De Rijks HBS in Deventer -2

Dit is een vervolg op de Rijks HBS in Deventer -1 

De directeur van onze school was meneer Tijdens. ‘s Morgensvroeg stond hij vaak met zijn handen op de rug gevouwen in de hal van de school te kijken hoe de leerlingen de school binnen stroomden. Als je te laat was, moest je een briefje halen bij de conciërge. Als je geen goed excuus had – ‘de brug was open’  of ‘het stoplicht bleef maar op rood staan’  – dan moest je voor straf drie keer om kwart voor acht komen, oftewel een kwartier eerder. Je moest je dan melden bij de conciërge.

Als je tijdens de les uit de klas werd gestuurd, dan moest je je melden in het kantoor van meneer Tijdens en daar berouwvol aan hem uitleggen waarom je de klas was uitgestuurd. Zelf ben ik gedurende mijn hele HBS-tijd, ondanks dat ik wel een druk baasje was, nooit uit de klas gestuurd. Misschien kwam dat omdat mijn vader in die tijd ook leraar aan de school was. Hij gaf handelsrekenen en boekhouden. Later werd hij directeur van de MEAO. Die school zat nog een tijdje bij de HBS in, alvorens het een eigen gebouw elders in de stad kreeg.

00000 0 hbs noodlokalen2Het noodlokaal op het schoolplein was de keet waar het kantoor van de directeur (mijn vader dus) en het secretariaat van de MEAO was gevestigd, voordat de MEAO een eigen gebouw elders kreeg.

Omdat mijn vader ook leraar was aan school, hoorde ik ook wel eens leerlingen enthousiast juichen als hij ziek was. In de hal van de school hing een groot schoolbord. Het eerste wat je deed als je op school kwam, was kijken op het bord. Op het schoolbord  – internet bestond nog niet – stond namelijk geschreven welke leraren die dag ziek waren en welke lessen uitvielen. “Yes, Van Neck ziek! Geen boekhouden vandaag!” hoorde ik dan leerlingen juichen.

Directeur Tijdens had de reputatie een beetje ouderwetse directeur te zijn, maar eigenlijk was hij vrij vooruitstrevend. Zo verscheen in 1969 de film ‘Easy Rider’ met Peter Fonda, Dennis Hopper en Jack Nicholson. De school huurde op een zaterdagochtend de bioscoop af en alle leerlingen van de derde, vierde en vijfde klas van de school mochten gratis de film gaan bekijken.

Ook gaf hij ter gelegenheid van een of ander jubileum zijn zegen aan een optreden van de groep Brainbox, met daarin Jan Akkerman die later wereldberoemd met Focus  zou worden. Ze gaven een openluchtconcert op het sportveld achter het gebouw.

00000 0 hbs achterHet sportveld waar Brainbox optrad.

De band speelde ongeloof hard. Zo hard zelfs dat mijn moeder – wij woonden in Diepenveen, zo’n vijf kilometer van school af, zelfs de muziek kon horen. Van heinde en ver kwam de plaatselijke jeugd uit Deventer en omstreken naar het concert. Bij de ingang stond al snel politie – die op advies van enkele leraren van onze school, die aangaven welke leerlingen wel en welke niet op onze school zaten –  mensen tegen hielden. Het werd een legendarisch concert.

Van een hoop leraren op onze school ben ik de naam vergeten, maar van een aantal weet ik nog hoe ze heten. Zo had je Sam Le Poole, de tekenleraar. Je mocht van hem singletjes meenemen die hij dan tijdens de les draaide. Regelmatig hoorde je dan de Beatles en de Rolling Stones door het tekenlokaal schallen. Eén keer nam iemand ‘Ich Bau Dir Ein Schloss’ van Heintje mee.  Dat draaide hij ook.  Geen probleem.

Meneer Brands gaf ‘Cultuur geschiedenis van het Christendom’. Later werd dat ‘Kennis van het Geestelijk Leven’ en kwamen ook andere godsdiensten aan de orde.

Ook een opvallend iemand was mejuffrouw van de Brink. Zij gaf geschiedenis. Ze ging eind jaren zestig – the roaring sixties – altijd gekleed in de meest kleurrijke combinaties zoals een paarse rok gecombineerd met een felgroen truitje. Niemand noemde haar overigens mevrouw van de Brink – oké, misschien haar collega’s wel. De leerlingen noemden haar allemaal ‘Kleppie’. Dit omdat ze de gewoonte had om telkens hard in de hand te klappen als ze de klas stil probeerde te krijgen.

Een speciaal iemand was onze biologieleraar meneer Sikkema. Die schreef aan het begin van het schooljaar altijd zijn  naam en bankrekeningnummer op het bord. Dit voor het geval je een hoger rapportcijfer wilde hebben dan dat je op grond van je proefwerken verdiende. Gedurende al die tijd dat ik hem als biologieleraar had, dreigde hij vanwege mijn onduidelijke handschrift om punten op mijn cijfer in mindering te brengen.  Na vier jaar gaf hij eindelijk uitvoering aan deze dreigementen. Van mijn allerlaatste proefwerk Biologie op de HBS veranderde hij voor straf voor mijn slechte handschrift het cijfer 6 in een 6-min. Ai, ik was geschokt.

Nu zult u misschien zeggen, je schrijft alleen maar over leraren, niet over leerlingen. Er zaten toch ook wel leerlingen op school? Nee, dat niet. Dat was heel bijzonder, op onze school zaten alleen maar leraren, geen leerlingen. “En jij dan?”  “Oké, you’ve got me”.

De volgende keer daarom wat over mijn klasgenoten. Tot morgen leerlingen.

 

 

De Rijks HBS in Deventer -1

Van 1967 tot 1972 heb ik op de HBS in Deventer gezeten. Om toegelaten te worden tot de HBS moest je een toelatingsexamen doen. Dat was geen probleem. Ik had een tien voor rekenen en een acht voor taal, meld ik in alle bescheidenheid. (“Het ellendige van bescheidenheid is dat je er niet over kunt opscheppen.” –  Eugene A. Brown)

De HBS was een vijfjarige opleiding die je het beste kan vergelijken met het huidige Atheneum. Alleen duurde de HBS een jaar korter. Een ander verschil was dat we opmerkelijk genoeg meer vakken hadden dan het atheneum. We leerden dus minder van meer. Je koos geen vakkenpakket, maar na de derde klas werd de HBS gespitst in een HBS-A en een HBS-B. De A-kant was de talenkant, de B-kant, die ik deed, was de exacte kant.

00000 0 hbs voorzije2bDe HBS in Deventer in de jaren zestig. In de woning rechts op de foto woonde meneer Stegink, de conciërge van de school. Links zijn een paar van de vele noodlokalen te zien.

00000 0 hbs noodlokalenOp deze foto zijn de noodlokalen beter te zien. 

De HBS stond aan de Burgersdijkstraat in Deventer. De wijk ernaast was niet de meest beste buurt van Deventer, maar het snoepwinkeltje een straat verderop werd door de leerlingen in de pauze druk bezocht. De HBS is in 1980 gesloopt.

00000 0 hbs achterDe achterkant met de sportvelden waar wij gymnastiek hadden.

Bij het zoeken naar foto’s van de HBS kwam ik ook deze foto uit eind jaren zestig tegen.

00000 0 hbs auto

Het grappige is dat ik van een paar auto’s nog weet van welke leraar ze waren. Zo was de Volkswagen van meneer Jager. Deze kwam altijd aanrijden alsof hij James Bond was. Hij gedroeg zich ook als een man van de wereld, maar ja, hij gaf dan ook aardrijkskunde.

De Renault, hoe kan het ook anders, was van de leraar Frans, meneer Anciaux.  Hij draaide vaak Franse chansons van Gilbert Bécaud,  Barbara, Georges Moustaki, Jean Ferrat, Charles Aznavour en anderen in de klas, waarna hij vervolgens de teksten besprak.

Hadden we voor Frans een leraar met een Franse naam, voor Engels hadden we – alsof zijn naam zijn lot had bepaald –  meneer Smith. Nu zou je nu misschien verwachten dat we dan voor Duits iemand met een Duitse naam zouden hebben,  bijvoorbeeld Von Richthofen, maar voor dat vak hadden we mejuffrouw Kalis – oké, dat klinkt ook wel een beetje Duits.

Mejuffrouw Kalis was een wat ouder dame die het winters altijd zo koud had dat ze vaak met een jas aan in de klas zat. Ze had een merkwaardige manier om de klas stil te krijgen als deze naar haar zin te rumoerig aan het werk was. Ze sloop dan naar de deur van de klas, deed deze open en sloot deze vervolgens met een zo’n harde klap dat iedereen zich een ongeluk schrok. Ik zag dat altijd aankomen, want ik zat in mijn eentje helemaal apart in een tweepersoonsbankje bij die deur.

Dat was niet vrijwillig. Eerst zat ik met een vriendje met zijn tweeën in een tweepersoonsbankje ergens anders in de klas, maar mevrouw Kalis vond ons na een tijdje samen zo druk dat ik helemaal rechts alleen in een bankje werd gezet en mijn vriendje helemaal links. Het schooljaar er op gingen we weer ergens samen zitten, waarop mejuffrouw Kalis zei: “Wat zijn we daar aan het doen?” en ze wees onverbiddelijk naar onze oude bankjes. Had ik al verteld dat ze een strenge indruk maakte?

Dat ik bij Duits alleen in een bankje zat, had echter ook een voordeel en wel bij proefwerken. Bij proefwerken had je vaak twee versies: links en rechts. Dit om het spieken te voorkomen. En op de een of andere wijze was het altijd zo, dat als je rechts in de bank zat, de versie voor links makkelijker was en zat je links dan was juist rechts makkelijker, althans dat idee had ik altijd. Maar bij Duits zat ik alleen en dan keek ik altijd voordat ik begon welke versie mij het makkelijkste leek. Ik lette er wel op dat als ik bijvoorbeeld links had gemaakt, ik de volgende keer bij het terugkrijgen van het proefwerk in het linkerdeel van het bankje zat.

Duits was overigens niet mijn favoriete vak. Al die verschillende naamvallen en rijtjes met uitzonderingen waren niet aan mij besteed. Nu kon ik dankzij het kijken naar het Duitse voetbal en Duitse krimi’s op tv wel redelijk goed Duits verstaan, maar in de proefwerken van mejuffouw Kalis kwamen nooit woorden als ” Ecke’ (hoekschop) en ‘Fallrückzieher’ (omhaal) voor. Ook zinnetjes als “Harry, hol schon mal den Wagen” (uit Derrick) zaten niet in haar proefwerken. Wel allemaal  ‘Schwere Wörter’.

Wie auch immer (anyway; en tous cas) meer over mijn HBS-tijd volgende keer. Tot morgen leerlingen.

 

Klein en toch groot

Op het twitter-account van ‘The Carter Center’, een organisatie verbonden met ex-president Carter, verscheen een foto waarop het echtpaar Carter te zien is met het echtpaar Biden.

000000 foto klein2

Jimmy Carter is momenteel 96 jaar oud, zijn vrouw  Rosalynn 93 jaar. Vergeleken met hen is Joe Biden met zijn 78 jaar maar een jonkie.

En nu we toch aan het vergelijken zijn, in verhouding tot de Carters lijken de Bidens reuzen. Maar de foto vertekent enorm. Zoals de Volkskrant opmerkt:  De mensen op de foto verschillen niet dramatisch in lengte. Jill Biden is met 1,68 zelfs kleiner dan Jimmy Carter (1,77). Dat Joe Biden met 1,82 langer is dan Rosalynn Carter (1,65) verandert niets aan het feit dat de proporties in de foto bizar zijn. 

De vertekening komt door het gebruik van een  groothoeklens. Eén van de mensen die op de tweet reageerde, herstelde de verhoudingen.

000000 foto klein3

Maar ja, toen kwam er weer iemand anders.

000000 foto klein4

En daar ging weer iemand over heen.

000000 foto klein6

In werkelijkheid schelen Carter en Biden maar 5 cm in lengte, zoals op deze foto uit 1979 te zien is.

000000 foto klein7

Ook de Carters verschillen onderling niet zo veel. Zie hier hun trouwfoto uit 1946.

000000 foto klein8

Hij was toen 21, zij 18 jaar oud. Ze hopen dit jaar hun 75e trouwdag te vieren.

Ach ja, foto’s vertekenen nu eenmaal. Zie hier uw chroniqueur met de oudste dochter in het Museon in 2016. Ik moest zelfs bukken anders paste ik niet meer in de zaal.

000000 foto klein5

Lao-Tse zou zeggen: “Zonder zelf kleiner te worden, kan je anderen doen groeien.” 

Dodenherdenking

Van 1967 tot 1972 zat ik op de Rijks-H.B.S. in Deventer. De reden dat ik onlangs weer eens een keertje aan mijn HBS-tijd dacht, is dat ik voor dit verhaal van een paar dagen geleden een foto van het gebouw op het internet zocht.

00000 0 hbs voorzije2b

Behalve deze foto leverden de zoektermen HBS en Deventer mij meerdere foto’s op van de HBS, waaronder ook deze.

00000 0 hbs auto

Deze is ergens eind jaren zestig genomen en het grappige aan deze foto is, dat ik van een aantal auto’s op deze foto nog weet van welke leraren ze waren.  Maar daar zal ik een andere keer over schrijven, want vandaag wil ik het hebben over een foto die ik ook in mijn zoekresultaten met de termen HBS en Deventer kreeg voorgeschoteld, namelijk deze foto van een aantal Joodse kinderen uit Deventer. Hij is vermoedelijk genomen in september 1942.

000000 foto

De reden dat deze foto opdook in de zoekresultaten is het meisje in de witte jurk. Dat is Felice Polak. Haar vader was volgens de begeleidende tekst bij de foto leraar Engels op de HBS in Deventer.

De foto staat op de site van Etty Hillesum Centrum wat zich bezig houdt met de geschiedenis van Joods Deventer. Ik citeer even een stukje uit het begeleidende verhaal van deze foto.

Een foto uit september 1942 van 22 Joodse kinderen in de leeftijd van 4-17 jaar, is genomen op binnenplaats achter de grote synagoge in de Golstraat. […] De foto kwam in het voorjaar van 1998 te voorschijn bij het verwisselen van een schilderijlijst. Hij bleek ruim 60 jaar daar verborgen te hebben gezeten.

De foto kwam in handen van de heer Meier de Leeuw. Hij is Joods en was kind voor de oorlog en heeft een aantal van deze kinderen persoonlijk gekend. Zelf zat hij toen al ondergedoken want anders had hij zeker op de foto gestaan, vertelde hij. Meier de Leeuw ging op zoek naar wie die kinderen waren en wanneer de foto gemaakt was. Een ware zoektocht volgde.  […]

Verrassend genoeg bleek dat het meisje (Felice Polak), dat in een witte jurk het stralend middelpunt van de foto vormt, als enige de oorlog en de vernietiging heeft overleefd. Zij was ondergedoken, samen met haar ouders en broer. Haar vader was leraar Engels op de HBS in Deventer.

Een paar van de kinderen op de foto, zoals Bram en Heiman Roos zijn al anderhalve maand nadat de foto is gemaakt op transport gesteld naar Auschwitz en daar direkt na aankomst vergast (12 oktober 1942) samen met hun moeder, Schoontje Roos-Gosschalk. De meeste kinderen waren een half jaar later allemaal vermoord. […]’

Omdat het vandaag Dodenherdenking is, leek het mij gepast om vandaag niet over mijn tijd op de HBS te schrijven – dat verhaal houdt u tegoed –  maar aandacht te vragen voor deze foto van de Joodse kinderen. Over alle kinderen op deze foto staat op de site van Etty Hillesum Centrum een korte beschrijving.

Het meisje in de witte jurk is voor zover bekend het enige kind van de foto dat de Tweede Wereldoorlog heeft overleefd. Op het moment dat de foto werd genomen was ze acht jaar oud. Ze is 85 jaar geworden en overleed op 16 januari 2019.

Het zou kunnen dat nog een tweede kind op de foto de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog heeft overleed. Van één kind kon Meier de Leeuw niet achterhalen wie het was en zijn lot is dan ook onbekend. Dus mocht u heel toevallig weten wie dit jongetje is, neem dan contact op met het Etty Hillesum Centrum.

000000 foto 2

Als u vanavond twee minuten stil staat bij de dodenherdenking, denk dan even aan de kinderen op deze foto.

Hij die het niet verdient om hier genoemd te worden.

Ik moet iets bekennen. Ik heb me vroeger een keer schuldig gemaakt aan seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het spijt me. Ik heb ooit iets geroepen naar een vrouw wat ik niet had moeten doen. Hoewel vrouw, het was nog maar een meisje van een jaar of veertien. Ik weet het, zo klinkt het nog erger. Ter verdediging, ik was zelf nog maar dertien jaar oud.

Het was in de zomer van 1968, een warme augustusdag. De scholen waren na de zomervakantie net weer open. Ik fietste met ‘hij die het niet verdient om hier genoemd te worden.’ – waarom hij zo heet wordt straks duidelijk –  door de stad, hoewel stad, het was Deventer. Zo’n vijftig meter voor ons uit fietsten een meisje van een jaar of veertien en een oudere vrouw, vermoedelijk haar moeder.

Opeens zei ‘hij die het niet verdient om hier genoemd te worden’: “Durf jij ‘dag schatje’ naar dat meisje te roepen?” Ik keek hem verbaasd aan.

Dat durf je niet hè” zei ‘hij die het niet verdient om hier genoemd te worden’. “Tuurlijk wel”  antwoordde ik. “maar waarom zou ik dat doen?”.Nou gewoon daarom, volgens mij durf je dat niet”

“Durf jij het wel?” Ik kaatste de bal terug. “ Ik wel hoor”, antwoordde ‘hij die het niet verdient om hier genoemd te worden’. ”Oké”, zei ik “maar dan wel samen”.  “Is goed, als we er naast fietsten, dan roepen we het allebei tegelijkertijd” zei ‘hij die het niet verdient om hier genoemd te worden’.

We verhoogden ons tempo, haalden ze in en toen we naast de moeder en dochter kwamen – ‘hij die het niet verdient om hier genoemd te worden’ aan de buitenkant; het verst weg; ik aan de binnenkant –  piepte ik met een hoog stemmetje: “Dag schatje”. ‘Hij die het niet verdient om hier genoemd te worden’ hield echter zijn mond, ging op de pedalen staan en fietste keihard door.

Het meisje en de moeder keken opzij. “Hoi Martin” zei het meisje. Het was Gisela. Ze was nieuw in onze klas. Ze was een zittenblijver en was bij ons in de klas geplaatst. Ik had haar niet herkend. “Hoi” mompelde ik met een rode kop. Ik wist niet goed wat ik zeggen moest. Ik was verbaasd dat ze mijn naam al wist. Zachtjes mompelde ik: “Tot ziens op school’ en fietste er toen snel vandoor.

00000 0 hbs voorzije2bOnze oude Rijks-H.B.S. in Deventer. Het gebouw werd in 1980 gesloopt.

Lafaard“ riep ik toen ik ‘hij die het niet verdient om hier genoemd te worden’ had ingehaald. ‘Hij die het niet verdient om hier genoemd te worden’ grijnsde slechts.