen waar hij geen raad mee wist. Gevolg: een abrupte koerswijziging die de raket deed scheuren, waarna het veiligheidssysteem de Ariane 5 tot ontploffing bracht.”

000000 arianne 5

Een Arianne 5  raket in 2013. Foto ESA

Ooit werd aan een Amerikaanse astronaut gevraagd hoe het nou voelde om in een raket te zitten, zo vlak voor de lancering. Hij antwoordde:  “Hoe zou u zich voelen als u in een raket zit, die bestaat uit zo’n 5000 onderdelen, die stuk voor stuk door de goedkoopste inschrijver zijn geleverd?

Maar goed, terug naar Mars – niet letterlijk uiteraard –  behalve de Chinese sonde is er nog een sonde onderweg naar Mars. Maandag lanceerde de Verenigde Arabische Emiraten al een sonde en aan het einde van deze maand vertrekt een Amerikaans exemplaar naar Mars. (Verkeersinformatie; het is druk richting Mars, hou rekening met een vertraging van twee maanden.” )

De reden dat al deze sondes nu worden gelanceerd, is dat Mars nu relatief gezien dichtbij de aarde staat (de afstand bedraagt momenteel zo’n 62 miljoen km). De onderlinge afstand varieert nogal en er is dan ook een soort cyclus van twee jaar om te lanceren.

000000 kaart mars afstand

Tot slot van dit blog, met de Amerikaanse sonde had u meegekund naar Mars. Althans uw naam. Je kon je naam opgeven en alle opgegeven namen staan op  drie chips die aan de Marsrover Perseverance zijn bevestigd. In totaal hebben zo’n 10,5 miljoen mensen hun naam opgegeven, waaronder 52.347 Nederlanders.

Denkt u nu, “oh, dat ik ook wel gewild”, u krijgt een herkansing. U kunt nu al uw naam opgeven voor toekomstige vluchten. Zie hier het invulformulier en hier voor een toelichting. Je kan zelfs ‘frequent flyer’ worden!

 

Komeet Neowise

Momenteel kan je ‘s nachts met het blote oog de komeet Neowise zien. Het komt niet zo vaak voor dat je met het blote oog een komeet kan zien. In Nederland was de  komeet Hale-Boppe in 1997 de laatste.  Deze komeet was liefst 18 maanden met het blote oog zichtbaar.

00000 0 1 komeet hb

De komeet Hale-Bopp gefotografeerd boven Kroatië in maart 1997; foto Philipp Salzgeber.

De bekendste komeet is die van Halley. Deze heeft een omlooptijd van ongeveer 76 jaar (variërend tussen de 74–79 jaar). De laatste keer dat hij verscheen. was in 1986, maar toen was de komeet nauwelijks met het blote oog te zien. In 2061 krijgt hij een herkansing. (Ik ben dan 106 jaar oud, het zou fijn zijn als tegen die tijd iemand mij herinnert aan zijn komst.)

00000 0 1 komeet hballey

Hier is de komeet van Halley te zien op het Tapijt van Bayeux uit 1068.

Maar nu hebben we dus komeet C / 2020 F3, beter bekend onder zijn roepnaam Neowise. Deze komeet heeft een diameter van zo’n vijf kilometer. Wat we vooral zien, is zijn staart. Kometen bestaan uit ijs en rotsen en worden om die reden ook wel vuile sneeuwballen genoemd. Onder invloed van de zonnewarmte verliezen ze een deel van hun materiaal en dat veroorzaakt de lange staarten.  Die kunnen wel zo’n 100.000 tot 1 miljoen kilometer lang worden.

Uiteraard verschenen er op twitter allerlei prachtige foto’s van het verschijnsel.

00000 0 1 kom twitter2

00000 0 1 kom twitter3

00000 0 1 kom twitter34Deze laatste foto is gemaakt vanuit het International Space Station.

Zelf trokken Marianne en ik er zaterdagnacht ook op uit om de komeet te zien. Om geen last te hebben van het “stadslicht”, fietsen we een klein stuk richting de Horsten in Wassenaar en na enig gespeur – hij stond om twaalf uur vrij laag – zagen we het ding. Hij stond rechtsonder het sterrenbeeld Grote Beer.

Marianne had haar fototoestel meegenomen, maar ter plekke bleek dat de batterij van het toestel leeg was. Heeft zij weer. Omdat ik vergeten was om een verrekijker mee te nemen – heb ik weer –  konden we de komeet wat minder goed te zien. Daarom zijn we nog maar even terug naar huis gefietst om een andere batterij en een verrekijker te halen. Met de verrekijker konden we de komeet met zijn staart nu wel goed zien, maar helaas lukte het niet om een fatsoenlijke foto te maken.

Maar niet getreurd! Ik heb de situatie gewoon even voor u getekend. Eigenlijk nog een betere weergave van het verschijnsel dan een foto, want hier staat wij beide ook nog op.

00000 0 1 komeet

Overigens vroeger, voor de uitvinding van de fotografie, moest men het sowieso met tekeningen en schilderijen doen.

00000 0 1 kom tekening

“Mr Babinet, warned by his concierge of the arrival of the comet”, illustration for Le Charivari, 22 September 1858. Tekening Honoré Daumier

U heeft nog een paar dagen – lees nachten – de tijd om Neowise te bekijken. Zie hier hoe u hem met behulp van het sterrenbeeld Grote Beer kan vinden. (afbeelding afkomstig van de site van het AD.)

00000 0 1 kom positie

Mocht u hem missen, geen paniek, over 7000 jaar is hij – ijs en weder dienende – weer terug.

 

Gemiste nieuwsberichten

Omdat ik bezig was met mijn serie over het werken bij de PTT / KPN,  heb ik een aantal actuele nieuwsberichten noodgedwongen even links moeten laten liggen. Maar zoals Wim de Bie – die van Koot en Bie; is het een teken des tijds, dat ik dit er bij zeg? – al eens zei: “Wie het heden beoordeelt, moet over voldoende verleden beschikken.” Dus af en toe ruimte voor het verleden moet kunnen.

Enfin, ik zal u even bijpraten, over naar het heden dus. De kermissen mogen weer open, maar dat leidde her en der tot problemen. Zo verhaalde ‘De Telegraaf’ vorige week over “een grimmige sfeer” op de kermis in Zevenaar. De kermis moest zelfs worden stilgelegd. Een teken des tijds. Een zekere Yorin twitterde naar aanleiding van het bericht van ‘De Telegraaf’ “Als bejaarden al met geweren gaan rondlopen op de kermis, dan weet je dat het goed mis is. Geen woorden voor. Waar gaat het heen met deze maatschappij.”

00000 0 1

Tja, waar het gaat heen met onze maatschappij. Overal protesten: boeren met tractors,  bejaarden met geweren en mensen met viruswaanzin. Die laatste groep protesteerde vorige week tegen de media die hen niet goed zouden informeren. Ze stonden echter bij het verkeerde gebouw.

00000 0 3

Om zo iets moet ik vreselijk hard lachen. Zeker toen ik las dat hun voorman, dansleraar Willem Engel, op zijn Facebook-pagina klaagde dat er opvallend veel politiemensen aanwezig waren.

00000 0 2

Ook wordt er in diverse landen weer volop gevoetbald. Weliswaar zonder publiek op de tribunes, maar het geluid van supporters mis je op tv niet, want dat wordt door middel van een geluidsband toegevoegd. Doet me erg denken aan die komedies op tv van vroeger met zo’n lachband er bij.

Lionel Messi maakte ondertussen zijn 700-ste doelpunt.  Het blad Goal liet in een twitterbericht zien, tegen welke clubs hij allemaal had gescoord en hoe vaak.

00000 05

Een fan van mijn clubje (Kowet) merkte fijntjes op dat hij nog nooit tegen ons had gescoord.

00000 04

Er zijn ook serieuze zaken te melden. Zo ontdekten wetenschappers in een sterrenstelsel een zwart gat, J2157 geheten, dat elke dag een ster “oppeuzelt”.  Het bericht verscheen in het Monthly Notices of the Royal Astronomical Society van 30 juni 2020.

Wetenschappelijk gezien ging het artikel een beetje boven mijn pet:

00000 0 7

En dit was nog maar de samenvatting! Gelukkig wist Nu.nl het verhaal te vertalen in een iets leesbaarder stuk.

00000 0 5

Ik vind het maar eng idee, zo’n zwart gat dat elk dag een ster opslokt. Weliswaar bevindt dit sterrenstelsel zich ‘far, far, away’, maar ook in het centrum van ons sterrenstelsel, de Melkweg, bevindt zich een zwart gat (Sagittarius A*). Stel je eens voor dat die opeens ook als een Holle Bolle Gijs (Hij kon schrokken, grote brokken ….) sterren gaat opeten.

En zeg nou niet dat dit niet gebeurt. Ruim 130 jaar geleden verdween er ook al een keer van de ene op de andere dag een ster, wat bij toeval werd vastgelegd door onze landgenoot Vincent van Gogh. Vergelijk maar eens zijn twee beroemde ‘Sterrennacht’-schilderijen die hij in juni 1889 schilderde. Duidelijk te zien is dat er op de tweede versie een ster ontbreekt.

000 a sterrennachtDe eerste versie van Vincent van Gogh

000 a sterrennacht 3En de tweede versie, een paar dagen later geschilderd.

Ik heb voor uw gemak (delen van ) de twee schilderijen even naast elkaar gezet. Ziet u de missende ster? (Uiteraard niet in het plaatje rechts, want daar ontbreekt hij.)

00000 0 11

Maar ach, laten we niet somberen. Immers ‘s nachts een ster, overdag een zon.

 

Berichten uit de ruimte

-1-

Gisteren plaatsten heel veel sites, onder andere die van de BBC, de Volkskrant en Nu.nl, een foto van dertig jaar geleden. Het betrof een foto van de aarde genomen op 14 februari 1990 door de Voyager-1. De ruimtesonde bevond zich toen op 6,4 miljard kilometer afstand van de aarde. (Inmiddels bevindt de sonde zich op 22 miljard kilometer afstand. Op deze site van de NASA kan je live “zien” waar de Voyager 1 en de Voyager 2, beide gelanceerd in 1977, zich nu bevinden.)

aarde

In de lichte baan rechts zit een wit stipje. Dat is de aarde. (De strepen op de foto werden veroorzaakt door zonlicht dat weerkaatste in de camera van de sonde.) De foto is bekend geworden als de ‘Pale Blue Dot’.

Astronaut Andre Kuipers: ‘De foto laat zien dat de aarde een minuscuul, kwetsbaar dingetje is in een onmetelijk groot heelal.

De reden dat alle nieuwssites met deze foto van dertig jaar geleden op de proppen kwamen, is dat de NASA gisteren een verbeterde versie van de foto publiceerde.

aarde 0

We zijn nog even klein.

Ook van iets dichterbij is de aarde niet groot. Zie bijvoorbeeld deze andere iconische foto genomen in 2013 door de ruimtesonde Cassini.

_110891851_pia17171_hires

Dat ding bovenaan is Saturnus. (De pijl is niet echt in het heelal te zien; hij is in de foto geplaatst om aan te geven waar de aarde te zien is. )

-2-

Sturen wij dingen de ruimte in, andersom gebeurt dat ook. Iets of iemand in de ruimte zendt signalen uit. Die worden regelmatig op aarde opgepikt, maar nu is er wat opwinding onder de wetenschappers ontstaan, want er zijn signalen opgepikt, die met een zekere regelmaat (elke zestien dagen) naar ons worden gezonden.

0 siganlen

“Mogelijk is het afkomstig van de overgebleven kern van een overleden reuzenster.”  staat er in het artikel. Maar u en ik weten wel beter wie deze signalen verzenden.

0 cupcakes

Vijftig jaar geleden

Vandaag is het vijftig jaar geleden dat de mensheid voet op de maan zette. Op zondag 20 juli 1969 om 20:17:39 GMT landde de maanlander met aan boord Neil Amtrong en Buzz Aldrin op de maan.

De eerste twee uur op de maan werd besteed om de maanlander klaar te maken voor onmiddellijk vertrek. Dit voor het geval  er iets mis zou gaan en een snel vertrek noodzakelijk was. Daarna stond een dutje op het programma, maar de beide astronauten hadden daar geen behoefte aan – net zoals je als klein kind de avond voor je verjaardag moeilijk in slaap viel – en er werd besloten om eerder dan gepland met de maanlanding te beginnen.

Nu mag u raden: wat was de eerste handeling die Neil Amstrong deed nadat hij het luik opende? Hij gooide een zak met afval met urine- en poepzakken, vieze filters en verpakkingen van eten naar buiten! Nog voordat hij de trap afdaalde. De buitencamera was overigens nog niet ingeschakeld waardoor het op tv niet te zien was.

Het is fraai. De mens reist vier dagen door de ruimte heen om naar de maan te gaan en daar aangekomen is het eerste wat hij doet een zak met afval op de maan gooien.

0000 afvalDe witte zak met afval op de boden van de maan.

We verplaatsen ons nu even duizend jaar in de tijd. In een ‘galaxy, far far away’ is een planeet ontdekt met een levensvorm die op de onze lijkt. Dankzij het gebruik van wormgaten kunnen we er naar toe reizen. De bewoners nodigen ons uit en als het ruimtevoertuig van de mensheid is geland, gaat er op die onbekende planeet een luid gejuich op. Dan gaat de deur open en vliegt er een zak met afval naar buiten. Nou die bewoners zullen ons vast nog een keertje uitnodigen, maar niet heus.

Maar goed, terug naar de maanlanding van 20 juli 1969. Zie hier hoe Buzz Aldrin uit het luik kruipt. Het was passen en meten om met zijn ‘rugzak’ door het luik te komen.

0000 uitstappen0

0000 uitstappen

0000 aaa

0000 aaa1

0000 aaa2

De foto’s zijn gemaakt door Neil Amstrong, die sowieso de meeste foto’s op de maan maakte. Op alle beroemde foto’s van een astronaut op de maan is dan ook Buzz Aldrin te zien.

0000 aaa22Dit is Buzz Aldrin. In de weerspiegeling van diens helm is Amstrong te zien.

In totaal liepen de twee mannen zo’n 2,5 uur op de maan en verbleven ze, inclusief de tijd in hun maanlander, ruim  21 uur op de maan. Toen vlogen ze weer weg en maakten even later contact met de Columbia, waarin hun maatje Michael Collins ondertussen eenzaam rondjes om de maan had gedraaid. Op de momenten dat hij achter de maan was, met de aarde niet in zicht, werd Collins wel betiteld als de eenzaamste mens in het heelal.

De beelden van de maanlanding werden wereldwijd door naar schatting zo’n 500 miljoen mensen bekeken. In Nederland werden Chriet Titulaer en Henk Terlingen er beroemd mee.

0000 henk terlingen

Vijftig jaar geleden. HenkTerlingen (“Apollo Henkie”) – jasje en schoenen uit; wijnfles op de grond; volle asbak; papiertroep om hem heen – zit te wachten totdat hij in de tv-uitzending weer wat moet zeggen. Hij heeft even rust. De deskundigen zijn aan het woord.

Zelf heb ik de maanlanding ook “live” gezien. (Niet op de maan uiteraard maar kijkende naar de televisie-uitzending. ) Vier jaar geleden schreef ik hierover in een blogpost:

“[…]  Mijn ouders gingen niet op vakantie naar het buitenland. Dat vonden ze met vier kinderen te veel gedoe en te duur. Wij gingen elke zomer naar een huisje op een vakantiepark in Nederland. Dat was ook leuk. Ik kan me zulke huisjes herinneren in Sint Anthonis (Noord-Brabant), Exloo (Drenthe) en Bakkeveen (Friesland). Vooral die laatste vakantie weet ik nog goed.

Ik liep er niet alleen in het donker keihard tegen ons huisje aan, maar we mochten er ook met alle kinderen naar de eerste maanlanding kijken. Mijn ouders vonden dat we zo’n historische gebeurtenis moesten zien. Dus zaten we in een volgepropt zaaltje naar een zwart-wit toestel te kijken waar we Neil Amstrong de eerste stappen op de maan zagen maken (“That’s one small step for a man, one giant leap for mankind”).

Apollo_11_first_step

Toen we terugliepen naar ons huisje – niet hollen Martin –  keken we naar de maan om te zien of we Amstrong konden zien. “Net niet” zei mijn vader, hoewel mijn jongere zusje zeker wist dat ze een stipje op de maan zag bewegen.

 

 

De toespraak van Nixon

In deze week van blogposts over de eerste maanlanding mag natuurlijk het dramatisch einde van de maanvlucht niet ontbreken. Voor wie niet meer weet hoe het ook al weer zat, zal ik het nog even kort samenvatten.

Het begon er mee toen Buzz Aldrin na zijn wandeling terugkeerde bij de maanlander en de dramatische woorden “Houston, we’ve got a problem” uitsprak.

000 luikAldrin keert terug bij de maanlander, gefotografeerd door Neil Amstrong.

Onmiddellijk schakelde de NASA het geluidskanaal om van openbaar naar privé, waardoor we niet exact weten wat er daarna allemaal gezegd is.

Het probleem bleek later te zijn dat Aldrin het luik niet meer open kreeg. Hij kreeg zijn sleutel niet in het slot. Dat kwam doordat Amstrong bij het verlaten van het voertuig zijn sleutel aan de binnenkant van het slot van het luik had laten zitten. Hij was, toen hij voet op de maan zette, in de opwinding vergeten zijn sleutel er uit te halen.  Het lukte Aldrin hierdoor niet om zijn sleutel er van de buitenkant in te stoppen. De sleutel van Amstrong blokkeerde de zaak.  (Wij hebben overigens  hetzelfde met onze achterdeur. Als er een sleutel aan de binnenkant in het slot zit, dan kan je er van buitenaf geen sleutel meer in stoppen.)

Wat ze ook probeerden, ze kregen de sleutel niet in het slot en ook lukte het niet om de sleutel van Amstrong van buitenaf uit het slot te stoten. Het dramatische gevolg was dat de twee astronauten de maanlander niet meer in konden komen. Ze stierven uiteindelijk op de maan. Hoe lang ze nog geleefd hebben, heeft de NASA vanwege privacyaspecten nooit bekend gemaakt.

Uiteraard volgde er een groot onderzoek. Voor een Senaats-commissie moest de NASA allerlei vragen beantwoorden. “Waarom zat er een slot op het luik? Was u soms bang dat er achter een rots op de maan een Rus verstopt zat die opeens te voorschijn zou springen, in de maanlander zou klimmen en er mee vandoor zou gaan?” vroeg één van de senatoren cynisch.

De reden dat er een slot op het luik zat, legde de man van de NASA uit, was dat ze anders bang waren dat het luik tijdens de landing zou open kunnen trillen. Ze hadden honderden keren geoefend en tijdens al deze oefeningen was Amstrong niet één keer vergeten om de sleutel uit het slot te halen.

0000 sleutel

De sleutelbos van Amstrong met liefst vier reservesleutels voor het geval er eentje kapot ging. Ook Aldrin had een dergelijke sleutelbos.

Wat Amstrong en Aldrin in de uren tot hun dood allemaal gezegd hebben – ze hebben nog uren met hun familie gepraat –  is niet bekend. Wel bewaard gebleven zijn uiteraard de woorden die president Richard Nixon uitsprak toen hij het volk toesprak.

“Fate has ordained that the men who went to the moon to explore in peace will stay on the moon to rest in peace.

These brave men, Neil Armstrong and Edwin Aldrin, know that there is no hope for their recovery. But they also know that there is hope for mankind in their sacrifice.

These two men are laying down their lives in mankind’s most noble goal: the search for truth and understanding.

They will be mourned by their families and friends; they will be mourned by their nation; they will be mourned by the people of the world; they will be mourned by a Mother Earth that dared send two of her sons into the unknown.

In their exploration, they stirred the people of the world to feel as one; in their sacrifice, they bind more tightly the brotherhood of man.

In ancient days, men looked at stars and saw their heroes in the constellations. In modern times, we do much the same, but our heroes are epic men of flesh and blood.

Others will follow, and surely find their way home. Man’s search will not be denied. But these men were the first, and they will remain the foremost in our hearts.

For every human being who looks up at the moon in the nights to come will know that there is some corner of another world that is forever mankind.”

Zie hier de officiële stukken zoals in de in 1999 zijn terug gevonden in de overheidsarchieven (in de ‘National Archives and Records Administration, Nixon Presidential Materials Staff’)

0000 speach 1

0000 speach 2

Oké, president Nixon heeft deze woorden daadwerkelijk nooit uitgesproken. Het luik zat niet op slot en Amstrong en Aldrin konden veilig naar aarde terug keren.

Wat wel waar is, is dat bovenstaande speech klaar lag om door Nixon uit gesproken te worden in het geval het met de maanlanding mis zou gegaan. “In event of Moon disaster“.

De toespraak was vooraf al door Nixon’s vaste tekstschrijver William Saffire geschreven. In de instructies bij de speech staat ook vermeld dat Nixon voor het uitspreken van de toespraak eerst de ‘widows-to-be’ moest bellen en dat een geestelijke een zelfde soort procedure moest volgen als ware het een zeemansgraf.

0000 nixonNixon spreekt hier de astronauten – die in een quarantainecapsule zitten – na terugkeer toe.

Dat er een slecht-nieuws-toespraak was voorbereid is niet uniek. Op het hoogtepunt van de Cuba-crisis in 1962 – Rusland was bezig met het plaatsten van raketten met kernkoppen op Cuba; Amerika stelde toen een ultimatum waarin ze eisten dat Rusland deze daar weg moesten halen anders zou Amerika Cuba aanvallen –  dreigde er een oorlog tussen Amerika en Cuba / Rusland. Voor het geval deze oorlog er zou komen was er al een opzet voor een toespraak voor Kennedy gemaakt.

Met een bezwaard hart, en in navolging van de eed die ik heb afgelegd, heb ik de Amerikaanse luchtmacht opdracht gegeven om de de kernwapens op Cuba te verwijderen”

0000 jfk cuba2

Het kwam echter goed. Rusland haalde de raketten weg en de derde wereldoorlog werd voorkomen.

Een ander iemand die zich op het vertellen van slechts nieuws had voorbereid was generaal Eisenhower bij D-day. Voor het geval de invasie zou mislukken, had hij alvast vast wat krabbeltjes op een blaadje gezet, waarbij hij de schuld van het mislukken van de invasie op zich nam.

0000 d-day

Gelukkig heeft hij de woorden – als hij al zijn eigen handschrift kon lezen – nooit hoeven uit te spreken. (Leuk detail, hij dateerde hem  op 5 juli. Hij vergiste zich in de maand.)

Tot slot wil ik dit nog zeggen. “U verwachtte vandaag een leuke blogpost, gevat, leerzaam en interessant. Helaas heb ik vandaag niet aan deze verwachtingen kunnen voldoen. Het spijt me.”

U ziet, ik heb me ook al voorbereid voor het geval u deze blogpost helemaal niets vindt.

 

 

De maanlanding is een groot complot

De slimme lezers van dit blog – en al mijn twee lezers zijn slim; wie zou die andere lezer zijn, denkt u nu misschien –  hebben het al lang in de gaten. Deze week gaan mijn blogs over de eerste maanlanding die vijftig jaar geleden heeft plaatsgevonden.

Alhoewel, volgens sommigen heeft er nooit iemand op de maan rond gelopen en is er sprake van een groot complot. Volgens deze complotdenkers zijn de maanlandingen in scene gezet. De reden zou zijn dat de Amerikanen technisch nog niet in staat waren om een veilige maanlanding te doen, maar dat ze a) geen gezichtsverlies wilden lijden – president Kennedy had in 1962 gezegd dat Amerika voor het einde van het decennium een man op de maan zou zetten –  en b) dat ze de Russen “voor wilden zijn”.

Volgens deze theorie lanceerden de Amerikanen een onbemande ruimteraket en filmden ze de drie astronauten ergens in een maandecor. Daartoe hadden ze de bekende regisseur Stanley Kubrick in gehuurd die een jaar eerder de sciencefictionfilm 2001: A Space Odyssey had gemaakt.

Dat de maanlanding inderdaad in een filmstudio heeft plaats gevonden en niet op de maan, blijkt wel uit onderstaande foto. Wie goed naar de achtergrond van de foto kijkt, zie daar namelijk de muren en ramen van de filmstudio.

00 fake

Oké, deze foto is inderdaad niet op de maan genomen, maar tijdens één van de trainingen van de astronauten voor de vlucht.

De complotdenkers komen met allerlei “bewijzen” voor hun theorie. (Zie bijvoorbeeld deze pagina). De drie meest genoemde argumenten zijn:

1) Neil Amstrong werd door een buitencamera gefilmd terwijl hij de eerste stap op de maan zette. Hoe kan dat?

000 stap

2) De Amerikaanse vlag staat te wapperen terwijl er op de maan geen atmosfeer en wind is.

000 vlag

3) Er zijn op de achtergrond van de foto’s die genomen zijn op de maan – en ook op de beroemde foto die genomen is vlak voor de koppeling van de Eagle, het maanlandingsvoertuig, met het moederschip Columbia   – nergens sterren te zien.

000 maanlanderDe maanlander Eagle nadert de Columbia. Op de achtergrond is de aarde te zien maar geen sterren.

Voor het geval uw mond open is gevallen van verbazing, zal ik hem nu weer sluiten. Allereerst hoe kon er een werkende camera zijn die Amstrong van buiten de maanlander kon filmen tijdens zijn afdaling van het trapje?

Dat komt omdat er in de MESA, dat staat voor Modularized Equipment Stowage Assembly’,  zeg maar platvloers een gereedsschapkist die aan de buitenkant van de maanlander zat, ook een camera zat. Terwijl Neil Amstrong nog op de maanlander stond, maakte hij de MESA open. Vanaf aarde werd daarna een signaal gestuurd waardoor de camera werd geactiveerd – dat signaal deed er ongeveer drie seconden over om bij de maan te komen  – waardoor de miljoenen tv-kijkers op aarde Neil Amstrong (met een vertraging van drie seconden) konden zien afdalen op de maan.

000 cameraIn het rode cirkeltje de camera in de MESA

Dan de wapperende vlag. Het lijkt inderdaad net alsof de vlag staat te wapperen. Dat hij er zo “wapperend” uit ziet, komt niet door de wind, maar doordat hij de hele reis kreukelig opgevouwen zat en er zo uit zijn verpakking kwam. Ook was hij iets te groot voor de standaard. Nadat de vlag aan een Г-vormige vlaggenpost was bevestigd, bewoog hij inderdaad even kort, maar dat was het gevolg van het natrillen van de vlaggenstandaard. Even later bewoog de vlag niet meer.

Dat kan je bijvoorbeeld goed zien in onderstaand ‘gifje’ waarin twee foto’s zijn gemonteerd van Buzz Aldrin die kort achter elkaar zijn genomen. Je ziet de astronaut bewegen maar de vlag niet wapperen.

000 as11-40-5874-75

Dan het ontbreken van de sterren op de achtergrond. Dat komt door de sluitertijd. Er was veel licht op de maan op het deel waar de astronauten waren, eigenlijk gewoon daglicht net zoals op aarde. De foto’s werden daarom  met korte sluitertijden genomen om te voorkomen dat er een overbelichting zou optreden. Daardoor  had het veel zwakkere sterrenlicht geen kans om de film te belichten en ook “op de foto te komen.”

Alleen als je foto’s maakt met een veel langere sluitingstijd zou je sterren kunnen zien. Vergelijk bijvoorbeeld eens deze twee foto’s met elkaar.

000 kort2

 

000 lang

Op de bovenste foto uit 2008 is het International Space Station ISS te zien gefotografeerd vanuit de Space Shuttle Atlantis. De foto is met een korte sluitertijd genomen. Er zijn geen sterren te zien.  De onderste foto uit 2011 is genomen vanuit het ISS met een lange sluitertijd. Hij laat de terugkeer naar aarde zien van de Atlantis – dat is de kromme streep op de foto. Boven in deze foto (genomen met een lange sluitertijd) zijn in tegenstelling tot de andere foto met een korte sluitertijd nu wel sterren (de witte puntjes) te zien.

Zo zijn stuk voor stuk steeds allerlei argumenten van complot-denkers weerlegd.

Wat wel waar is, zijn de steeds vaker opduikende geruchten dat ik al deze blogposts niet zelf schrijf. Zo’n constante hoge kwaliteit, dat kan niet. Al die blogposts kan hij nooit zelf schrijven, wordt er dan gezegd. Daar moet hij hulp bij hebben.

Het is waar. Ik zal het maar bekennen, ik heb zelfs nog nooit ook maar één van deze blogposts zelf geschreven. Dat wordt gedaan door een heel team van topcolumnisten en schrijvers, waaronder zelfs enkelen die de Nobelprijs voor literatuur hebben gewonnen.

Het spijt me dat ik u al die jaren voor de gek heb gehouden. Ik had kunnen weten dat het ooit uit zou komen. Abraham Lincoln zei ooit eens: “Men kan sommige mensen voortdurend bedriegen, en alle mensen een tijdje, maar men kan niet alle mensen voortdurend bedriegen.”