Category Archives: astronomie

Vijftig jaar geleden

Vandaag is het vijftig jaar geleden dat de mensheid voet op de maan zette. Op zondag 20 juli 1969 om 20:17:39 GMT landde de maanlander met aan boord Neil Amtrong en Buzz Aldrin op de maan.

De eerste twee uur op de maan werd besteed om de maanlander klaar te maken voor onmiddellijk vertrek. Dit voor het geval  er iets mis zou gaan en een snel vertrek noodzakelijk was. Daarna stond een dutje op het programma, maar de beide astronauten hadden daar geen behoefte aan – net zoals je als klein kind de avond voor je verjaardag moeilijk in slaap viel – en er werd besloten om eerder dan gepland met de maanlanding te beginnen.

Nu mag u raden: wat was de eerste handeling die Neil Amstrong deed nadat hij het luik opende? Hij gooide een zak met afval met urine- en poepzakken, vieze filters en verpakkingen van eten naar buiten! Nog voordat hij de trap afdaalde. De buitencamera was overigens nog niet ingeschakeld waardoor het op tv niet te zien was.

Het is fraai. De mens reist vier dagen door de ruimte heen om naar de maan te gaan en daar aangekomen is het eerste wat hij doet een zak met afval op de maan gooien.

0000 afvalDe witte zak met afval op de boden van de maan.

We verplaatsen ons nu even duizend jaar in de tijd. In een ‘galaxy, far far away’ is een planeet ontdekt met een levensvorm die op de onze lijkt. Dankzij het gebruik van wormgaten kunnen we er naar toe reizen. De bewoners nodigen ons uit en als het ruimtevoertuig van de mensheid is geland, gaat er op die onbekende planeet een luid gejuich op. Dan gaat de deur open en vliegt er een zak met afval naar buiten. Nou die bewoners zullen ons vast nog een keertje uitnodigen, maar niet heus.

Maar goed, terug naar de maanlanding van 20 juli 1969. Zie hier hoe Buzz Aldrin uit het luik kruipt. Het was passen en meten om met zijn ‘rugzak’ door het luik te komen.

0000 uitstappen0

0000 uitstappen

0000 aaa

0000 aaa1

0000 aaa2

De foto’s zijn gemaakt door Neil Amstrong, die sowieso de meeste foto’s op de maan maakte. Op alle beroemde foto’s van een astronaut op de maan is dan ook Buzz Aldrin te zien.

0000 aaa22Dit is Buzz Aldrin. In de weerspiegeling van diens helm is Amstrong te zien.

In totaal liepen de twee mannen zo’n 2,5 uur op de maan en verbleven ze, inclusief de tijd in hun maanlander, ruim  21 uur op de maan. Toen vlogen ze weer weg en maakten even later contact met de Columbia, waarin hun maatje Michael Collins ondertussen eenzaam rondjes om de maan had gedraaid. Op de momenten dat hij achter de maan was, met de aarde niet in zicht, werd Collins wel betiteld als de eenzaamste mens in het heelal.

De beelden van de maanlanding werden wereldwijd door naar schatting zo’n 500 miljoen mensen bekeken. In Nederland werden Chriet Titulaer en Henk Terlingen er beroemd mee.

0000 henk terlingen

Vijftig jaar geleden. HenkTerlingen (“Apollo Henkie”) – jasje en schoenen uit; wijnfles op de grond; volle asbak; papiertroep om hem heen – zit te wachten totdat hij in de tv-uitzending weer wat moet zeggen. Hij heeft even rust. De deskundigen zijn aan het woord.

Zelf heb ik de maanlanding ook “live” gezien. (Niet op de maan uiteraard maar kijkende naar de televisie-uitzending. ) Vier jaar geleden schreef ik hierover in een blogpost:

“[…]  Mijn ouders gingen niet op vakantie naar het buitenland. Dat vonden ze met vier kinderen te veel gedoe en te duur. Wij gingen elke zomer naar een huisje op een vakantiepark in Nederland. Dat was ook leuk. Ik kan me zulke huisjes herinneren in Sint Anthonis (Noord-Brabant), Exloo (Drenthe) en Bakkeveen (Friesland). Vooral die laatste vakantie weet ik nog goed.

Ik liep er niet alleen in het donker keihard tegen ons huisje aan, maar we mochten er ook met alle kinderen naar de eerste maanlanding kijken. Mijn ouders vonden dat we zo’n historische gebeurtenis moesten zien. Dus zaten we in een volgepropt zaaltje naar een zwart-wit toestel te kijken waar we Neil Amstrong de eerste stappen op de maan zagen maken (“That’s one small step for a man, one giant leap for mankind”).

Apollo_11_first_step

Toen we terugliepen naar ons huisje – niet hollen Martin –  keken we naar de maan om te zien of we Amstrong konden zien. “Net niet” zei mijn vader, hoewel mijn jongere zusje zeker wist dat ze een stipje op de maan zag bewegen.

 

 

De toespraak van Nixon

In deze week van blogposts over de eerste maanlanding mag natuurlijk het dramatisch einde van de maanvlucht niet ontbreken. Voor wie niet meer weet hoe het ook al weer zat, zal ik het nog even kort samenvatten.

Het begon er mee toen Buzz Aldrin na zijn wandeling terugkeerde bij de maanlander en de dramatische woorden “Houston, we’ve got a problem” uitsprak.

000 luikAldrin keert terug bij de maanlander, gefotografeerd door Neil Amstrong.

Onmiddellijk schakelde de NASA het geluidskanaal om van openbaar naar privé, waardoor we niet exact weten wat er daarna allemaal gezegd is.

Het probleem bleek later te zijn dat Aldrin het luik niet meer open kreeg. Hij kreeg zijn sleutel niet in het slot. Dat kwam doordat Amstrong bij het verlaten van het voertuig zijn sleutel aan de binnenkant van het slot van het luik had laten zitten. Hij was, toen hij voet op de maan zette, in de opwinding vergeten zijn sleutel er uit te halen.  Het lukte Aldrin hierdoor niet om zijn sleutel er van de buitenkant in te stoppen. De sleutel van Amstrong blokkeerde de zaak.  (Wij hebben overigens  hetzelfde met onze achterdeur. Als er een sleutel aan de binnenkant in het slot zit, dan kan je er van buitenaf geen sleutel meer in stoppen.)

Wat ze ook probeerden, ze kregen de sleutel niet in het slot en ook lukte het niet om de sleutel van Amstrong van buitenaf uit het slot te stoten. Het dramatische gevolg was dat de twee astronauten de maanlander niet meer in konden komen. Ze stierven uiteindelijk op de maan. Hoe lang ze nog geleefd hebben, heeft de NASA vanwege privacyaspecten nooit bekend gemaakt.

Uiteraard volgde er een groot onderzoek. Voor een Senaats-commissie moest de NASA allerlei vragen beantwoorden. “Waarom zat er een slot op het luik? Was u soms bang dat er achter een rots op de maan een Rus verstopt zat die opeens te voorschijn zou springen, in de maanlander zou klimmen en er mee vandoor zou gaan?” vroeg één van de senatoren cynisch.

De reden dat er een slot op het luik zat, legde de man van de NASA uit, was dat ze anders bang waren dat het luik tijdens de landing zou open kunnen trillen. Ze hadden honderden keren geoefend en tijdens al deze oefeningen was Amstrong niet één keer vergeten om de sleutel uit het slot te halen.

0000 sleutel

De sleutelbos van Amstrong met liefst vier reservesleutels voor het geval er eentje kapot ging. Ook Aldrin had een dergelijke sleutelbos.

Wat Amstrong en Aldrin in de uren tot hun dood allemaal gezegd hebben – ze hebben nog uren met hun familie gepraat –  is niet bekend. Wel bewaard gebleven zijn uiteraard de woorden die president Richard Nixon uitsprak toen hij het volk toesprak.

“Fate has ordained that the men who went to the moon to explore in peace will stay on the moon to rest in peace.

These brave men, Neil Armstrong and Edwin Aldrin, know that there is no hope for their recovery. But they also know that there is hope for mankind in their sacrifice.

These two men are laying down their lives in mankind’s most noble goal: the search for truth and understanding.

They will be mourned by their families and friends; they will be mourned by their nation; they will be mourned by the people of the world; they will be mourned by a Mother Earth that dared send two of her sons into the unknown.

In their exploration, they stirred the people of the world to feel as one; in their sacrifice, they bind more tightly the brotherhood of man.

In ancient days, men looked at stars and saw their heroes in the constellations. In modern times, we do much the same, but our heroes are epic men of flesh and blood.

Others will follow, and surely find their way home. Man’s search will not be denied. But these men were the first, and they will remain the foremost in our hearts.

For every human being who looks up at the moon in the nights to come will know that there is some corner of another world that is forever mankind.”

Zie hier de officiële stukken zoals in de in 1999 zijn terug gevonden in de overheidsarchieven (in de ‘National Archives and Records Administration, Nixon Presidential Materials Staff’)

0000 speach 1

0000 speach 2

Oké, president Nixon heeft deze woorden daadwerkelijk nooit uitgesproken. Het luik zat niet op slot en Amstrong en Aldrin konden veilig naar aarde terug keren.

Wat wel waar is, is dat bovenstaande speech klaar lag om door Nixon uit gesproken te worden in het geval het met de maanlanding mis zou gegaan. “In event of Moon disaster“.

De toespraak was vooraf al door Nixon’s vaste tekstschrijver William Saffire geschreven. In de instructies bij de speech staat ook vermeld dat Nixon voor het uitspreken van de toespraak eerst de ‘widows-to-be’ moest bellen en dat een geestelijke een zelfde soort procedure moest volgen als ware het een zeemansgraf.

0000 nixonNixon spreekt hier de astronauten – die in een quarantainecapsule zitten – na terugkeer toe.

Dat er een slecht-nieuws-toespraak was voorbereid is niet uniek. Op het hoogtepunt van de Cuba-crisis in 1962 – Rusland was bezig met het plaatsten van raketten met kernkoppen op Cuba; Amerika stelde toen een ultimatum waarin ze eisten dat Rusland deze daar weg moesten halen anders zou Amerika Cuba aanvallen –  dreigde er een oorlog tussen Amerika en Cuba / Rusland. Voor het geval deze oorlog er zou komen was er al een opzet voor een toespraak voor Kennedy gemaakt.

Met een bezwaard hart, en in navolging van de eed die ik heb afgelegd, heb ik de Amerikaanse luchtmacht opdracht gegeven om de de kernwapens op Cuba te verwijderen”

0000 jfk cuba2

Het kwam echter goed. Rusland haalde de raketten weg en de derde wereldoorlog werd voorkomen.

Een ander iemand die zich op het vertellen van slechts nieuws had voorbereid was generaal Eisenhower bij D-day. Voor het geval de invasie zou mislukken, had hij alvast vast wat krabbeltjes op een blaadje gezet, waarbij hij de schuld van het mislukken van de invasie op zich nam.

0000 d-day

Gelukkig heeft hij de woorden – als hij al zijn eigen handschrift kon lezen – nooit hoeven uit te spreken. (Leuk detail, hij dateerde hem  op 5 juli. Hij vergiste zich in de maand.)

Tot slot wil ik dit nog zeggen. “U verwachtte vandaag een leuke blogpost, gevat, leerzaam en interessant. Helaas heb ik vandaag niet aan deze verwachtingen kunnen voldoen. Het spijt me.”

U ziet, ik heb me ook al voorbereid voor het geval u deze blogpost helemaal niets vindt.

 

 

De maanlanding is een groot complot

De slimme lezers van dit blog – en al mijn twee lezers zijn slim; wie zou die andere lezer zijn, denkt u nu misschien –  hebben het al lang in de gaten. Deze week gaan mijn blogs over de eerste maanlanding die vijftig jaar geleden heeft plaatsgevonden.

Alhoewel, volgens sommigen heeft er nooit iemand op de maan rond gelopen en is er sprake van een groot complot. Volgens deze complotdenkers zijn de maanlandingen in scene gezet. De reden zou zijn dat de Amerikanen technisch nog niet in staat waren om een veilige maanlanding te doen, maar dat ze a) geen gezichtsverlies wilden lijden – president Kennedy had in 1962 gezegd dat Amerika voor het einde van het decennium een man op de maan zou zetten –  en b) dat ze de Russen “voor wilden zijn”.

Volgens deze theorie lanceerden de Amerikanen een onbemande ruimteraket en filmden ze de drie astronauten ergens in een maandecor. Daartoe hadden ze de bekende regisseur Stanley Kubrick in gehuurd die een jaar eerder de sciencefictionfilm 2001: A Space Odyssey had gemaakt.

Dat de maanlanding inderdaad in een filmstudio heeft plaats gevonden en niet op de maan, blijkt wel uit onderstaande foto. Wie goed naar de achtergrond van de foto kijkt, zie daar namelijk de muren en ramen van de filmstudio.

00 fake

Oké, deze foto is inderdaad niet op de maan genomen, maar tijdens één van de trainingen van de astronauten voor de vlucht.

De complotdenkers komen met allerlei “bewijzen” voor hun theorie. (Zie bijvoorbeeld deze pagina). De drie meest genoemde argumenten zijn:

1) Neil Amstrong werd door een buitencamera gefilmd terwijl hij de eerste stap op de maan zette. Hoe kan dat?

000 stap

2) De Amerikaanse vlag staat te wapperen terwijl er op de maan geen atmosfeer en wind is.

000 vlag

3) Er zijn op de achtergrond van de foto’s die genomen zijn op de maan – en ook op de beroemde foto die genomen is vlak voor de koppeling van de Eagle, het maanlandingsvoertuig, met het moederschip Columbia   – nergens sterren te zien.

000 maanlanderDe maanlander Eagle nadert de Columbia. Op de achtergrond is de aarde te zien maar geen sterren.

Voor het geval uw mond open is gevallen van verbazing, zal ik hem nu weer sluiten. Allereerst hoe kon er een werkende camera zijn die Amstrong van buiten de maanlander kon filmen tijdens zijn afdaling van het trapje?

Dat komt omdat er in de MESA, dat staat voor Modularized Equipment Stowage Assembly’,  zeg maar platvloers een gereedsschapkist die aan de buitenkant van de maanlander zat, ook een camera zat. Terwijl Neil Amstrong nog op de maanlander stond, maakte hij de MESA open. Vanaf aarde werd daarna een signaal gestuurd waardoor de camera werd geactiveerd – dat signaal deed er ongeveer drie seconden over om bij de maan te komen  – waardoor de miljoenen tv-kijkers op aarde Neil Amstrong (met een vertraging van drie seconden) konden zien afdalen op de maan.

000 cameraIn het rode cirkeltje de camera in de MESA

Dan de wapperende vlag. Het lijkt inderdaad net alsof de vlag staat te wapperen. Dat hij er zo “wapperend” uit ziet, komt niet door de wind, maar doordat hij de hele reis kreukelig opgevouwen zat en er zo uit zijn verpakking kwam. Ook was hij iets te groot voor de standaard. Nadat de vlag aan een Г-vormige vlaggenpost was bevestigd, bewoog hij inderdaad even kort, maar dat was het gevolg van het natrillen van de vlaggenstandaard. Even later bewoog de vlag niet meer.

Dat kan je bijvoorbeeld goed zien in onderstaand ‘gifje’ waarin twee foto’s zijn gemonteerd van Buzz Aldrin die kort achter elkaar zijn genomen. Je ziet de astronaut bewegen maar de vlag niet wapperen.

000 as11-40-5874-75

Dan het ontbreken van de sterren op de achtergrond. Dat komt door de sluitertijd. Er was veel licht op de maan op het deel waar de astronauten waren, eigenlijk gewoon daglicht net zoals op aarde. De foto’s werden daarom  met korte sluitertijden genomen om te voorkomen dat er een overbelichting zou optreden. Daardoor  had het veel zwakkere sterrenlicht geen kans om de film te belichten en ook “op de foto te komen.”

Alleen als je foto’s maakt met een veel langere sluitingstijd zou je sterren kunnen zien. Vergelijk bijvoorbeeld eens deze twee foto’s met elkaar.

000 kort2

 

000 lang

Op de bovenste foto uit 2008 is het International Space Station ISS te zien gefotografeerd vanuit de Space Shuttle Atlantis. De foto is met een korte sluitertijd genomen. Er zijn geen sterren te zien.  De onderste foto uit 2011 is genomen vanuit het ISS met een lange sluitertijd. Hij laat de terugkeer naar aarde zien van de Atlantis – dat is de kromme streep op de foto. Boven in deze foto (genomen met een lange sluitertijd) zijn in tegenstelling tot de andere foto met een korte sluitertijd nu wel sterren (de witte puntjes) te zien.

Zo zijn stuk voor stuk steeds allerlei argumenten van complot-denkers weerlegd.

Wat wel waar is, zijn de steeds vaker opduikende geruchten dat ik al deze blogposts niet zelf schrijf. Zo’n constante hoge kwaliteit, dat kan niet. Al die blogposts kan hij nooit zelf schrijven, wordt er dan gezegd. Daar moet hij hulp bij hebben.

Het is waar. Ik zal het maar bekennen, ik heb zelfs nog nooit ook maar één van deze blogposts zelf geschreven. Dat wordt gedaan door een heel team van topcolumnisten en schrijvers, waaronder zelfs enkelen die de Nobelprijs voor literatuur hebben gewonnen.

Het spijt me dat ik u al die jaren voor de gek heb gehouden. Ik had kunnen weten dat het ooit uit zou komen. Abraham Lincoln zei ooit eens: “Men kan sommige mensen voortdurend bedriegen, en alle mensen een tijdje, maar men kan niet alle mensen voortdurend bedriegen.”

Een maansverduisterting

Gisteren was er een gedeeltelijke maansverduistering te zien. Een maansverduistering kan alleen optreden bij volle maan, dat is de schijngestalte van de maan, waarbij de door de zon verlichte helft van de maan samenvalt met de naar de aarde toegekeerde helft van de maan. (Vanaf de aarde gezien lijkt de maan dan bijna volledig rond.)

00 maan standen

De volle maan is nummertje 5 op bovenstaande afbeelding van de maancyclus.

00 maan argetnDe gedeeltelijke maansverduistering van gisteren zoals die te zien was in Buenos Aires, Argentinië; foto BugWarp

Bij een maansverduistering staan de zon, de aarde en de maan op één rij, waardoor het kan gebeuren dat de schaduw van de aarde op de maan valt. (Bij een zonsverduistering staat de maan tussen de aarde en zon, waardoor het zicht op de zon tijdelijk geblokkeerd wordt.)

00maanzonSchematische weergave van een zons- en een maansverduistering; afbeelding Tomruen

Overigens is het niet zo dat er bij elke volle maan ook een maansverduistering op treedt. Dit komt omdat de baan van de maan om de aarde een hoek van ongeveer 5 graden maakt met de ecliptica (het schijnbare pad van de zon aan de hemel). Daardoor valt de schaduw van de aarde niet altijd op de volle maan. Ongeveer één op de vijf volle manen levert een maansverduistering op, al of niet gedeeltelijk.

De schaduw van de aarde die op de maan valt, is rond, waardoor de oude Grieken al terecht de conclusie trokken dat de aarde rond moest zijn. De oude Mesopotamiërs daarentegen legden de relatie van een maansverduistering met de aarde niet. Zij dachten dat de maan bij een maansverduistering werd aangevallen door zeven demonen die het ook op hun koning hadden voorzien. Deze werd daarom bij een maansverduistering tijdelijk vervangen door een dubbelganger zodat de demonen de verkeerde zouden aanvallen. (Vaak lieten de geleerden de dubbelganger na afloop van de maansverduistering “verdwijnen” zodat de koning niet aan het verhaal en hun kennis zou twijfelen. Je kon beter niet als dubbelganger uitverkoren worden.)

Gisteren was er een gedeeltelijke maansverduistering te zien. Heel eerlijk gezegd was ik deze maansverduistering vergeten, maar om 23.30 uur zag ik op nu.nl een bericht staan dat de maansverduistering op dat moment op zijn hoogtepunt was. Ik twijfelde even of ik de maansverduistering op de pc zou volgen of buiten in het echt, maar na enig aarzelen liep ik toch maar naar buiten om het live te zien. Kon ik later in het verzorgingstehuis zeggen: “Weet je nog die maansverduistering van 2019, daar was ik bij!”

(De eerste volgende volledige maansverduistering die in Nederland van begin tot einde volledig te zien zal zijn, is pas over ruim tien jaar – op 20 december 2029. Tussentijds zijn er nog wel enkele gedeeltelijk maansverduisteringen (deels) te zien. Zie hier.)

Buiten gekomen zag ik de maan aanvankelijk nergens. Waar ik ook keek, niks te zien. Had ik weer, deed onze gemeente niet mee aan de maansverduistering. Ik liep weer naar binnen en zocht op internet waar ik moest kijken. Laag aan de hemel en in zuidoostelijke richting.  De volgende vraag was natuurlijk waar het zuidoosten was. (Dat vind ik ook altijd zo irritant met navigatiesystemen. “Vertrek in oostelijke richting en volg de Jan Sukkel Straat” Ik weet nooit waar het oosten is en straatnamenbordjes lezen, indien al aanwezig, in een rijdende auto is al helemaal een crime.)

Enfin, terug op straat wist ik na enig nadenken het zuidoosten te vinden en toen zag ik opeens de maan en de maansverduistering. Hij was verstopt achter het bladerdek van enkele bomen in onze straat die vol in het blad stonden. Een overduidelijk gevalletje van ‘Zie de maan schijnt door de bomen’, ware het niet dat de maan zelf helemaal niet schijnt, maar alleen het licht van de zon reflecteert. (Het licht van de zon is zo’n 400.000 tot 500.000 keer sterker dan het maanlicht. Toch is het maanlicht belangrijker dan het zonlicht, want de zon schijnt overdag en dan is het toch al licht.)

Tot slot, de maansverduistering van gisteren viel toevallig samen met de herdenking van de historische lancering van de Apollo 11 van vijftig jaar geleden. Het is maar goed dat er die dag vijftig jaar geleden niet een maansverduistering was. Het zal je maar gebeuren dat je met een raket op weg naar de maan bent en je komt buiten de dampkring en de maan is nergens meer te zien. Waar moet je heen?

 

 

 

 

De Fransen zijn niet welkom

Vandaag is het exact vijftig jaar geleden dat de Apollo 11 werd gelanceerd met aan boord Neil Amstrong, Buzz Aldrin en Micheal Collins. Vier dagen later zouden de eerste twee voet op de maan zetten,  terwijl  Michael Collins – wie kent zijn naam nog? –  achter bleef in de Columbia, het ruimtevoertuig dat tijdens de maanlanding zijn rondjes om de maan draaide.

0 maanDeze roestbak is de Columbia waarin Collin eenzaam zijn rondjes om de maan draaide. Hij staat thans in het National Air and Space Museum in Washington. foto Arjun Sarup

Maar over de maanlanding wil ik het nu niet hebben – dat komt over vier dagen wel – nee, vandaag wil ik het hebben over de Franse taal. Dit vanwege de vierdaagse van Nijmegen die vandaag begint.  “Een kleine stap voor de mensheid maar vele stappen voor de mens” zou Amstrong over de vierdaagse zeggen.

De reden dat ik het over de vierdaagse wil hebben, is dit berichtje dat ik gisteren in de Gelderlander zag staan.

0 4daagse 2

Kijkt u even op het bord, alle deelnemers worden door de gemeente  Lingewaard van harte welkom geheten. Behalve de Fransen. Die zien ze liever direct vertrekken “Au Revoir”.  Er had natuurlijk ‘Bienvenue’ moeten staan, maar ja, het Frans is nu eenmaal een lastige taal.

Dat ondervond ook de bekende Amerikaanse schrijver Mark Twain. Hij bezocht tijdens een rondreis in Europa ook Frankrijk. Over de Fransen zei hij na terugkomst:  “Ik sprak ze nota bene in hun eigen taal aan, maar ze begrepen me nauwelijks. Wat spreken ze hun eigen taal toch slecht.”

Maar goed, de Fransen worden door de gemeente Lingewaard weliswaar niet welkom geheten, maar ze mogen – au revoir – nog wel terugkomen. Het had erger gekund. Ze hadden ook kunnen zeggen ‘Loop naar de maan’ en daarmee zijn we weer terug bij de maanlanding en is de cirkel weer rond of zoals de Fransen zeggen:  Le cercle est un carré.”

Begonia’s en zwarte gaten

Ik was eerst van plan het vandaag over de groei van onze Begonia Sutherlandii te hebben, beter gezegd over het ontbreken van de groei. Een belangrijk onderwerp – ik schreef er al eerder over (zie hier) – maar er is niks te melden. Ondanks dat ik de plant water geef, zit hij nog steeds in een diepe winterslaap. Ik vraag me af of de plant überhaupt nog wel bestaat. Misschien zit hij diep onder de grond wel gevangen in een zwart gat, en hé, is dat even toevallig, dat is  een mooi bruggetje naar het onderwerp waar ik het vandaag verder over wil hebben, namelijk de foto van het zwarte gat die gisteren werd gepubliceerd.

zwart gatHet gefotografeerde zwarte gat dat zich in  het sterrenstelsel Messier 87 (M87) bevindt. Foto: Event Horizon Telescope collaboration et al.

Nu moet ik zeggen dat de foto een beetje vaag is. Met mijn mobieltje maak ik betere foto’s. Mijn foto van een wit gat die ik in de nacht van 21 januari 2019 heb gemaakt – de foto; niet het gat – is bijvoorbeeld een stuk scherper.

wit gatWit gat; foto Martin van Neck; d.d. 21 januari 2019 om 5.30 uur ‘s morgens

Daar staat tegenover dat het zwarte gat veel verder weg staat dan mijn witte gat. Dat bevindt zich ongeveer ter hoogte van onze maan.

wit gat 2De maan, eveneens gefotografeerd op 21 januari 2019 om 5.30 uur ‘s morgens

Het gefotografeerde zwarte gat daarentegen staat  “Far, far, away” zoals ze dat altijd zo mooi in films zeggen, om precies te zijn op een afstand van 55 miljoen lichtjaar.

Dat is een afstand van 520 340 175 991 940 000 000 kilometer. Ik zei al ‘far, far, away’. Er bevinden zich overigens vele zwarte gaten in het heelal. Sagittarius A*, een zwart gat in ons eigen Melkweg stelsel, staat bijvoorbeeld op een afstand van slechts 25.900 lichtjaar, om de hoek bij wijze van spreken. Echter dat zwarte gat is veel kleiner dan het zwarte gat uit Messier 87 en daarom lastiger te fotograferen.

Strikt formeel is het overigens geen foto wat we zien. Het is een berekende computerweergave van metingen aan fotonen – dat zijn elementaire deeltjes die door acht grote radiotelescopen, verspreid over de hele wereld, tegelijkertijd zijn opgevangen.

We zien overigens niet het zwarte gat zelf. Daaruit ontsnapt immers geen licht. We zien de schaduw van het zwarte gat. Hoe een zwart gat er daadwerkelijk “uit ziet” weten we dus nog steeds niet. Misschien groeien er wel begonia’s op. (Ik denk het niet overigens.)

zwart gat begonia

Het licht dat om het zwarte gat te zien is, is afgebogen licht. Voordat ik nu helemaal onzin ga vertellen, citeer ik even een stukje van Kennislink.

zwart gat

De foto laat een oplichtende ring zien, die wordt veroorzaakt doordat het zwarte gat het licht in zijn directe omgeving sterk buigt. Normaal beweegt licht in een rechte lijn; een zwart gat verfrommelt die rechte lijnen tot zeer kromme banen. Licht draait dichtbij het zwarte gat praktisch rondjes eromheen. De zichtbare ring is het resultaat van een complex samenspel van dat rondcirkelende licht en de sterk gekromde ruimtetijd ter plekke.

De onderkant van de ring is wat helderder, omdat het licht er iets meer in onze richting beweegt. De zwarte regio in het midden is een schaduw van de waarnemingshorizon, daar waar het licht in het zwarte gat verdwijnt.”.

Uiteraard besteedde de NASA ook aandacht aan de zaak. Op hun site staat een foto van Messier 87, het sterrenstelsel waarin het gefotografeerde Zwarte Gat zich bevindt.

zwart gat nasa

Chandra X-ray Observatory close-up of the core of the M87 galaxy. Credits: NASA/CXC/Villanova University/J. Neilsen

Het lijkt wel of op de NASA-foto (in het bovenste kleine blokje) het zwarte gat al te zien is, maar dat zal wel niet, want anders had de NASA natuurlijk al lang met veel ophef de foto van het zwarte gat gepubliceerd. Immers, de foto van het zwarte gat gaat in de toekomst ongetwijfeld een Nobelprijs opleveren.

Dat verklaart wellicht ook waarom de Amerikaan Shep Doeleman, de directeur van het Event Horizon Telescope project dat de foto heeft gemaakt, aanvankelijk weigerde samen te werken met de Duitse astronoom Heino Falcke – hij werkt al jaren aan de Radboud Universiteit in Nijmegen aan hetzelfde  idee. Over de aanvankelijke weigering van de Amerikaan om samen met hem te werken staat een mooi verhaal in de Volkskrant. Mooi detail, wie op de site van het Event Horizon Telescope project kijkt, ziet bij het verhaal van de foto wel de naam van Doeleman staan maar niet die van Falcke.

Het is overigens een foto uit het verleden, van 55 miljoen jaar geleden, zo lang duurt het immers voordat de fotonen uit Messier 87 de aarde bereiken Of zoals Bert Wagendorp vanochtend in de Volkskrant schreef “Mogelijk is het zwarte gat inmiddels verdwenen, maar in dat geval hebben we gelukkig de foto nog.

Tot slot: de Engelse krant ‘Metro’ bracht de foto van het Zwarte Gat met een heel andere gebeurtenis in verband.

brexit zwart gat

 

Nederland vanuit de ruimte

Op de site van de NASA staan regelmatig allerlei prachtige foto’s van de kosmos. Neem deze, het is de ‘Astronomy Picture of the Day’ van 11 maart 2019 (van vandaag dus; tenzij u dit blog niet vandaag maar morgen leest; dan is hij van gisteren; enzovoorts, enzovoorts).

000 masa ruimteImage Credit: NASA, SOFIA, E. Lopez-Rodriguez; NASA, Spitzer, J. Moustakas et al.

We zien hier ‘The Central Magnetic Field of the Cigar Galaxy’, aldus de NASA.  “Far, far away” zouden ze er in films bij zeggen.

Op de site van de NASA staan niet alleen foto’s van verre sterrenstelsels maar ook regelmatig foto’s van de aarde genomen vanuit de ruimte.  Af en toe zien we daarbij ook satellietfoto’s van Nederland voorbij komen. In mei 2018 plaatste de NASA een foto van delen van Noord- en Zuid Holland, genomen door de ‘The Operational Land Imager (OLI)’ satelliet.

000 nasa 2Het noordelijk gedeelte met de haven van Amsterdam

000 nasa 0Het zuidelijk gedeelte met de haven van Rotterdam

Bij een vergelijking met een foto van twee weken eerder viel de NASA iets op: de bollenvelden. Ze plaatsten daarom, iets verder ingezoomd, twee foto’s van hetzelfde gebied, gefotografeerd met een tussenperiode van veertien dagen.

000 nasa 21 april21 april 2018

000 nasa 7 mei 2018 27 mei 2018

Je ziet opeens veel meer veldjes kleur krijgen.

Hierbij nog wat van die satellietfoto’s gemaakt op 7 mei 2018.

Amsterdam

000 masa amsterdam

Leiden

000 masa leiden

Rotterdam

000 masa rotterdam

Tweede Maasvlakte en Hoek van Holland

000 masa maasvlekte

Den Haag (en Zoetermeer)

000 masa den haag

Op deze laatste foto kan je, als je weet waar je moet kijken, mij vanuit onze achtertuin zien zwaaien.

 

Superbloedmaan

Mijn allereerste blogpost  die ik in dit blog schreef ging over een superbloedmaan. Op 28 september 2015 schreef ik:

Het is vandaag maandag maar eigenlijk is het Maan-dag, want vannacht was er een zogenaamde ‘superbloedmaan’ of te wel een combinatie van een bloedmaan en een supermaan. [...] Een bloedmaan is een volledige maansverduistering, waarbij de hele maan in de kernschaduw van de aarde valt. In principe zou de maan daardoor tijdelijk donker moeten zijn. Maar doordat het zonlicht, wat pal langs  de aarde straalt, door de dampkring van de aarde wordt afgebogen, valt er toch wat licht op de maan,  waardoor deze een rode gloed – de kleur die het meest afgebogen wordt – krijgt, de zogenaamde bloedmaan. 

[…] Daarnaast is er ook sprake van een supermaan. Dat is een verschijnsel wat ontstaat als de maan extra dicht bij de aarde staat. De maan draait niet precies in een cirkel om de aarde heen, maar in een soort ellips. Daardoor staat de maan soms wat dichter bij de aarde dan anders waardoor hij dan groter lijkt. […] Dit is niet zo’n zeldzaam gebeuren. Sterker nog, het  gebeurt vrijwel elke maand. In Nederland is het zo’n drie keer per jaar goed zichtbaar.

00000 maan 0 supermaan

Ter vergelijking het beeld van een gemiddelde volle maan in vergelijking met het beeld van een supermaan; de afstand van de aarde tot de maan varieert tussen de 357.000 km en 406.000 km, foto  Marcoaliaslama; Wikpedia

[…] De combinatie supermaan en bloedmaan is wel heel zeldzaam.  De vorige keer dat deze combinatie optrad was in 1982 en de volgende superbloedmaan zal pas in 2033 te zien zijn.”

Ik weet niet waar ik dat laatste toen vandaan haalde, maar er klopt dus geen bal van – mijn enige excuus is dat het mijn eerste blogpost was –  want vannacht was het alweer een superbloedmaan. Wel blijft overeind staan dat het verschijnsel niet zo vaak voorkomt. Dus toen ik vannacht om zes uur wakker werd, ben ik er toch maar even uit gegaan om er naar te kijken.

Even later stond ik in mijn pyjama in de vrieskou op ons balkon omhoog te kijken. Ik moet zeggen dat het niet moeilijk was om de superbloedmaan te zien. Hij stond in volle glorie te stralen aan de hemel – ok, een maan straalt geen licht uit maar weerspiegelt slechts licht.

Ik pakte een fototoestel om het verschijnsel vast te leggen. Zie hier het resultaat van dit professionele fotowerk. Op de eerste foto is hij nog niet te zien, maar dan komt hij er met een enorme snelheid aan vliegen. Eigenlijk ongelooflijk knap nog dat ik dit heb weten vast te leggen.

00000 maan 1

00000 maan 2

00000 maan 3b

Ik ben er ook in geslaagd om nog een ander bijzonder verschijnsel vast te leggen, namelijk de ringen rondom de maan. Wat veel mensen niet weten, is dat de maan net zoals Saturnus ook ringen heeft.

00000 maan 4

(Het zou ook kunnen zijn dat dit geen ringen zijn maar de takjes van de boom in onze tuin.)

Nadat ik de boel had vastgelegd, ging ik even de jongste dochter wekken, die dit weekend thuis was. ‘Kijk, een superbloedmaan, die wou je toch zien.” riep ik enthousiast. Ze had voordat ze naar bed ging gezegd dat ik haar wakker moest maken, want ze wilde beslist ook de superbloedmaan zien. Met veel moeite ging ze even rechtop in bed zitten, keek door het raam naar buiten, mompelde “mooi” en na vijf seconden kijken, viel ze weer als een blok omlaag. Vijf seconden, dat viel niet tegen.

Volgens de Amerikanen was het deze keer helemaal een bijzonder verschijnsel. Die noemen de eerste volle maan van het jaar namelijk een wolfmaan. Daardoor betitelden ze deze maan als een superbloedwolfmaan, een maan waarbij drie fenomenen samenkomen: de supermaan, de bloedmaan en de wolfmaan. Pas op 31 januari 2037 zal zo’n combinatie weer een keer voorkomen.

De eerst komende superbloedmaan zal volgens de site van de NOS in mei 2025 te zien zijn. Maar dat zal wel niet kloppen. Je zult zien dat er volgende maand vast weer een superbloedmaan is.

Overigens is het vandaag ook Blue Monday, de  zogenaamd meest deprimerende dag van het jaar.

Tot slot, nog  even een nutteloos feitje . Dankzij  maans-verduisteringen wisten de oude Grieken dat de aarde rond was. Immers een voorwerp dat een ronde schaduw gaf, moest zelf ook rond zijn. Of de aarde een cirkel was of een bol konden ze echter niet zien.

 

Actie <-> Reactie

Vorige week ben ik met de jongste dochter naar de Kunsthal in Rotterdam geweest voor de tentoonstelling ‘Actie <-> Reactie’. Ik citeer even een stukje van de site van de Kunsthal.

Dit indrukwekkende overzicht biedt het publiek een ervaring met kunst die appelleert aan verschillende zintuigen. Voel, kijk, ruik, hoor en onderga de ritmes, flikkering, trillingen, instabiliteit en krachtvelden tot aan de kosmos toe!

Zo, zo, dat is niet mis “krachtvelden tot aan de kosmos toe“. Even tussendoor, kent u de Kosmos 2251? Dat is een Russische satelliet. Hij is beroemd geworden doordat hij op 10 februari 2009 in de ruimte in botsing kwam met Iridium 33,  een Amerikaanse satelliet  Deze botsing  was de eerste botsing van twee ruimtevaartuigen. Het gevolg: een hoop ruimteafval in een baan om de aarde. Dit puin vormt nog steeds een gevaar voor toekomstige ruimtemissies. (Denk maar eens aan de film ‘Gravity’  met George Clooney uit 2013.)

0 kosmos  0 irisium

Links de Kosmos; rechts de Iridium in betere staat

Maar goed, dit is allemaal nutteloze kennis, terug naar de tentoonstelling. Ik citeer nog even een stukje van de de site van de Kunsthal.

De tentoonstelling ‘Actie <-> Reactie. 100 jaar kinetische kunst’ in de Kunsthal Rotterdam presenteert een indrukwekkend historisch overzicht van kinetische kunst, de abstracte kunststroming uit de twintigste eeuw waarin licht en beweging centraal staan.

Kijk, dat is tenminste een stuk duidelijker dan die ‘krachtvelden tot aan de kosmos toe’. Zie hieronder een impressie van de tentoonstelling.

Uit de categorie Spiegels:

0 kunsthal 2

0 kunsthal 3b

Uit de categorie Streepjes:

0 kunsthal 6

0 kunsthal 4

Uit de categorie Kleurtjes

0 kunsthal 8b

Uit de categorie: Wat is hier te zien?

0 kunst bb

Uit de categorie: Toeschouwers voor een kunstwerk

0 kunsthal 7 0 kunst 00

Uit de categorie blaaskunst:

0 kunst 000

0 kunst 0-

Voor wat betreft die laatste foto genomen pal buiten het museum: ik twijfel een beetje of de mannen wel  bij de tentoonstelling horen – een “buitenblaasperformance voor twee mannen”  – of dat ze gewoon aan het werk zijn, dat zou ook kunnen.

Al met al was het wel een interessante tentoonstelling. Hij is nog tot 20 januari te zien.

 

 

 

 

Forrest Trump

Als je zoveel tweet als Donald Trump is het logisch dat je af en toe een spelfout maakt. Het beroemdste voorbeeld hiervan is zijn ‘Covfefe’ tweet uit 2017.

0 Covfefe

Hoewel, waarschijnlijk betreft het hier geen spelfout maar viel hij in slaap bovenop zijn mobiel.

Een maandje geleden verkondigde hij dat er ‘NO COLLUSION’ was. (Trump houdt er wel van om af en toe wat HOOFDLETTERS te gebruiken.) Er was geen enkel bewijs voor de collusion twitterde Trump. No ‘Smocking Gun’. In eerste instantie denk je nog aan een typefout, maar gezien het feit dat hij het woord twee keer fout spelde, kan het ook heel goed zijn dat hij niet wist hoe je Smoking Gun moest schrijven.

0 forrest trump2

Trump verbeterde deze fout niet en liet de tweet zo staan.

Dat deed hij niet met een tweet die hij eergisteren plaatste. Daarin had hij het over ‘forrest’ in plaats van ‘forest’. Al snel werd de tweet weggehaald en vervangen door een tweet met de juiste spelling van het woord ‘forest’. Maar het was al te laat. Afbeeldingen van de tweet met het fout gespelde woord zwierven al over het internet, waarbij zo’n beetje iedereen dezelfde grap bedacht: Forrest Trump.

0 forrest trump3

0 firrest

Nu was dit een spelfoutje zonder veel grote gevolgen (behalve wellicht voor het ego van de president).

Veel kostbaarder (18,5 miljoen dollar) was een typefout die een programmeur van de NASA in 1962 maakte. Het was de bedoeling dat de sonde Mariner-1 naar Venus zou vliegen. In een reeks van software-instructies vergat de programmeur ergens een ‘-‘ te typen (andere bronnen spreken van een vergeten komma), waardoor de raket die de sonde de ruimte in moest schieten, een instructie verkeerd uitvoerde. De raket raakte hierdoor onbestuurbaar en moest vijf minuten na de lancering tot ontploffing worden gebracht.

0 spelfoutje

1962: de Mariner-1 gaat met een typefoutje aan boord omhoog.

 

Waar is de zon?

Op de site van de NASA kwam ik deze opvallende foto tegen.

00000 maan

De foto is op 16 december 1992 genomen door Galileo. Dat is een ruimtevaartuig dat naar Jupiter werd gezonden en daar duizenden foto’s heeft gemaakt voordat het in 2003 uiteindelijk op de planeet te pletter sloeg. Uit de Wikipedia:

In 2003 kwam er een einde aan Galileo: door jarenlange blootstelling aan de enorme ioniserende straling raakten de diodes in de bandrecorder van de sonde beschadigd. Bovendien raakte de brandstof op, waardoor op termijn de baan van Galileo niet meer gecontroleerd kon worden. Om zelfs de zeer kleine kans uit te sluiten dat de ruimtesonde bij een botsing met een van de manen van Jupiter het daar mogelijk aanwezige leven zou besmetten, werd besloten Galileo te pletter te laten storten op de planeet. Op 21 september om 21.49 uur Nederlandse tijd daalde Galileo als laatste onderdeel van zijn missie de dampkring van de gasplaneet Jupiter in. Daar werd het toestel door de enorme druk verpletterd.”

Maar goed, de vraag van de dag is: waar bevindt de zon zich op de foto? Links, rechts, boven of onder?

Antwoord: grote kans dat u zegt, ‘rechts natuurlijk’, maar het is een strikvraag. Het juiste antwoord is namelijk ‘nergens’. De zon is helemaal niet op de foto te zien.

De reden dat ik op de site van de NASA zocht naar een foto waarop tegelijkertijd de aarde en de maan te zien waren, is dat ik van de week op tv een item zag over de beroemde ‘Earthrise’ foto die astronaut William Anders bijna 50 jaar geleden (op 24 december 1968) maakte toen hij aan boord van de Apollo 8 een rondje om de maan vloog.

00000 maan 2

Als je op de maan staat, dan kan je de aarde zien opkomen.

 

Eerste kievitsei gevonden op Mars

Er is weer een machientje op Mars geland: de ‘InSight Lander’.  “We hit the Martian atmosphere at 12,300 mph (19,800 kilometers per hour), and the whole sequence to touching down on the surface took only six-and-a-half minutes,” aldus de NASA-project manager Tom Hoffman gisteren.

De reden dat de machine ‘InSight Lander’ heet, is dat hij er gaat boren. “Landing was thrilling, but I’m looking forward to the drilling”.  Hij zal ongeveer twee jaar lang actief blijven. “InSight will operate on the surface for one Martian year, plus 40 Martian days, or sols, until Nov. 24, 2020.” (Een jaar op Mars duurt langer dan op de aarde.)

Het eerste succes is al binnen. De Marslander stuurde direct een foto en wat zagen we daar: een kievitsei!

0 eifoto: NASA/JPL-CalTech

Even was er onzekerheid of het wel het eerste kievitsei was dat dit jaar op Mars is gevonden, maar toen dat inderdaad het geval bleek te zijn, was de vreugde bij de NASA groot.

0 Nasafoto: NASA/Bill Ingalls

De NASA is vol hoop dat het niet bij dit eerste kievitsei blijft: “The best of NASA is yet to come, and it is coming soon.” aldus NASA baas Jim Bridenstine. We wachten het af.

Wie meer over het project wil weten, kan op deze pagina van de NASA terecht.

 

Hij doet het weer (Hubble)

Drie weken geleden schreef ik dat de NASA een mannetje zocht om de gyroscopen aan boord van de Hubble ruimtetelescoop te maken. Het goede nieuws is dat hij het weer doet. Daardoor kan de ruimtetelescoop weer foto’s maken zoals deze van een sterrenstelsel dat op ‘slechts’ 40 miljoen lichtjaren van ons af staat.

000 nasa 2

Het sterrenstelsel is ongeveer even groot als onze Melkweg. “It has a bright and energetic core called an active galactic nucleus, which is powered by a supermassive black hole. ” Foto NASA: 27 oktober 2018

Voor het geval u zich afvraagt hoe ze het ding hebben gemaakt, luidt het antwoord: net zoals ik het meestal doe als iets het niet doet, namelijk door het uit te zetten en dan weer aan te zetten. Toen deed hij het weer. Zie hier een stukje uit een persbericht van de NASA van vorige week.

Last week the operations team commanded Hubble to perform numerous maneuvers, or turns, and switched the gyro between different operational modes, which successfully cleared what was believed to be blockage between components inside the gyro that produced the excessively high rate values

Niet alleen hebben ze het ding uit en aangezet (“and switched the gyro between different operational modes”), ook hebben ze er mee staan schudden (“the operations team commanded Hubble to perform numerous maneuvers, or turns”). 

Eigenlijk hebben ze dus een Control-Alt-Delete signaal naar de ruimtetelescoop gestuurd.  Control-Alt-Delete is een Microsoft- toetsencombinatie die oorspronkelijk was bedoeld om een vastgelopen IBM-PC  te resetten. De toetsen moeten tegelijkertijd worden ingedrukt. Toevallig kwam deze combinatie deze maand weer eens in het nieuws omdat David Bradley, de man die deze combinatie bedacht, met pensioen ging.

In 1980 liep de pc van IBM nog al eens vast. Hij moest dan helemaal uitgezet worden. Dat was niet handig. Bradley kreeg de opdracht om een instructie te schrijven zodat het vastgelopen programma werd gesloten zonder dat de pc opnieuw opgestart hoefde te worden. Bradley schreef het programma in vijf minuten. Hij koos voor de toetscombinatie Control, Alt en Delete. Dit omdat deze toetsen op een QWERTY-toetsenbord zo ver uit elkaar lagen, dat je ze niet per ongeluk tegelijkertijd met één hand zou kunnen in drukken.

000 control alt delte

Heel wat computergebruikers hebben de woorden Control-Alt-Delelte zien opduiken op het gevreesde zogenaamde “Blue Screen of Death”. Voor de jeugdige lezertjes van dit blog, dit zag er in Windows 3  als volgt uit:

000 blue screen 1

Tot degene die dit scherm wel eens zagen verschijnen, behoorde ook Bill Gates. Alleen overkwam hem het op een ongelukkig moment, namelijk toen hij een nieuwe versie van Windows wilde presenteren. In plaats van het programma verscheen er dit op het scherm, wat David Bradley later tijdens een conferentie deed opmerken – Bill Gates zat op het podium naast hem – dat hij weliswaar de combinatie Control-Alt- Delete had bedacht, maar dat het Bill Gates was die hem beroemd had gemaakt. Bill Gates was “not amused’.

Overigens over dit blauwe scherm gesproken, nog even deze anekdote. Tijdens een forumdiscussie met een hoop autofabrikanten riep iemand van de Microsoft dat hij vond dat autofabrikanten maar heel traag met het ontwikkelen van nieuwe producten waren. Bij Microsoft deden ze het veel sneller. Daarop antwoordde één van de autofabrikanten dat ze dit deden, omdat ze liever niet hadden dat tijdens het rijden de voorruit van de auto opeens op blauw zou springen met het verzoek om control-alt-delete in te drukken.

Maar goed, nu dwaal ik wel heel ver af. Daarom tot slot nog een recent door de NASA geplaatste foto gemaakt door de Hubble.

000 nasa 4Image Credits: NASA, ESA and STScI; Acknowledgment: H. Arab (University of Strasbourg)

(De NASA plaatste vorige week deze foto uit 2016 van ‘the Ghost of Cassiopeia’ omdat het 31 oktober Haloween is.)

 

 

 

 

 

 

 

Een mannetje voor de Hubble ruimtelescoop gezocht

In 1990 werd de ruimtetelescoop Hubble  gelanceerd. Zie hier op deze foto van de NASA het ding in een baan om de aarde vliegen.

Hubble 00

Het lijkt meer op een blik schroot dat door een handig neefje in elkaar is gezet dan op een hightech-telescoop, maar het kan prachtige foto’s van  het universum maken. Op de site van de NASA kan je een hoop van deze foto’s bekijken.

Ik heb hieronder vijf van deze foto’s gezet (met onder de foto’s telkens het originele commentaar van de NASA bij de foto, zodat u wat meer wetenschappelijk kunt lezen wat er te zien is.) Wat dacht u bijvoorbeeld van deze sterrenhemel.

hubble 6(NASA’s Hubble Space Telescope snapped this panoramic view of a colorful assortment of 100,000 stars residing in the crowded core of a giant star cluster. This is one of the first images taken by the new Wide Field Camera 3 that was installed aboard Hubble in May 2009 during Servicing Mission 4, which can snap sharp images over a broad range of wavelengths. Image Credit: NASA)

Of deze vliegende kwal in de ruimte:

hubble 1(Who thought space could be so festive? The title of the image for 2010 is “Hubble Supernova Bubble Resembles Holiday Ornament.” Aptly named, right? Well, the ring is from gas that is being shocked by the expanding blast wave from a supernova. Doesn’t the ring look small from where we stand? It’s actually 23 light-years across and expands at more than 11 million miles per hour.)

Er gelden ook snelheidslimieten in de ruimte. In dit deel van het universum mag je volgens deze sterrencijfers niet harder dan 10 km per uur.

hubble 2(The two galaxies are oriented so that they appear to mark the number 10. The left-most galaxy, or the “one” in this image, is relatively undisturbed apart from a smooth ring of starlight. It appears nearly on edge to our line of sight. The right-most galaxy, resembling a zero, exhibits a clumpy, blue ring of intense star formation. The blue ring was most probably formed after the galaxy on the left passed through the galaxy on the right. Just as a pebble thrown into a pond creates an outwardly moving circular wave, a propagating density wave was generated at the point of impact and spread outward. As this density wave collided with material in the target galaxy that was moving inward due to the gravitational pull of the two galaxies, shocks and dense gas were produced, stimulating star formation. The galaxy pair was photographed on October 27-28, 2008. Arp 147 lies in the constellation Cetus, more than 400 million light-years from Earth. Image Credit: NASA, ESA, and M. Livio (STScI))

Op deze foto is een enorme gaswolk in de ruimte te zien:

hubble 3(Like brush strokes on a canvas, ridges of color seem to flow across the Lagoon Nebula, a canvas nearly 3 light-years wide. The colors map emission from ionized gas in the nebula were recorded by the Hubble Space Telescope’s Advanced Camera for Surveys. Also known as M8, the nebula is a star-forming region in the constellation Sagittarius. Hubble’s remarkably sharp, close-up view reveals undulating shapes sculpted by the energetic light and winds from the region’s new born stars. Of course, the Lagoon Nebula is a popular target for earthbound skygazers, too. Image Credit: NASA)

De Paardennevel is één van de meest gefotografeerde zaken in de ruimte. Hij werd al in 1888 voor het eerst op de foto vastgelegd.

hubble 4(Astronomers have used NASA’s Hubble Space Telescope to photograph the iconic Horsehead Nebula in a new, infrared light to mark the 23rd anniversary of the famous observatory’s launch aboard the space shuttle Discovery on April 24, 1990. Looking like an apparition rising from whitecaps of interstellar foam, the iconic Horsehead Nebula has graced astronomy books ever since its discovery more than a century ago. The nebula is a favorite target for amateur and professional astronomers. It is shadowy in optical light. It appears transparent and ethereal when seen at infrared wavelengths. The rich tapestry of the Horsehead Nebula pops out against the backdrop of Milky Way stars and distant galaxies that easily are visible in infrared light. Image Credit: NASA/ESA/Hubble Heritage Team)

Hier zien we het lot dat onze zon ooit staat te wachten: een ster in zijn eindfase.

hubble 10(Staring across interstellar space, the alluring Cat’s Eye Nebula lies 3,000 light-years from Earth. The Cat’s Eye (NGC 6543) represents a brief, yet glorious, phase in the life of a sun-like star. This nebula’s dying central star may have produced the simple, outer pattern of dusty concentric shells by shrugging off outer layers in a series of regular convulsions. […] Of course, gazing into the Cat’s Eye, astronomers may well be seeing the fate of our sun, destined to enter its own planetary nebula phase of evolution … in about 5 billion years. Image Credit: NASA, MAST, STScI, AURA and Vicent Peris (OAUV/PTeam)

Waarom schrijf ik nu over de Hubble telescoop? Dat komt omdat ze hem gisteren even in de veilige modus hebben gezet. (Net zoals u Windows op uw pc in de veilige modus kan zetten.) De telescoop heeft zes gyroscopen aan boord. Daarvan waren er al drie kapot maar nu heeft ook een vierde het begeven.  Weliswaar kan de Hubble ook werken met één of twee gyroscopen maar lang niet zo snel en goed als met minstens drie goed werkende gyroscopen. De NASA heeft daarom de Hubble in de veilige modus gezet en onderzoekt momenteel wat de beste oplossing voor dit probleem is.

Nu is het zo dat de Hubble vaker problemen heeft gehad. Tot vier keer toe heeft de NASA er een mannetje naar toegestuurd om deze problemen op te lossen. Zo zijn in 2009 nog alle zes gyroscopen vervangen (waarschijnlijk is de garantietermijn verlopen nu.)

hubble 0Een mannetje aan het werk bij de Hubble

Het probleem voor de NASA is dat de mannetjes geen busje (lees Spaceshuttle) meer hebben om er te komen. Ik hoop in ieder geval dat ze een oplossing vinden (Control Backspace?), want ik vind het altijd reuze interessante foto’s.

Een vliegend varken

Als vervolg op de blogpost van gisteren het volgende. Nadat de Tubantia de foto van de lantaarnpaal (de ISO – Identified Standing Object) had geplaatst, besloten een jongen van mijn studentenflat en ik als vervolg hierop om nog wat foto’s naar de krant te sturen. Dit om te kijken of ze die ook zouden plaatsen.

De jongen – hij was amateurfotograaf en ontwikkelde zijn foto’s zelf – had een tweetal foto’s gemaakt van een plastic spaarvarken. Ik hield het beestje aan een dun draadje (wat niet zichtbaar was op de foto’s) omhoog en hij zoomde zodanig in dat het net leek of er een varken in de lucht zweefde dat daarna  op een flat landde.

0000000000 ufo11

0000000000 ufo12

Samen met de volgende brief stuurden we de foto’s op naar de heer Bos van de rubriek Even Apart van de Tubantia.

Enschede, 11 januari 1979,  

Geachte heer Bos,

Uw artikel ‘even apart’ waarin de overigens zeer belangwekkende bevindingen van de heer Hoekstra stonden beschreven, heeft mij de nodige moed en bezieling gegeven om op mijn beurt een uiterst merkwaardige gewaarwording aan u voor te leggen.

Ongeveer een maand geleden, het sneeuwde nog niet en de poes snorde tevreden, mocht ik getuige zijn van de landing van een soort UFO. Op mijn kamer drong een zacht zoemend geluid door dat ik niet thuis kon brengen. Ik snelde naar buiten met mijn camera.

Buiten gekomen zag ik tot mijn stomme verbazing een varkensachtig luchtschip van zo’n vier meter lang in de lucht zweven, waarna het landde op perceel Campuslaan 33. Enkele minuten later steeg het weer op en vloog met grote snelheid in oostelijke richting. Nadat het “varken” vertrokken was, rook ik nog een lichte ozongeur en heeft mijn poes nog een week met een dikke staart rondgelopen.

Bovenstaand mag u ietwat onwaar voorkomen, maar ik kan u aan de hand van de negatieven aantonen, dat de bijgesloten foto’s geen montagefoto’s zijn. Hopende u hiermee van dienst te zijn geweest besluit ik hoogachtend,

F.H.M. Marsman

Net zoals de foto van de ISO plaatste de Tubantia ook deze foto’s. Helaas beschik ik niet meer over de betreffende krant  en de originele foto’s. U zult het daarom moeten doen met de foto’s zoals ze op een kopietje van de brief aan de Tubantia stonden. Ze zien er daardoor overigens nog authentieker uit, en o ja, ook nu moet ik bekennen dat ook deze brief onder een pseudoniem was in gestuurd. Deze keer onder de naam F.H.M. Marsman. Sorry Tubantia.