50. Harvey Ball, 1921 – 2001; de uitvinder van de Smiley

harvey ball postzegel introductie

Harvey Ball (links) bij de onthulling van de Amerikaanse Smiley postzegel in 1999

 Wat zal de toekomst zijn van de computer? De toenmalige IBM-directeur Thomas Watson voorspelde in 1943 dat er in de hele wereld ruimte was voor vijf computers. Niet zo’n heel goede voorspelling (of hij dit inderdaad gezegd heeft, is overigens hoogst onzeker). Ook aardig is de uitspraak van de Duits-Amerikaans econoom Karl William Kapp die in 1972 zei: “Als er in 1872 een computer had bestaan, dan zou die waarschijnlijk hebben voorspeld dat er in onze tijd zo veel voertuigen op de weg zouden zijn dat de verwijdering van de paardenmest een vrijwel onoplosbaar probleem zou zijn gaan vormen.” Je moet inderdaad computers niet zelf laten voorspellen.

Voorspellen blijft een moeilijke zaak. Mainframes zullen steeds krachtiger en sneller worden, personal computers zullen veel kleiner worden. Desktops zullen over tien jaar niet meer te koop zijn, laptops hoogst waarschijnlijk ook niet meer. Vermoedelijk zullen we tegen die tijd allemaal een klein apparaatje hebben ter grootte van een mobieltje dat je in je binnenzak kan meenemen en waar je, al of niet virtueel, een toetsenbord en beeldscherm aan kunt hangen. Het dingetje zal alle functies van de pc en een mobieltje in zich hebben en ongetwijfeld nog veel meer functies.

Maar wat voor een ding het ook zal zijn, er zullen berichtjes mee verstuurd worden en die berichten zullen vast ook ‘smileys’ bevatten of iets wat er op lijkt (hologrammies?). Daarom om de reeks portretten van de mensen achter de computer met een glimlach af te sluiten als laatste in deze serie een portret van Harvey Ball, de uitvinder van de smiley. Hij ontwierp deze in 1963 voor een verzekeringsbedrijf. Hij was de eerste die het lachende gezichtje combineerde met een gele achtergrond en voor het bedrijf zogenaamde ‘smile’-buttons ontwierp. Hij kreeg voor zijn werkzaamheden voor deze ‘smile’-campagne in totaal 240 dollar, waarvan 45 dollar voor het ontwerp van de buttons. Tegenwoordig zijn de smileys een miljoenen business.

 Harvey Ball

De Amerikaan Harvey Ball werd geboren op 10 juli 1921 in Worcester, Massachusetts. In zijn jeugd tekende hij graag en toen hij in de derde klas van de South High School in Worcester zat, nam hij tekenles bij een grafische vormgever die zich had gespecialiseerd in het ontwerpen van aanwijzingsborden voor mensen in winkels en kantoren. Deze man leerde de jonge Harvey Ball hoe je met een simpel visueel ontwerp een sterke impact kon genereren.

Na de highschool ging Ball kunst studeren aan de Worcester Art Museum School, maar na de Japanse aanval op Pearl Harbor meldde hij zich als vrijwilliger voor het Amerikaanse leger. Hij vocht in de Pacific en in Azië en voor zijn heldhaftig optreden tijdens de Battle of Okinawa – hij onderhield een belangrijke communicatielijn, terwijl hij onder vuur van Japanse sluipschutters lag – kreeg hij de Bronze Star, een hoge Amerikaanse onderscheiding. Tijdens de veldslag die liefst 82 dagen zou duren, kwamen drie kameraden van hem die pal naast hem stonden door een granaatinslag om het leven.

Na de Tweede Wereldoorlog ging Ball in de reclamewereld werken. Aanvankelijk in loondienst van een advertentiebedrijf, maar in 1959 startte hij zijn eigen bedrijfje: ‘Harvey Ball Advertising’. Tot zijn klanten behoorde het verzekeringsconcern The State Mutual Life Assurance Company of Worcester, kortweg State Mutual genaamd. In 1962 had dit bedrijf een ander verzekeringsbedrijf overgenomen, maar de overname was niet direct een succes. Er was sprake van twee botsende bedrijfsculturen en de stemming onder het personeel was niet echt vrolijk te noemen. Dit straalde het bedrijf ook uit richting klanten en om dit te veranderen gaf de directie van State Mutual in december 1963 aan Joy Young, van de afdeling Sales & Marketing de opdracht om hierin verandering te brengen. Er moest wat meer gelachen worden.

In het kader van deze ‘Operation Smile’ stelde ze een campagne voor met in de hoofdrol een vrolijk gezichtje, bestaande uit alleen een cirkel en een lachende mond. Dit lachende gezichtje zou dan op buttons en posters binnen het bedrijf verspreid worden, opdat het personeel er aan zou denken om de klanten wat vrolijker tegemoet te treden. Ze huurde het bedrijfje van Harvey Ball in om dit idee uit te werken. Harvey Ball nam de opdracht aan en ging aan het werk. Omdat hij bang was dat cynische medewerkers de button op zijn kop zouden gaan dragen, besloot hij er twee stipjes als ogen aan toe te voegen. Hij tekende een niet helemaal symmetrisch mondje en koos voor een gele achtergrond. Dit omdat het vrolijkheid uitstraalde. Het was december 1963. De smiley was geboren. Het was de vrolijke eenvoud ten top.

State Mutual liet in eerste instantie slechts honderd ‘smile’-buttons maken, maar dat was veel en veel te weinig. De button was zo’n gewild item bij het personeel en de klanten, dat er al snel duizenden bijgemaakt moesten worden. Vijf jaar later was dat aantal opgelopen tot 130.000 stuks.

Uiteraard waren er al veel eerder lachende gezichtjes getekend, maar die gezichtjes hadden dan bijvoorbeeld haren, oren of een neus of geen gele achtergrond. Twee voorbeelden uit het verleden:

harvey ball oude smilies 2Linksboven de handtekening van Bernard Hennet, een  Franse monnik, uit 1741; daarnaast een stukje uit een Duitse krant uit 1893.

In de tweede helft van de zestiger jaren nam de firma ‘N.G. Slater Corporation’ een gele smiley button op in zijn assortiment en vanaf dat moment ging het hard. Zeker toen de broers Bernard and Murray Spain uit Philadelphia een smiley-button op de markt brachten met daarbij de tekst ‘Have a nice day’. (Aanvankelijk luidde deze tekst ‘Have a happy day’; de combinatie smiley plus tekst werd door hen gepatenteerd). Het was een doorslaand succes. In 1972 werd al de vijftig miljoenste Smiley-button verkocht.

Eén van de personen die probeerde mee te liften op het succes van de smiley was in 1972 de democratische presidentskandidaat George McGovern. Hij liet duizenden smiley buttons maken met zijn naam en die van zijn running mate Robert Shriver er op. Het hielp hem echter niet. Hij verloor kansloos de verkiezingen  van president Nixon.

De smileybusiness was inmiddels een miljoenen business geworden, maar Harvey Ball werd er niet rijk van. Hij had voor zijn ontwerp van de button 45 dollar gekregen en voor zijn hulp bij de rest van de campagne 240 dollar. Daarbij bleef het. Noch hij noch State Mutual had de smiley als beeldmerk vastgelegd, waardoor het gebruik van de gele smiley in Amerika (aanvankelijk) vrij van rechten bleef.

In Europa was dat niet zo. Daar had de Fransman Franklin Loufrani – die in 1972 in de krant France Soir boven ‘goed-nieuwsartikelen’ een smiley plaatste  de smiley in grote delen van Europa als beeldmerk laten vastleggen. Hij richtte een bedrijf op, The Smiley Company, om het gebruik van de smiley op zaken als kleding, posters e.d. te exploiteren. Wereldwijd kent het bedrijf momenteel (volgens hun eigen website) meer dan 260 licentiehouders, die zorgen voor een jaarlijkse omzet van 265 miljoen dollar. (Eind jaren negentig probeerde het bedrijf ook de gebruiksrechten van de smiley in Amerika vast te leggen. Het mondde uit in een jarenlange juridische strijd met de WallMart die ook een smiley gebruikte in hun winkels. Het eindigde in een juridisch compromis.)

In de tweede helft van de jaren zeventig nam de populariteit van de smiley wat af, maar de opkomst van het Internet zorgde voor een comeback. Dat was mede te danken aan de Amerikaanse professor Scott Fahlman, die in september 1982 als emoticon, een tekencombinatie die een bepaalde emotie uitdrukt, de combinatie     : -) voorstelde om aan te geven dat een bericht humoristisch bedoeld was. Dit omdat er regelmatig misverstanden op de discussiegroep van zijn universiteit waren of een bericht grappig bedoeld was of niet.

Het oorspronkelijke bericht van Fahlman op het bulletinboard van de Carnegie Mellon University in Pittsburgh werd in 2002 na een groot archiefonderzoek teruggevonden op oude tapes. Het zag er als volg uit:

harvey ball computewr bericht

Dit laatste symbool :- ( heeft niet de door Fahlman voorgestelde betekenis van ‘serieus bericht’ gekregen, maar staat tegenwoordig voor verdrietig nieuws.

In 1999 richtte Harvey Ball de ‘The World Smile Corporation’ op. Zij geeft licenties op de smiley van Harvey Ball. Het is een liefdadigheidsorganisatie die met het geld dat ze verdient wereldwijs goede doelen ondersteunt, vooral gericht op kinderen. Harvey Ball vond dat mensen zo veel mogelijk moesten lachen. Elk jaar organiseert de stichting op de eerste vrijdag van oktober mede daarom de World Smile Day®.

In 2001 overleed Harvey Ball – “I taught the whole world how to smile.” –  op 79-jarige leeftijd. Onbekend is of zijn familie de rouwkaarten verstuurde in een enveloppe met daarop een postzegel met een smiley. Het zou gekund hebben, want in 1999 gaf de Amerikaanse posterijen in een serie met Amerikaanse iconen een postzegel van 33 cent uit met daarop de oorspronkelijke gele smiley van Harvey Ball uit 1963.

Op de grafsteen van Harvey Ball staat overigens een vrolijke  gele smiley afgebeeld.