Category Archives: astronomie

De planeet Mars: deel 1 Op weg naar Mars

Vandaag heeft China een ruimtesonde richting Mars gelanceerd. De ‘Tianwen-1’  (dat staat voor ‘Hemelse Vragen-1’)  brengt een onbemand – dat ‘onbemand’ is wellicht overbodig om te vermelden – karretje naar de Rode Planeet, dat daar over zeven maanden rond moet gaan rijden.

Althans, dat is het plan. Zulke reizen willen nog wel eens mis gaan. In 2011 deden de Chinezen, samen met de Russen, een eerdere poging om Mars (en de Mars-maan Phobus) te bereiken, maar door een probleem bij de lancering kwam de Phobos-Grunt – zo heette de sonde –  in een baan om de Aarde terecht die niet geschikt was om de reis naar Mars te vervolgen. De Phobos-Grunt stortte na twee maanden neer in de Stille Oceaan.

000000 kaart mars aardeMars weergegeven in verhouding tot de aarde (Ik had hier eerst per ongeluk getypt ‘Mars weergegeven op ware grootte’. Dat klopt uiteraard niet).

Sinds 10 november 1960 zijn er wereldwijd 48 pogingen ondernomen om Mars te bereiken. Daarvan mislukten er achttien. De eerste zes vluchten mislukten allen. Pas nummer zeven, de Mariner 4, vertrokken op 28 november 1964, bereikte Mars wel (op 14 juli 1965) en zond de eerste “gedetailleerde” foto van het oppervlakte van Mars terug naar aarde. (In totaal nam de sonde 21 foto’s terwijl hij langs Mars vloog, de kortste afstand tot de planeet bedroeg 9600 km.)

000000 kaart mars oppervlakte 2

Deze NASA-foto,  gemaakt op 15 juli 1965,  laat een gebied zien van 1200 km bij 330 km. Tegenwoordig kunnen we, dankzij de karretjes op Mars,  heel wat scherpere foto’s maken.

000000 kaart mars oppervlakte

De geslaagde vlucht van de Mariner-4 was overigens nog bijna mislukt. Ik citeer even de Wikipedia

Na acht dagen volgde een koerscorrectie, die bijna fataal afliep door een fout van een vluchtleider. Nadat de noodzakelijke commando’s hiervoor in een datapakketje waren verpakt, begon het grondstation met het verzenden daarvan. Echter, tijdens het overseinen liep er toevallig een technicus de zaal binnen, die opmerkte dat een schakelaar op “aan” stond en hij zette deze uit, in de normale positie. Slechts het bevel tot koerswijziging was nu doorgezonden, maar het commando om daarna de zonnepanelen opnieuw op de zon te richten niet. Gelukkig bleef dit zonder grote gevolgen, aangezien het koerswijzigingsbevel nu een fout bevatte, waardoor Mariner 4 de ontvangen instructies niet uitvoerde.”

Menselijke fouten hebben meerdere malen voor mislukkingen van Mars-projecten gezorgd. Zo vertrok in 1998 de Amerikaanse Mars-sonde ‘Mars Climate Orbiter‘ naar Mars, om daar in september 1999 zo ongeveer direct te verbranden in de atmosfeer. Dat kwam door een rekenfout. ‘De berekeningen voor de stuurmotoren werden uitgevoerd met een eenheid van het Brits-Amerikaanse maatsysteem, pond-seconden (lbf×s), in plaats van Newton-seconden (N×s), een eenheid uit het Europese maatsysteem, zoals in de software was ingeprogrammeerd. Hierdoor benaderde de ruimtesonde Mars veel te laag en brandde op in de atmosfeer.’, aldus de Wikipedia

Een ander voorbeeld is de Russische Kosmos 419.  Daarmee ging het in 1971 mis, omdat iemand de klok verkeerd had ingesteld die er voor moest zorgen dat de vierde trap van de raket ging ontbranden. Hij stond per ongeluk op 1,5 jaar ingesteld in plaats van op 1,5 uur.

Ook bij het Europese Arianne-project is wel eens iets mislukt door menselijk falen. Uit de Volkskrant van 12 december 2002: “De eerste Ariane 5-raket explodeerde door een domme softwarefout. De software die de standregeling van de raket verzorgde, was klakkeloos gekopieerd van de Ariane 4. Maar omdat de Ariane 5 eerder afbuigt, kreeg de boordcomputer getallen voor de kiezen waar hij geen raad mee wist. Gevolg: een abrupte koerswijziging die de raket deed scheuren, waarna het veiligheidssysteem de Ariane 5 tot ontploffing bracht.”

000000 arianne 5

Een Arianne 5  raket in 2013. Foto ESA

Ooit werd aan een Amerikaanse astronaut gevraagd hoe het nou voelde om in een raket te zitten, zo vlak voor de lancering. Hij antwoordde:  “Hoe zou u zich voelen als u in een raket zit, die bestaat uit zo’n 5000 onderdelen, die stuk voor stuk door de goedkoopste inschrijver zijn geleverd?

Maar goed, terug naar Mars – niet letterlijk uiteraard –  behalve de Chinese sonde is er nog een sonde onderweg naar Mars. Maandag lanceerde de Verenigde Arabische Emiraten al een sonde en aan het einde van deze maand vertrekt een Amerikaans exemplaar naar Mars. (Verkeersinformatie; het is druk richting Mars, hou rekening met een vertraging van twee maanden.” )

De reden dat al deze sondes nu worden gelanceerd, is dat Mars nu relatief gezien dichtbij de aarde staat (de afstand bedraagt momenteel zo’n 62 miljoen km). De onderlinge afstand varieert nogal en er is dan ook een soort cyclus van twee jaar om te lanceren.

000000 kaart mars afstand

Tot slot van dit blog, met de Amerikaanse sonde had u meegekund naar Mars. Althans uw naam. Je kon je naam opgeven en alle opgegeven namen staan op  drie chips die aan de Marsrover Perseverance zijn bevestigd. In totaal hebben zo’n 10,5 miljoen mensen hun naam opgegeven, waaronder 52.347 Nederlanders.

Denkt u nu, “oh, dat ik ook wel gewild”, u krijgt een herkansing. U kunt nu al uw naam opgeven voor toekomstige vluchten. Zie hier het invulformulier en hier voor een toelichting. Je kan zelfs ‘frequent flyer’ worden!

 

Komeet Neowise

Momenteel kan je ‘s nachts met het blote oog de komeet Neowise zien. Het komt niet zo vaak voor dat je met het blote oog een komeet kan zien. In Nederland was de  komeet Hale-Boppe in 1997 de laatste.  Deze komeet was liefst 18 maanden met het blote oog zichtbaar.

00000 0 1 komeet hb

De komeet Hale-Bopp gefotografeerd boven Kroatië in maart 1997; foto Philipp Salzgeber.

De bekendste komeet is die van Halley. Deze heeft een omlooptijd van ongeveer 76 jaar (variërend tussen de 74–79 jaar). De laatste keer dat hij verscheen. was in 1986, maar toen was de komeet nauwelijks met het blote oog te zien. In 2061 krijgt hij een herkansing. (Ik ben dan 106 jaar oud, het zou fijn zijn als tegen die tijd iemand mij herinnert aan zijn komst.)

00000 0 1 komeet hballey

Hier is de komeet van Halley te zien op het Tapijt van Bayeux uit 1068.

Maar nu hebben we dus komeet C / 2020 F3, beter bekend onder zijn roepnaam Neowise. Deze komeet heeft een diameter van zo’n vijf kilometer. Wat we vooral zien, is zijn staart. Kometen bestaan uit ijs en rotsen en worden om die reden ook wel vuile sneeuwballen genoemd. Onder invloed van de zonnewarmte verliezen ze een deel van hun materiaal en dat veroorzaakt de lange staarten.  Die kunnen wel zo’n 100.000 tot 1 miljoen kilometer lang worden.

Uiteraard verschenen er op twitter allerlei prachtige foto’s van het verschijnsel.

00000 0 1 kom twitter2

00000 0 1 kom twitter3

00000 0 1 kom twitter34Deze laatste foto is gemaakt vanuit het International Space Station.

Zelf trokken Marianne en ik er zaterdagnacht ook op uit om de komeet te zien. Om geen last te hebben van het “stadslicht”, fietsen we een klein stuk richting de Horsten in Wassenaar en na enig gespeur – hij stond om twaalf uur vrij laag – zagen we het ding. Hij stond rechtsonder het sterrenbeeld Grote Beer.

Marianne had haar fototoestel meegenomen, maar ter plekke bleek dat de batterij van het toestel leeg was. Heeft zij weer. Omdat ik vergeten was om een verrekijker mee te nemen – heb ik weer –  konden we de komeet wat minder goed te zien. Daarom zijn we nog maar even terug naar huis gefietst om een andere batterij en een verrekijker te halen. Met de verrekijker konden we de komeet met zijn staart nu wel goed zien, maar helaas lukte het niet om een fatsoenlijke foto te maken.

Maar niet getreurd! Ik heb de situatie gewoon even voor u getekend. Eigenlijk nog een betere weergave van het verschijnsel dan een foto, want hier staat wij beide ook nog op.

00000 0 1 komeet

Overigens vroeger, voor de uitvinding van de fotografie, moest men het sowieso met tekeningen en schilderijen doen.

00000 0 1 kom tekening

“Mr Babinet, warned by his concierge of the arrival of the comet”, illustration for Le Charivari, 22 September 1858. Tekening Honoré Daumier

U heeft nog een paar dagen – lees nachten – de tijd om Neowise te bekijken. Zie hier hoe u hem met behulp van het sterrenbeeld Grote Beer kan vinden. (afbeelding afkomstig van de site van het AD.)

00000 0 1 kom positie

Mocht u hem missen, geen paniek, over 7000 jaar is hij – ijs en weder dienende – weer terug.

 

Gemiste nieuwsberichten

Omdat ik bezig was met mijn serie over het werken bij de PTT / KPN,  heb ik een aantal actuele nieuwsberichten noodgedwongen even links moeten laten liggen. Maar zoals Wim de Bie – die van Koot en Bie; is het een teken des tijds, dat ik dit er bij zeg? – al eens zei: “Wie het heden beoordeelt, moet over voldoende verleden beschikken.” Dus af en toe ruimte voor het verleden moet kunnen.

Enfin, ik zal u even bijpraten, over naar het heden dus. De kermissen mogen weer open, maar dat leidde her en der tot problemen. Zo verhaalde ‘De Telegraaf’ vorige week over “een grimmige sfeer” op de kermis in Zevenaar. De kermis moest zelfs worden stilgelegd. Een teken des tijds. Een zekere Yorin twitterde naar aanleiding van het bericht van ‘De Telegraaf’ “Als bejaarden al met geweren gaan rondlopen op de kermis, dan weet je dat het goed mis is. Geen woorden voor. Waar gaat het heen met deze maatschappij.”

00000 0 1

Tja, waar het gaat heen met onze maatschappij. Overal protesten: boeren met tractors,  bejaarden met geweren en mensen met viruswaanzin. Die laatste groep protesteerde vorige week tegen de media die hen niet goed zouden informeren. Ze stonden echter bij het verkeerde gebouw.

00000 0 3

Om zo iets moet ik vreselijk hard lachen. Zeker toen ik las dat hun voorman, dansleraar Willem Engel, op zijn Facebook-pagina klaagde dat er opvallend veel politiemensen aanwezig waren.

00000 0 2

Ook wordt er in diverse landen weer volop gevoetbald. Weliswaar zonder publiek op de tribunes, maar het geluid van supporters mis je op tv niet, want dat wordt door middel van een geluidsband toegevoegd. Doet me erg denken aan die komedies op tv van vroeger met zo’n lachband er bij.

Lionel Messi maakte ondertussen zijn 700-ste doelpunt.  Het blad Goal liet in een twitterbericht zien, tegen welke clubs hij allemaal had gescoord en hoe vaak.

00000 05

Een fan van mijn clubje (Kowet) merkte fijntjes op dat hij nog nooit tegen ons had gescoord.

00000 04

Er zijn ook serieuze zaken te melden. Zo ontdekten wetenschappers in een sterrenstelsel een zwart gat, J2157 geheten, dat elke dag een ster “oppeuzelt”.  Het bericht verscheen in het Monthly Notices of the Royal Astronomical Society van 30 juni 2020.

Wetenschappelijk gezien ging het artikel een beetje boven mijn pet:

00000 0 7

En dit was nog maar de samenvatting! Gelukkig wist Nu.nl het verhaal te vertalen in een iets leesbaarder stuk.

00000 0 5

Ik vind het maar eng idee, zo’n zwart gat dat elk dag een ster opslokt. Weliswaar bevindt dit sterrenstelsel zich ‘far, far, away’, maar ook in het centrum van ons sterrenstelsel, de Melkweg, bevindt zich een zwart gat (Sagittarius A*). Stel je eens voor dat die opeens ook als een Holle Bolle Gijs (Hij kon schrokken, grote brokken ….) sterren gaat opeten.

En zeg nou niet dat dit niet gebeurt. Ruim 130 jaar geleden verdween er ook al een keer van de ene op de andere dag een ster, wat bij toeval werd vastgelegd door onze landgenoot Vincent van Gogh. Vergelijk maar eens zijn twee beroemde ‘Sterrennacht’-schilderijen die hij in juni 1889 schilderde. Duidelijk te zien is dat er op de tweede versie een ster ontbreekt.

000 a sterrennachtDe eerste versie van Vincent van Gogh

000 a sterrennacht 3En de tweede versie, een paar dagen later geschilderd.

Ik heb voor uw gemak (delen van ) de twee schilderijen even naast elkaar gezet. Ziet u de missende ster? (Uiteraard niet in het plaatje rechts, want daar ontbreekt hij.)

00000 0 11

Maar ach, laten we niet somberen. Immers ‘s nachts een ster, overdag een zon.

 

Berichten uit de ruimte

-1-

Gisteren plaatsten heel veel sites, onder andere die van de BBC, de Volkskrant en Nu.nl, een foto van dertig jaar geleden. Het betrof een foto van de aarde genomen op 14 februari 1990 door de Voyager-1. De ruimtesonde bevond zich toen op 6,4 miljard kilometer afstand van de aarde. (Inmiddels bevindt de sonde zich op 22 miljard kilometer afstand. Op deze site van de NASA kan je live “zien” waar de Voyager 1 en de Voyager 2, beide gelanceerd in 1977, zich nu bevinden.)

aarde

In de lichte baan rechts zit een wit stipje. Dat is de aarde. (De strepen op de foto werden veroorzaakt door zonlicht dat weerkaatste in de camera van de sonde.) De foto is bekend geworden als de ‘Pale Blue Dot’.

Astronaut Andre Kuipers: ‘De foto laat zien dat de aarde een minuscuul, kwetsbaar dingetje is in een onmetelijk groot heelal.

De reden dat alle nieuwssites met deze foto van dertig jaar geleden op de proppen kwamen, is dat de NASA gisteren een verbeterde versie van de foto publiceerde.

aarde 0

We zijn nog even klein.

Ook van iets dichterbij is de aarde niet groot. Zie bijvoorbeeld deze andere iconische foto genomen in 2013 door de ruimtesonde Cassini.

_110891851_pia17171_hires

Dat ding bovenaan is Saturnus. (De pijl is niet echt in het heelal te zien; hij is in de foto geplaatst om aan te geven waar de aarde te zien is. )

-2-

Sturen wij dingen de ruimte in, andersom gebeurt dat ook. Iets of iemand in de ruimte zendt signalen uit. Die worden regelmatig op aarde opgepikt, maar nu is er wat opwinding onder de wetenschappers ontstaan, want er zijn signalen opgepikt, die met een zekere regelmaat (elke zestien dagen) naar ons worden gezonden.

0 siganlen

“Mogelijk is het afkomstig van de overgebleven kern van een overleden reuzenster.”  staat er in het artikel. Maar u en ik weten wel beter wie deze signalen verzenden.

0 cupcakes

Vijftig jaar geleden

Vandaag is het vijftig jaar geleden dat de mensheid voet op de maan zette. Op zondag 20 juli 1969 om 20:17:39 GMT landde de maanlander met aan boord Neil Amtrong en Buzz Aldrin op de maan.

De eerste twee uur op de maan werd besteed om de maanlander klaar te maken voor onmiddellijk vertrek. Dit voor het geval  er iets mis zou gaan en een snel vertrek noodzakelijk was. Daarna stond een dutje op het programma, maar de beide astronauten hadden daar geen behoefte aan – net zoals je als klein kind de avond voor je verjaardag moeilijk in slaap viel – en er werd besloten om eerder dan gepland met de maanlanding te beginnen.

Nu mag u raden: wat was de eerste handeling die Neil Amstrong deed nadat hij het luik opende? Hij gooide een zak met afval met urine- en poepzakken, vieze filters en verpakkingen van eten naar buiten! Nog voordat hij de trap afdaalde. De buitencamera was overigens nog niet ingeschakeld waardoor het op tv niet te zien was.

Het is fraai. De mens reist vier dagen door de ruimte heen om naar de maan te gaan en daar aangekomen is het eerste wat hij doet een zak met afval op de maan gooien.

0000 afvalDe witte zak met afval op de boden van de maan.

We verplaatsen ons nu even duizend jaar in de tijd. In een ‘galaxy, far far away’ is een planeet ontdekt met een levensvorm die op de onze lijkt. Dankzij het gebruik van wormgaten kunnen we er naar toe reizen. De bewoners nodigen ons uit en als het ruimtevoertuig van de mensheid is geland, gaat er op die onbekende planeet een luid gejuich op. Dan gaat de deur open en vliegt er een zak met afval naar buiten. Nou die bewoners zullen ons vast nog een keertje uitnodigen, maar niet heus.

Maar goed, terug naar de maanlanding van 20 juli 1969. Zie hier hoe Buzz Aldrin uit het luik kruipt. Het was passen en meten om met zijn ‘rugzak’ door het luik te komen.

0000 uitstappen0

0000 uitstappen

0000 aaa

0000 aaa1

0000 aaa2

De foto’s zijn gemaakt door Neil Amstrong, die sowieso de meeste foto’s op de maan maakte. Op alle beroemde foto’s van een astronaut op de maan is dan ook Buzz Aldrin te zien.

0000 aaa22Dit is Buzz Aldrin. In de weerspiegeling van diens helm is Amstrong te zien.

In totaal liepen de twee mannen zo’n 2,5 uur op de maan en verbleven ze, inclusief de tijd in hun maanlander, ruim  21 uur op de maan. Toen vlogen ze weer weg en maakten even later contact met de Columbia, waarin hun maatje Michael Collins ondertussen eenzaam rondjes om de maan had gedraaid. Op de momenten dat hij achter de maan was, met de aarde niet in zicht, werd Collins wel betiteld als de eenzaamste mens in het heelal.

De beelden van de maanlanding werden wereldwijd door naar schatting zo’n 500 miljoen mensen bekeken. In Nederland werden Chriet Titulaer en Henk Terlingen er beroemd mee.

0000 henk terlingen

Vijftig jaar geleden. HenkTerlingen (“Apollo Henkie”) – jasje en schoenen uit; wijnfles op de grond; volle asbak; papiertroep om hem heen – zit te wachten totdat hij in de tv-uitzending weer wat moet zeggen. Hij heeft even rust. De deskundigen zijn aan het woord.

Zelf heb ik de maanlanding ook “live” gezien. (Niet op de maan uiteraard maar kijkende naar de televisie-uitzending. ) Vier jaar geleden schreef ik hierover in een blogpost:

“[…]  Mijn ouders gingen niet op vakantie naar het buitenland. Dat vonden ze met vier kinderen te veel gedoe en te duur. Wij gingen elke zomer naar een huisje op een vakantiepark in Nederland. Dat was ook leuk. Ik kan me zulke huisjes herinneren in Sint Anthonis (Noord-Brabant), Exloo (Drenthe) en Bakkeveen (Friesland). Vooral die laatste vakantie weet ik nog goed.

Ik liep er niet alleen in het donker keihard tegen ons huisje aan, maar we mochten er ook met alle kinderen naar de eerste maanlanding kijken. Mijn ouders vonden dat we zo’n historische gebeurtenis moesten zien. Dus zaten we in een volgepropt zaaltje naar een zwart-wit toestel te kijken waar we Neil Amstrong de eerste stappen op de maan zagen maken (“That’s one small step for a man, one giant leap for mankind”).

Apollo_11_first_step

Toen we terugliepen naar ons huisje – niet hollen Martin –  keken we naar de maan om te zien of we Amstrong konden zien. “Net niet” zei mijn vader, hoewel mijn jongere zusje zeker wist dat ze een stipje op de maan zag bewegen.

 

 

De toespraak van Nixon

In deze week van blogposts over de eerste maanlanding mag natuurlijk het dramatisch einde van de maanvlucht niet ontbreken. Voor wie niet meer weet hoe het ook al weer zat, zal ik het nog even kort samenvatten.

Het begon er mee toen Buzz Aldrin na zijn wandeling terugkeerde bij de maanlander en de dramatische woorden “Houston, we’ve got a problem” uitsprak.

000 luikAldrin keert terug bij de maanlander, gefotografeerd door Neil Amstrong.

Onmiddellijk schakelde de NASA het geluidskanaal om van openbaar naar privé, waardoor we niet exact weten wat er daarna allemaal gezegd is.

Het probleem bleek later te zijn dat Aldrin het luik niet meer open kreeg. Hij kreeg zijn sleutel niet in het slot. Dat kwam doordat Amstrong bij het verlaten van het voertuig zijn sleutel aan de binnenkant van het slot van het luik had laten zitten. Hij was, toen hij voet op de maan zette, in de opwinding vergeten zijn sleutel er uit te halen.  Het lukte Aldrin hierdoor niet om zijn sleutel er van de buitenkant in te stoppen. De sleutel van Amstrong blokkeerde de zaak.  (Wij hebben overigens  hetzelfde met onze achterdeur. Als er een sleutel aan de binnenkant in het slot zit, dan kan je er van buitenaf geen sleutel meer in stoppen.)

Wat ze ook probeerden, ze kregen de sleutel niet in het slot en ook lukte het niet om de sleutel van Amstrong van buitenaf uit het slot te stoten. Het dramatische gevolg was dat de twee astronauten de maanlander niet meer in konden komen. Ze stierven uiteindelijk op de maan. Hoe lang ze nog geleefd hebben, heeft de NASA vanwege privacyaspecten nooit bekend gemaakt.

Uiteraard volgde er een groot onderzoek. Voor een Senaats-commissie moest de NASA allerlei vragen beantwoorden. “Waarom zat er een slot op het luik? Was u soms bang dat er achter een rots op de maan een Rus verstopt zat die opeens te voorschijn zou springen, in de maanlander zou klimmen en er mee vandoor zou gaan?” vroeg één van de senatoren cynisch.

De reden dat er een slot op het luik zat, legde de man van de NASA uit, was dat ze anders bang waren dat het luik tijdens de landing zou open kunnen trillen. Ze hadden honderden keren geoefend en tijdens al deze oefeningen was Amstrong niet één keer vergeten om de sleutel uit het slot te halen.

0000 sleutel

De sleutelbos van Amstrong met liefst vier reservesleutels voor het geval er eentje kapot ging. Ook Aldrin had een dergelijke sleutelbos.

Wat Amstrong en Aldrin in de uren tot hun dood allemaal gezegd hebben – ze hebben nog uren met hun familie gepraat –  is niet bekend. Wel bewaard gebleven zijn uiteraard de woorden die president Richard Nixon uitsprak toen hij het volk toesprak.

“Fate has ordained that the men who went to the moon to explore in peace will stay on the moon to rest in peace.

These brave men, Neil Armstrong and Edwin Aldrin, know that there is no hope for their recovery. But they also know that there is hope for mankind in their sacrifice.

These two men are laying down their lives in mankind’s most noble goal: the search for truth and understanding.

They will be mourned by their families and friends; they will be mourned by their nation; they will be mourned by the people of the world; they will be mourned by a Mother Earth that dared send two of her sons into the unknown.

In their exploration, they stirred the people of the world to feel as one; in their sacrifice, they bind more tightly the brotherhood of man.

In ancient days, men looked at stars and saw their heroes in the constellations. In modern times, we do much the same, but our heroes are epic men of flesh and blood.

Others will follow, and surely find their way home. Man’s search will not be denied. But these men were the first, and they will remain the foremost in our hearts.

For every human being who looks up at the moon in the nights to come will know that there is some corner of another world that is forever mankind.”

Zie hier de officiële stukken zoals in de in 1999 zijn terug gevonden in de overheidsarchieven (in de ‘National Archives and Records Administration, Nixon Presidential Materials Staff’)

0000 speach 1

0000 speach 2

Oké, president Nixon heeft deze woorden daadwerkelijk nooit uitgesproken. Het luik zat niet op slot en Amstrong en Aldrin konden veilig naar aarde terug keren.

Wat wel waar is, is dat bovenstaande speech klaar lag om door Nixon uit gesproken te worden in het geval het met de maanlanding mis zou gegaan. “In event of Moon disaster“.

De toespraak was vooraf al door Nixon’s vaste tekstschrijver William Saffire geschreven. In de instructies bij de speech staat ook vermeld dat Nixon voor het uitspreken van de toespraak eerst de ‘widows-to-be’ moest bellen en dat een geestelijke een zelfde soort procedure moest volgen als ware het een zeemansgraf.

0000 nixonNixon spreekt hier de astronauten – die in een quarantainecapsule zitten – na terugkeer toe.

Dat er een slecht-nieuws-toespraak was voorbereid is niet uniek. Op het hoogtepunt van de Cuba-crisis in 1962 – Rusland was bezig met het plaatsten van raketten met kernkoppen op Cuba; Amerika stelde toen een ultimatum waarin ze eisten dat Rusland deze daar weg moesten halen anders zou Amerika Cuba aanvallen –  dreigde er een oorlog tussen Amerika en Cuba / Rusland. Voor het geval deze oorlog er zou komen was er al een opzet voor een toespraak voor Kennedy gemaakt.

Met een bezwaard hart, en in navolging van de eed die ik heb afgelegd, heb ik de Amerikaanse luchtmacht opdracht gegeven om de de kernwapens op Cuba te verwijderen”

0000 jfk cuba2

Het kwam echter goed. Rusland haalde de raketten weg en de derde wereldoorlog werd voorkomen.

Een ander iemand die zich op het vertellen van slechts nieuws had voorbereid was generaal Eisenhower bij D-day. Voor het geval de invasie zou mislukken, had hij alvast vast wat krabbeltjes op een blaadje gezet, waarbij hij de schuld van het mislukken van de invasie op zich nam.

0000 d-day

Gelukkig heeft hij de woorden – als hij al zijn eigen handschrift kon lezen – nooit hoeven uit te spreken. (Leuk detail, hij dateerde hem  op 5 juli. Hij vergiste zich in de maand.)

Tot slot wil ik dit nog zeggen. “U verwachtte vandaag een leuke blogpost, gevat, leerzaam en interessant. Helaas heb ik vandaag niet aan deze verwachtingen kunnen voldoen. Het spijt me.”

U ziet, ik heb me ook al voorbereid voor het geval u deze blogpost helemaal niets vindt.

 

 

De maanlanding is een groot complot

De slimme lezers van dit blog – en al mijn twee lezers zijn slim; wie zou die andere lezer zijn, denkt u nu misschien –  hebben het al lang in de gaten. Deze week gaan mijn blogs over de eerste maanlanding die vijftig jaar geleden heeft plaatsgevonden.

Alhoewel, volgens sommigen heeft er nooit iemand op de maan rond gelopen en is er sprake van een groot complot. Volgens deze complotdenkers zijn de maanlandingen in scene gezet. De reden zou zijn dat de Amerikanen technisch nog niet in staat waren om een veilige maanlanding te doen, maar dat ze a) geen gezichtsverlies wilden lijden – president Kennedy had in 1962 gezegd dat Amerika voor het einde van het decennium een man op de maan zou zetten –  en b) dat ze de Russen “voor wilden zijn”.

Volgens deze theorie lanceerden de Amerikanen een onbemande ruimteraket en filmden ze de drie astronauten ergens in een maandecor. Daartoe hadden ze de bekende regisseur Stanley Kubrick in gehuurd die een jaar eerder de sciencefictionfilm 2001: A Space Odyssey had gemaakt.

Dat de maanlanding inderdaad in een filmstudio heeft plaats gevonden en niet op de maan, blijkt wel uit onderstaande foto. Wie goed naar de achtergrond van de foto kijkt, zie daar namelijk de muren en ramen van de filmstudio.

00 fake

Oké, deze foto is inderdaad niet op de maan genomen, maar tijdens één van de trainingen van de astronauten voor de vlucht.

De complotdenkers komen met allerlei “bewijzen” voor hun theorie. (Zie bijvoorbeeld deze pagina). De drie meest genoemde argumenten zijn:

1) Neil Amstrong werd door een buitencamera gefilmd terwijl hij de eerste stap op de maan zette. Hoe kan dat?

000 stap

2) De Amerikaanse vlag staat te wapperen terwijl er op de maan geen atmosfeer en wind is.

000 vlag

3) Er zijn op de achtergrond van de foto’s die genomen zijn op de maan – en ook op de beroemde foto die genomen is vlak voor de koppeling van de Eagle, het maanlandingsvoertuig, met het moederschip Columbia   – nergens sterren te zien.

000 maanlanderDe maanlander Eagle nadert de Columbia. Op de achtergrond is de aarde te zien maar geen sterren.

Voor het geval uw mond open is gevallen van verbazing, zal ik hem nu weer sluiten. Allereerst hoe kon er een werkende camera zijn die Amstrong van buiten de maanlander kon filmen tijdens zijn afdaling van het trapje?

Dat komt omdat er in de MESA, dat staat voor Modularized Equipment Stowage Assembly’,  zeg maar platvloers een gereedsschapkist die aan de buitenkant van de maanlander zat, ook een camera zat. Terwijl Neil Amstrong nog op de maanlander stond, maakte hij de MESA open. Vanaf aarde werd daarna een signaal gestuurd waardoor de camera werd geactiveerd – dat signaal deed er ongeveer drie seconden over om bij de maan te komen  – waardoor de miljoenen tv-kijkers op aarde Neil Amstrong (met een vertraging van drie seconden) konden zien afdalen op de maan.

000 cameraIn het rode cirkeltje de camera in de MESA

Dan de wapperende vlag. Het lijkt inderdaad net alsof de vlag staat te wapperen. Dat hij er zo “wapperend” uit ziet, komt niet door de wind, maar doordat hij de hele reis kreukelig opgevouwen zat en er zo uit zijn verpakking kwam. Ook was hij iets te groot voor de standaard. Nadat de vlag aan een Г-vormige vlaggenpost was bevestigd, bewoog hij inderdaad even kort, maar dat was het gevolg van het natrillen van de vlaggenstandaard. Even later bewoog de vlag niet meer.

Dat kan je bijvoorbeeld goed zien in onderstaand ‘gifje’ waarin twee foto’s zijn gemonteerd van Buzz Aldrin die kort achter elkaar zijn genomen. Je ziet de astronaut bewegen maar de vlag niet wapperen.

000 as11-40-5874-75

Dan het ontbreken van de sterren op de achtergrond. Dat komt door de sluitertijd. Er was veel licht op de maan op het deel waar de astronauten waren, eigenlijk gewoon daglicht net zoals op aarde. De foto’s werden daarom  met korte sluitertijden genomen om te voorkomen dat er een overbelichting zou optreden. Daardoor  had het veel zwakkere sterrenlicht geen kans om de film te belichten en ook “op de foto te komen.”

Alleen als je foto’s maakt met een veel langere sluitingstijd zou je sterren kunnen zien. Vergelijk bijvoorbeeld eens deze twee foto’s met elkaar.

000 kort2

 

000 lang

Op de bovenste foto uit 2008 is het International Space Station ISS te zien gefotografeerd vanuit de Space Shuttle Atlantis. De foto is met een korte sluitertijd genomen. Er zijn geen sterren te zien.  De onderste foto uit 2011 is genomen vanuit het ISS met een lange sluitertijd. Hij laat de terugkeer naar aarde zien van de Atlantis – dat is de kromme streep op de foto. Boven in deze foto (genomen met een lange sluitertijd) zijn in tegenstelling tot de andere foto met een korte sluitertijd nu wel sterren (de witte puntjes) te zien.

Zo zijn stuk voor stuk steeds allerlei argumenten van complot-denkers weerlegd.

Wat wel waar is, zijn de steeds vaker opduikende geruchten dat ik al deze blogposts niet zelf schrijf. Zo’n constante hoge kwaliteit, dat kan niet. Al die blogposts kan hij nooit zelf schrijven, wordt er dan gezegd. Daar moet hij hulp bij hebben.

Het is waar. Ik zal het maar bekennen, ik heb zelfs nog nooit ook maar één van deze blogposts zelf geschreven. Dat wordt gedaan door een heel team van topcolumnisten en schrijvers, waaronder zelfs enkelen die de Nobelprijs voor literatuur hebben gewonnen.

Het spijt me dat ik u al die jaren voor de gek heb gehouden. Ik had kunnen weten dat het ooit uit zou komen. Abraham Lincoln zei ooit eens: “Men kan sommige mensen voortdurend bedriegen, en alle mensen een tijdje, maar men kan niet alle mensen voortdurend bedriegen.”

Een maansverduisterting

Gisteren was er een gedeeltelijke maansverduistering te zien. Een maansverduistering kan alleen optreden bij volle maan, dat is de schijngestalte van de maan, waarbij de door de zon verlichte helft van de maan samenvalt met de naar de aarde toegekeerde helft van de maan. (Vanaf de aarde gezien lijkt de maan dan bijna volledig rond.)

00 maan standen

De volle maan is nummertje 5 op bovenstaande afbeelding van de maancyclus.

00 maan argetnDe gedeeltelijke maansverduistering van gisteren zoals die te zien was in Buenos Aires, Argentinië; foto BugWarp

Bij een maansverduistering staan de zon, de aarde en de maan op één rij, waardoor het kan gebeuren dat de schaduw van de aarde op de maan valt. (Bij een zonsverduistering staat de maan tussen de aarde en zon, waardoor het zicht op de zon tijdelijk geblokkeerd wordt.)

00maanzonSchematische weergave van een zons- en een maansverduistering; afbeelding Tomruen

Overigens is het niet zo dat er bij elke volle maan ook een maansverduistering op treedt. Dit komt omdat de baan van de maan om de aarde een hoek van ongeveer 5 graden maakt met de ecliptica (het schijnbare pad van de zon aan de hemel). Daardoor valt de schaduw van de aarde niet altijd op de volle maan. Ongeveer één op de vijf volle manen levert een maansverduistering op, al of niet gedeeltelijk.

De schaduw van de aarde die op de maan valt, is rond, waardoor de oude Grieken al terecht de conclusie trokken dat de aarde rond moest zijn. De oude Mesopotamiërs daarentegen legden de relatie van een maansverduistering met de aarde niet. Zij dachten dat de maan bij een maansverduistering werd aangevallen door zeven demonen die het ook op hun koning hadden voorzien. Deze werd daarom bij een maansverduistering tijdelijk vervangen door een dubbelganger zodat de demonen de verkeerde zouden aanvallen. (Vaak lieten de geleerden de dubbelganger na afloop van de maansverduistering “verdwijnen” zodat de koning niet aan het verhaal en hun kennis zou twijfelen. Je kon beter niet als dubbelganger uitverkoren worden.)

Gisteren was er een gedeeltelijke maansverduistering te zien. Heel eerlijk gezegd was ik deze maansverduistering vergeten, maar om 23.30 uur zag ik op nu.nl een bericht staan dat de maansverduistering op dat moment op zijn hoogtepunt was. Ik twijfelde even of ik de maansverduistering op de pc zou volgen of buiten in het echt, maar na enig aarzelen liep ik toch maar naar buiten om het live te zien. Kon ik later in het verzorgingstehuis zeggen: “Weet je nog die maansverduistering van 2019, daar was ik bij!”

(De eerste volgende volledige maansverduistering die in Nederland van begin tot einde volledig te zien zal zijn, is pas over ruim tien jaar – op 20 december 2029. Tussentijds zijn er nog wel enkele gedeeltelijk maansverduisteringen (deels) te zien. Zie hier.)

Buiten gekomen zag ik de maan aanvankelijk nergens. Waar ik ook keek, niks te zien. Had ik weer, deed onze gemeente niet mee aan de maansverduistering. Ik liep weer naar binnen en zocht op internet waar ik moest kijken. Laag aan de hemel en in zuidoostelijke richting.  De volgende vraag was natuurlijk waar het zuidoosten was. (Dat vind ik ook altijd zo irritant met navigatiesystemen. “Vertrek in oostelijke richting en volg de Jan Sukkel Straat” Ik weet nooit waar het oosten is en straatnamenbordjes lezen, indien al aanwezig, in een rijdende auto is al helemaal een crime.)

Enfin, terug op straat wist ik na enig nadenken het zuidoosten te vinden en toen zag ik opeens de maan en de maansverduistering. Hij was verstopt achter het bladerdek van enkele bomen in onze straat die vol in het blad stonden. Een overduidelijk gevalletje van ‘Zie de maan schijnt door de bomen’, ware het niet dat de maan zelf helemaal niet schijnt, maar alleen het licht van de zon reflecteert. (Het licht van de zon is zo’n 400.000 tot 500.000 keer sterker dan het maanlicht. Toch is het maanlicht belangrijker dan het zonlicht, want de zon schijnt overdag en dan is het toch al licht.)

Tot slot, de maansverduistering van gisteren viel toevallig samen met de herdenking van de historische lancering van de Apollo 11 van vijftig jaar geleden. Het is maar goed dat er die dag vijftig jaar geleden niet een maansverduistering was. Het zal je maar gebeuren dat je met een raket op weg naar de maan bent en je komt buiten de dampkring en de maan is nergens meer te zien. Waar moet je heen?

 

 

 

 

De Fransen zijn niet welkom

Vandaag is het exact vijftig jaar geleden dat de Apollo 11 werd gelanceerd met aan boord Neil Amstrong, Buzz Aldrin en Micheal Collins. Vier dagen later zouden de eerste twee voet op de maan zetten,  terwijl  Michael Collins – wie kent zijn naam nog? –  achter bleef in de Columbia, het ruimtevoertuig dat tijdens de maanlanding zijn rondjes om de maan draaide.

0 maanDeze roestbak is de Columbia waarin Collin eenzaam zijn rondjes om de maan draaide. Hij staat thans in het National Air and Space Museum in Washington. foto Arjun Sarup

Maar over de maanlanding wil ik het nu niet hebben – dat komt over vier dagen wel – nee, vandaag wil ik het hebben over de Franse taal. Dit vanwege de vierdaagse van Nijmegen die vandaag begint.  “Een kleine stap voor de mensheid maar vele stappen voor de mens” zou Amstrong over de vierdaagse zeggen.

De reden dat ik het over de vierdaagse wil hebben, is dit berichtje dat ik gisteren in de Gelderlander zag staan.

0 4daagse 2

Kijkt u even op het bord, alle deelnemers worden door de gemeente  Lingewaard van harte welkom geheten. Behalve de Fransen. Die zien ze liever direct vertrekken “Au Revoir”.  Er had natuurlijk ‘Bienvenue’ moeten staan, maar ja, het Frans is nu eenmaal een lastige taal.

Dat ondervond ook de bekende Amerikaanse schrijver Mark Twain. Hij bezocht tijdens een rondreis in Europa ook Frankrijk. Over de Fransen zei hij na terugkomst:  “Ik sprak ze nota bene in hun eigen taal aan, maar ze begrepen me nauwelijks. Wat spreken ze hun eigen taal toch slecht.”

Maar goed, de Fransen worden door de gemeente Lingewaard weliswaar niet welkom geheten, maar ze mogen – au revoir – nog wel terugkomen. Het had erger gekund. Ze hadden ook kunnen zeggen ‘Loop naar de maan’ en daarmee zijn we weer terug bij de maanlanding en is de cirkel weer rond of zoals de Fransen zeggen:  Le cercle est un carré.”

Begonia’s en zwarte gaten

Ik was eerst van plan het vandaag over de groei van onze Begonia Sutherlandii te hebben, beter gezegd over het ontbreken van de groei. Een belangrijk onderwerp – ik schreef er al eerder over (zie hier) – maar er is niks te melden. Ondanks dat ik de plant water geef, zit hij nog steeds in een diepe winterslaap. Ik vraag me af of de plant überhaupt nog wel bestaat. Misschien zit hij diep onder de grond wel gevangen in een zwart gat, en hé, is dat even toevallig, dat is  een mooi bruggetje naar het onderwerp waar ik het vandaag verder over wil hebben, namelijk de foto van het zwarte gat die gisteren werd gepubliceerd.

zwart gatHet gefotografeerde zwarte gat dat zich in  het sterrenstelsel Messier 87 (M87) bevindt. Foto: Event Horizon Telescope collaboration et al.

Nu moet ik zeggen dat de foto een beetje vaag is. Met mijn mobieltje maak ik betere foto’s. Mijn foto van een wit gat die ik in de nacht van 21 januari 2019 heb gemaakt – de foto; niet het gat – is bijvoorbeeld een stuk scherper.

wit gatWit gat; foto Martin van Neck; d.d. 21 januari 2019 om 5.30 uur ‘s morgens

Daar staat tegenover dat het zwarte gat veel verder weg staat dan mijn witte gat. Dat bevindt zich ongeveer ter hoogte van onze maan.

wit gat 2De maan, eveneens gefotografeerd op 21 januari 2019 om 5.30 uur ‘s morgens

Het gefotografeerde zwarte gat daarentegen staat  “Far, far, away” zoals ze dat altijd zo mooi in films zeggen, om precies te zijn op een afstand van 55 miljoen lichtjaar.

Dat is een afstand van 520 340 175 991 940 000 000 kilometer. Ik zei al ‘far, far, away’. Er bevinden zich overigens vele zwarte gaten in het heelal. Sagittarius A*, een zwart gat in ons eigen Melkweg stelsel, staat bijvoorbeeld op een afstand van slechts 25.900 lichtjaar, om de hoek bij wijze van spreken. Echter dat zwarte gat is veel kleiner dan het zwarte gat uit Messier 87 en daarom lastiger te fotograferen.

Strikt formeel is het overigens geen foto wat we zien. Het is een berekende computerweergave van metingen aan fotonen – dat zijn elementaire deeltjes die door acht grote radiotelescopen, verspreid over de hele wereld, tegelijkertijd zijn opgevangen.

We zien overigens niet het zwarte gat zelf. Daaruit ontsnapt immers geen licht. We zien de schaduw van het zwarte gat. Hoe een zwart gat er daadwerkelijk “uit ziet” weten we dus nog steeds niet. Misschien groeien er wel begonia’s op. (Ik denk het niet overigens.)

zwart gat begonia

Het licht dat om het zwarte gat te zien is, is afgebogen licht. Voordat ik nu helemaal onzin ga vertellen, citeer ik even een stukje van Kennislink.

zwart gat

De foto laat een oplichtende ring zien, die wordt veroorzaakt doordat het zwarte gat het licht in zijn directe omgeving sterk buigt. Normaal beweegt licht in een rechte lijn; een zwart gat verfrommelt die rechte lijnen tot zeer kromme banen. Licht draait dichtbij het zwarte gat praktisch rondjes eromheen. De zichtbare ring is het resultaat van een complex samenspel van dat rondcirkelende licht en de sterk gekromde ruimtetijd ter plekke.

De onderkant van de ring is wat helderder, omdat het licht er iets meer in onze richting beweegt. De zwarte regio in het midden is een schaduw van de waarnemingshorizon, daar waar het licht in het zwarte gat verdwijnt.”.

Uiteraard besteedde de NASA ook aandacht aan de zaak. Op hun site staat een foto van Messier 87, het sterrenstelsel waarin het gefotografeerde Zwarte Gat zich bevindt.

zwart gat nasa

Chandra X-ray Observatory close-up of the core of the M87 galaxy. Credits: NASA/CXC/Villanova University/J. Neilsen

Het lijkt wel of op de NASA-foto (in het bovenste kleine blokje) het zwarte gat al te zien is, maar dat zal wel niet, want anders had de NASA natuurlijk al lang met veel ophef de foto van het zwarte gat gepubliceerd. Immers, de foto van het zwarte gat gaat in de toekomst ongetwijfeld een Nobelprijs opleveren.

Dat verklaart wellicht ook waarom de Amerikaan Shep Doeleman, de directeur van het Event Horizon Telescope project dat de foto heeft gemaakt, aanvankelijk weigerde samen te werken met de Duitse astronoom Heino Falcke – hij werkt al jaren aan de Radboud Universiteit in Nijmegen aan hetzelfde  idee. Over de aanvankelijke weigering van de Amerikaan om samen met hem te werken staat een mooi verhaal in de Volkskrant. Mooi detail, wie op de site van het Event Horizon Telescope project kijkt, ziet bij het verhaal van de foto wel de naam van Doeleman staan maar niet die van Falcke.

Het is overigens een foto uit het verleden, van 55 miljoen jaar geleden, zo lang duurt het immers voordat de fotonen uit Messier 87 de aarde bereiken Of zoals Bert Wagendorp vanochtend in de Volkskrant schreef “Mogelijk is het zwarte gat inmiddels verdwenen, maar in dat geval hebben we gelukkig de foto nog.

Tot slot: de Engelse krant ‘Metro’ bracht de foto van het Zwarte Gat met een heel andere gebeurtenis in verband.

brexit zwart gat

 

Nederland vanuit de ruimte

Op de site van de NASA staan regelmatig allerlei prachtige foto’s van de kosmos. Neem deze, het is de ‘Astronomy Picture of the Day’ van 11 maart 2019 (van vandaag dus; tenzij u dit blog niet vandaag maar morgen leest; dan is hij van gisteren; enzovoorts, enzovoorts).

000 masa ruimteImage Credit: NASA, SOFIA, E. Lopez-Rodriguez; NASA, Spitzer, J. Moustakas et al.

We zien hier ‘The Central Magnetic Field of the Cigar Galaxy’, aldus de NASA.  “Far, far away” zouden ze er in films bij zeggen.

Op de site van de NASA staan niet alleen foto’s van verre sterrenstelsels maar ook regelmatig foto’s van de aarde genomen vanuit de ruimte.  Af en toe zien we daarbij ook satellietfoto’s van Nederland voorbij komen. In mei 2018 plaatste de NASA een foto van delen van Noord- en Zuid Holland, genomen door de ‘The Operational Land Imager (OLI)’ satelliet.

000 nasa 2Het noordelijk gedeelte met de haven van Amsterdam

000 nasa 0Het zuidelijk gedeelte met de haven van Rotterdam

Bij een vergelijking met een foto van twee weken eerder viel de NASA iets op: de bollenvelden. Ze plaatsten daarom, iets verder ingezoomd, twee foto’s van hetzelfde gebied, gefotografeerd met een tussenperiode van veertien dagen.

000 nasa 21 april21 april 2018

000 nasa 7 mei 2018 27 mei 2018

Je ziet opeens veel meer veldjes kleur krijgen.

Hierbij nog wat van die satellietfoto’s gemaakt op 7 mei 2018.

Amsterdam

000 masa amsterdam

Leiden

000 masa leiden

Rotterdam

000 masa rotterdam

Tweede Maasvlakte en Hoek van Holland

000 masa maasvlekte

Den Haag (en Zoetermeer)

000 masa den haag

Op deze laatste foto kan je, als je weet waar je moet kijken, mij vanuit onze achtertuin zien zwaaien.

 

Superbloedmaan

Mijn allereerste blogpost  die ik in dit blog schreef ging over een superbloedmaan. Op 28 september 2015 schreef ik:

Het is vandaag maandag maar eigenlijk is het Maan-dag, want vannacht was er een zogenaamde ‘superbloedmaan’ of te wel een combinatie van een bloedmaan en een supermaan. [...] Een bloedmaan is een volledige maansverduistering, waarbij de hele maan in de kernschaduw van de aarde valt. In principe zou de maan daardoor tijdelijk donker moeten zijn. Maar doordat het zonlicht, wat pal langs  de aarde straalt, door de dampkring van de aarde wordt afgebogen, valt er toch wat licht op de maan,  waardoor deze een rode gloed – de kleur die het meest afgebogen wordt – krijgt, de zogenaamde bloedmaan. 

[…] Daarnaast is er ook sprake van een supermaan. Dat is een verschijnsel wat ontstaat als de maan extra dicht bij de aarde staat. De maan draait niet precies in een cirkel om de aarde heen, maar in een soort ellips. Daardoor staat de maan soms wat dichter bij de aarde dan anders waardoor hij dan groter lijkt. […] Dit is niet zo’n zeldzaam gebeuren. Sterker nog, het  gebeurt vrijwel elke maand. In Nederland is het zo’n drie keer per jaar goed zichtbaar.

00000 maan 0 supermaan

Ter vergelijking het beeld van een gemiddelde volle maan in vergelijking met het beeld van een supermaan; de afstand van de aarde tot de maan varieert tussen de 357.000 km en 406.000 km, foto  Marcoaliaslama; Wikpedia

[…] De combinatie supermaan en bloedmaan is wel heel zeldzaam.  De vorige keer dat deze combinatie optrad was in 1982 en de volgende superbloedmaan zal pas in 2033 te zien zijn.”

Ik weet niet waar ik dat laatste toen vandaan haalde, maar er klopt dus geen bal van – mijn enige excuus is dat het mijn eerste blogpost was –  want vannacht was het alweer een superbloedmaan. Wel blijft overeind staan dat het verschijnsel niet zo vaak voorkomt. Dus toen ik vannacht om zes uur wakker werd, ben ik er toch maar even uit gegaan om er naar te kijken.

Even later stond ik in mijn pyjama in de vrieskou op ons balkon omhoog te kijken. Ik moet zeggen dat het niet moeilijk was om de superbloedmaan te zien. Hij stond in volle glorie te stralen aan de hemel – ok, een maan straalt geen licht uit maar weerspiegelt slechts licht.

Ik pakte een fototoestel om het verschijnsel vast te leggen. Zie hier het resultaat van dit professionele fotowerk. Op de eerste foto is hij nog niet te zien, maar dan komt hij er met een enorme snelheid aan vliegen. Eigenlijk ongelooflijk knap nog dat ik dit heb weten vast te leggen.

00000 maan 1

00000 maan 2

00000 maan 3b

Ik ben er ook in geslaagd om nog een ander bijzonder verschijnsel vast te leggen, namelijk de ringen rondom de maan. Wat veel mensen niet weten, is dat de maan net zoals Saturnus ook ringen heeft.

00000 maan 4

(Het zou ook kunnen zijn dat dit geen ringen zijn maar de takjes van de boom in onze tuin.)

Nadat ik de boel had vastgelegd, ging ik even de jongste dochter wekken, die dit weekend thuis was. ‘Kijk, een superbloedmaan, die wou je toch zien.” riep ik enthousiast. Ze had voordat ze naar bed ging gezegd dat ik haar wakker moest maken, want ze wilde beslist ook de superbloedmaan zien. Met veel moeite ging ze even rechtop in bed zitten, keek door het raam naar buiten, mompelde “mooi” en na vijf seconden kijken, viel ze weer als een blok omlaag. Vijf seconden, dat viel niet tegen.

Volgens de Amerikanen was het deze keer helemaal een bijzonder verschijnsel. Die noemen de eerste volle maan van het jaar namelijk een wolfmaan. Daardoor betitelden ze deze maan als een superbloedwolfmaan, een maan waarbij drie fenomenen samenkomen: de supermaan, de bloedmaan en de wolfmaan. Pas op 31 januari 2037 zal zo’n combinatie weer een keer voorkomen.

De eerst komende superbloedmaan zal volgens de site van de NOS in mei 2025 te zien zijn. Maar dat zal wel niet kloppen. Je zult zien dat er volgende maand vast weer een superbloedmaan is.

Overigens is het vandaag ook Blue Monday, de  zogenaamd meest deprimerende dag van het jaar.

Tot slot, nog  even een nutteloos feitje . Dankzij  maans-verduisteringen wisten de oude Grieken dat de aarde rond was. Immers een voorwerp dat een ronde schaduw gaf, moest zelf ook rond zijn. Of de aarde een cirkel was of een bol konden ze echter niet zien.

 

Actie <-> Reactie

Vorige week ben ik met de jongste dochter naar de Kunsthal in Rotterdam geweest voor de tentoonstelling ‘Actie <-> Reactie’. Ik citeer even een stukje van de site van de Kunsthal.

Dit indrukwekkende overzicht biedt het publiek een ervaring met kunst die appelleert aan verschillende zintuigen. Voel, kijk, ruik, hoor en onderga de ritmes, flikkering, trillingen, instabiliteit en krachtvelden tot aan de kosmos toe!

Zo, zo, dat is niet mis “krachtvelden tot aan de kosmos toe“. Even tussendoor, kent u de Kosmos 2251? Dat is een Russische satelliet. Hij is beroemd geworden doordat hij op 10 februari 2009 in de ruimte in botsing kwam met Iridium 33,  een Amerikaanse satelliet  Deze botsing  was de eerste botsing van twee ruimtevaartuigen. Het gevolg: een hoop ruimteafval in een baan om de aarde. Dit puin vormt nog steeds een gevaar voor toekomstige ruimtemissies. (Denk maar eens aan de film ‘Gravity’  met George Clooney uit 2013.)

0 kosmos  0 irisium

Links de Kosmos; rechts de Iridium in betere staat

Maar goed, dit is allemaal nutteloze kennis, terug naar de tentoonstelling. Ik citeer nog even een stukje van de de site van de Kunsthal.

De tentoonstelling ‘Actie <-> Reactie. 100 jaar kinetische kunst’ in de Kunsthal Rotterdam presenteert een indrukwekkend historisch overzicht van kinetische kunst, de abstracte kunststroming uit de twintigste eeuw waarin licht en beweging centraal staan.

Kijk, dat is tenminste een stuk duidelijker dan die ‘krachtvelden tot aan de kosmos toe’. Zie hieronder een impressie van de tentoonstelling.

Uit de categorie Spiegels:

0 kunsthal 2

0 kunsthal 3b

Uit de categorie Streepjes:

0 kunsthal 6

0 kunsthal 4

Uit de categorie Kleurtjes

0 kunsthal 8b

Uit de categorie: Wat is hier te zien?

0 kunst bb

Uit de categorie: Toeschouwers voor een kunstwerk

0 kunsthal 7 0 kunst 00

Uit de categorie blaaskunst:

0 kunst 000

0 kunst 0-

Voor wat betreft die laatste foto genomen pal buiten het museum: ik twijfel een beetje of de mannen wel  bij de tentoonstelling horen – een “buitenblaasperformance voor twee mannen”  – of dat ze gewoon aan het werk zijn, dat zou ook kunnen.

Al met al was het wel een interessante tentoonstelling. Hij is nog tot 20 januari te zien.

 

 

 

 

Forrest Trump

Als je zoveel tweet als Donald Trump is het logisch dat je af en toe een spelfout maakt. Het beroemdste voorbeeld hiervan is zijn ‘Covfefe’ tweet uit 2017.

0 Covfefe

Hoewel, waarschijnlijk betreft het hier geen spelfout maar viel hij in slaap bovenop zijn mobiel.

Een maandje geleden verkondigde hij dat er ‘NO COLLUSION’ was. (Trump houdt er wel van om af en toe wat HOOFDLETTERS te gebruiken.) Er was geen enkel bewijs voor de collusion twitterde Trump. No ‘Smocking Gun’. In eerste instantie denk je nog aan een typefout, maar gezien het feit dat hij het woord twee keer fout spelde, kan het ook heel goed zijn dat hij niet wist hoe je Smoking Gun moest schrijven.

0 forrest trump2

Trump verbeterde deze fout niet en liet de tweet zo staan.

Dat deed hij niet met een tweet die hij eergisteren plaatste. Daarin had hij het over ‘forrest’ in plaats van ‘forest’. Al snel werd de tweet weggehaald en vervangen door een tweet met de juiste spelling van het woord ‘forest’. Maar het was al te laat. Afbeeldingen van de tweet met het fout gespelde woord zwierven al over het internet, waarbij zo’n beetje iedereen dezelfde grap bedacht: Forrest Trump.

0 forrest trump3

0 firrest

Nu was dit een spelfoutje zonder veel grote gevolgen (behalve wellicht voor het ego van de president).

Veel kostbaarder (18,5 miljoen dollar) was een typefout die een programmeur van de NASA in 1962 maakte. Het was de bedoeling dat de sonde Mariner-1 naar Venus zou vliegen. In een reeks van software-instructies vergat de programmeur ergens een ‘-‘ te typen (andere bronnen spreken van een vergeten komma), waardoor de raket die de sonde de ruimte in moest schieten, een instructie verkeerd uitvoerde. De raket raakte hierdoor onbestuurbaar en moest vijf minuten na de lancering tot ontploffing worden gebracht.

0 spelfoutje

1962: de Mariner-1 gaat met een typefoutje aan boord omhoog.

 

Waar is de zon?

Op de site van de NASA kwam ik deze opvallende foto tegen.

00000 maan

De foto is op 16 december 1992 genomen door Galileo. Dat is een ruimtevaartuig dat naar Jupiter werd gezonden en daar duizenden foto’s heeft gemaakt voordat het in 2003 uiteindelijk op de planeet te pletter sloeg. Uit de Wikipedia:

In 2003 kwam er een einde aan Galileo: door jarenlange blootstelling aan de enorme ioniserende straling raakten de diodes in de bandrecorder van de sonde beschadigd. Bovendien raakte de brandstof op, waardoor op termijn de baan van Galileo niet meer gecontroleerd kon worden. Om zelfs de zeer kleine kans uit te sluiten dat de ruimtesonde bij een botsing met een van de manen van Jupiter het daar mogelijk aanwezige leven zou besmetten, werd besloten Galileo te pletter te laten storten op de planeet. Op 21 september om 21.49 uur Nederlandse tijd daalde Galileo als laatste onderdeel van zijn missie de dampkring van de gasplaneet Jupiter in. Daar werd het toestel door de enorme druk verpletterd.”

Maar goed, de vraag van de dag is: waar bevindt de zon zich op de foto? Links, rechts, boven of onder?

Antwoord: grote kans dat u zegt, ‘rechts natuurlijk’, maar het is een strikvraag. Het juiste antwoord is namelijk ‘nergens’. De zon is helemaal niet op de foto te zien.

De reden dat ik op de site van de NASA zocht naar een foto waarop tegelijkertijd de aarde en de maan te zien waren, is dat ik van de week op tv een item zag over de beroemde ‘Earthrise’ foto die astronaut William Anders bijna 50 jaar geleden (op 24 december 1968) maakte toen hij aan boord van de Apollo 8 een rondje om de maan vloog.

00000 maan 2

Als je op de maan staat, dan kan je de aarde zien opkomen.