Category Archives: astronomie

Toeristische ruimtereizen

Er is momenteel een wedloop aan de gang tussen enkele miljardairs. Ze spenderen miljoenen om zichzelf en betalende klanten met een raket de ruimte in te schieten. (Jammer dat ze weer terugkeren twitterde iemand.) Gisteren was het de beurt aan Jeff Bezos van Amazon. Hij bedankte na afloop ook nog even genereus de klanten en het personeel van Amazon. Zij hadden meebetaald aan zijn reis. Leuk voor het personeel om te horen dat beknibbeling op hun salaris toch nog ergens goed voor was. (Zie hieronder dat fragment uit het dankwoord van Bezos.)

0 bezos

Aan boord bevond zich gisteren ook Oliver Daemen, een Nederlandse jongen van 18 jaar. Zijn rijke vader had miljoenen betaald voor het reisje van tien minuten. De jongen verklaarde na afloop: “Terug op de grond besef je pas goed hoe enorm kwetsbaar onze planeet is in het onmetelijke sterrenstelsel. Ik realiseer me nu beter dan ooit dat we extreem zuinig moeten zijn op de aarde. Daar wil ik intensief aan bijdragen.”

Ach, je kan het zo’n jongen eigenlijk nauwelijks kwalijk nemen. Hij jaagt een jomgensdroom na, maar zijn vader en al die miljardairs zouden wel beter moeten weten. Ik heb er zelfs een Engelstalige tweet tegen aan gegooid.  Ja, ja, ik spreek (met dank aan vertalen.nu) mijn talen!

0 tweet

Ik heb dan ook veel meer bewondering voor types als Bill Gates en Warren Buffet die inmiddels meer dan de helft van hun vermogen aan goede doelen hebben geschonken. Figuren als Elon Musk en Jeff Bezos hebben daarentegen nog niet eens 1% van hun immense vermogens geschonken en die schenkingen gebruiken ze ook nog voornamelijk om zo min mogelijk belasting te hoeven betalen.

De vluchten zijn ook behoorlijk milieuvervuilendVolgens een wetenschapper van het University College London gaat het per lancering om ongeveer 200 tot 300 ton aan CO2. 

Nu moet ik wel wat bekennen. Zelf heb ik ook een ruimtereis georganiseerd, maar wel eentje die niet meer kostte dan tien cent  en die ook niet zo milieuvervuilend was. Voor wie dat niet gelooft, zie hier de foto’s.

De lancering

0 raket2

Het vluchtplan

0 raket3

Het uitzicht onderweg

0 raket4

En de veilige terugkeer op het lanceerplatform.

0 raket1

Ik mag wel spreken van een buitengewoon succesvolle vlucht.

Zonsverduistering

Gisteren was er een gedeeltelijke zonsverduistering te zien. Nu zijn wij ervaringsdeskundigen op het gebied van zonsverduisteringen. Zie hier uw expert aan het werk tijdens de volledige zonsverduistering in 2017.

0000000000 00000 zom0

Dit was tijdens onze vakantie in Amerika. Voor een verslag van die dag zie hier.)

Nu is het volgen van een zonsverduistering zwaar werk, maar ik heb me er weer toe laten verleiden. Alles voor de wetenschap immers. Na enig zoeken vond ik de brilletjes terug uit 2017 en konden we de zonsverduistering professioneel bekijken.

Door de brilletjes voor de camera te houden slaagde Marianne er in om het een en ander vast te leggen.

0000000000 00000 zom

Nu was de zonsverduistering geen verrassing. Zo had netbeheerder Tennet extra electriciteit ingekocht, omdat de opbrengst van zonnepanelen gedurende de zonsverduistering terug zou lopen.

0000000000 00000 stroom

Dat leek ons wat overdreven want er schuift toch ook wel eens een wolkje voor de zon, maar volgens Tennet zou de zonsverduistering voor een tijdelijke stroomuitval kunnen zorgen.

Door de verduistering valt in korte tijd echter een aanzienlijk deel van het zonlicht weg, juist op een moment van de dag dat het elektriciteitsverbruik toeneemt. “Als het donderdag een zonnige dag is, kan er een kortstondige dip van 800 megawatt komen. Dat is meer dan het stroomverbruik in Amsterdam”, legt een woordvoerder van TenneT uit. “Als je dat niet opvangt, kan dat zorgen voor kortsluiting en dus een tijdelijke stroomuitval.”

Op een grafiek van het weerstation Beerse is het effect van de zonsverduistering inderdaad terug te zien op de zonnestralingsensor.

0000000000 00000 zom3

Anyway, wij zelf hebben weinig energie verspeeld met de zonsverduistering.

0000000000 00000 zom2

Hoogtevrees

Vorig jaar verscheen op Imgur deze afbeelding: ‘Lunch Atop a Skyscraper: Social Distancing Edition‘.

0000000000 0000hv2mup soc distance

Waarschijnlijk kent u het origineel wel.

0000000000 0000hv timeVoor meer informatie over de foto en over het werk aan de wolkenkrabbers, klik op de afbeelding van bovenstaand filmpje van Time.

De originele foto verscheen samen met enkele andere foto’s voor het eerst op 2 oktober 1932 in ‘the New York Herald Tribune’. De foto is genomen tijdens de bouw van het Rockefeller Center. De arbeiders aten hun lunch gezeten op een stalen balk op de 63e verdieping van het gebouw in aanbouw. Op de achtergrond is het Central Park te zien. De foto was direct populair en geldt als iconisch.

Hoewel de mannen op de orinele foto echte werklui zijn, was de foto wel geënsceneerd. Er waren die dag drie fotografen  aan het werk om promotiefoto’s van de bouw te maken. Onbekend is wie van de drie de foto heeft gemaakt, vermoedelijk was het ene Charles Ebbets, maar helemaal zeker is dit niet. Je moest als fotograaf overigens wel over de nodige stalen zenuwen beschikken. Zie hier uit het zelfde Time-filmpje één van de drie fotografen aan het werk.

0000000000 00000 foto

Als arbeider moest je beslist geen last van hoogtevrees hebben om er tijdens de bouw te werken. Je werkte zonder veiligheidslijnen. Het was gevaarlijk werk. Wel betaalde het goed. Zoals John Rasenberger, schrijver van ‘High Steel: The Daring Men Who Built the World’s Greatest Skyline’  schreef: “The pay was good. The thing was, you had to be willing to die.”

Regelmatig viel er iemand naar beneden, naar verluidt kwam er in die tijd elke week wel iemand om het leven bij de bouw van de wolkenkrabbers in New York. Tot zover New York en het jaar 1932. Nu maken we even een sprongetje in de tijd en locatie.

Van de ‘Lunch Atop a Skyscraper’ is het namelijk maar een kleine stap naar Bas Kuipers, voetballer bij mijn clubje Go Ahead Eagles. Oké, dat verdient wellicht enige toelichting. Bas Kuipers deed dit seizoen mee aan een promotiecampagne van de bibliotheek in Deventer om schoolkinderen weer / meer aan het lezen te krijgen. Zie deze tweet.

0000000000 00000 bas

De campagne is geëvalueerd. Dankzij de actie ‘Scoor een Boek!’ werden er door de 500 deelnemende basisschoolkinderen liefst 1.964 meer boeken gelezen. Dat is vier boeken per kind meer. Mooi resultaat met dank aan Bas Kuipers.

Juist ja, mooie actie zult u misschien zeggen maar wat is nu het verband met die arbeiders? Daartoe moet  u even goed naar het plaatje op het twitterbericht kijken.  Dan kan u zien dat het linkerboek dat Bas Kuipers vasthoudt een boek over ruimtevaart is. Bas Kuipers is het neefje van André Kuipers, de ruimtevaarder. In één van de promotiefilmpjes om het lezen te bevorderen, vraagt één van de scholieren of Bas net zoals zijn oom ook niet graag de ruimte in wil. Ja, dat zou hij wel willen, antwoordt hij, alleen hij heeft last van hoogtevrees. Voila, zie hier het verband: hoogtevrees

Maar hoogtevrees is te overwinnen. Dat bewees Bas tijdens de laatste competitiewedstrijd van Go Ahead Eagles, uit tegen Excelsior, toen hij heel hoog de lucht in sprong en de winnende goal binnen kopte, waardoor wij promoveerden. Wij supporters zweven nog steeds hoog in de lucht.  Volgend seizoen spelen we op het hoogste niveau! Als dat maar goed gaat met Bas zijn hoogtevrees.

Drukte op Mars

Na het Amerikaanse karretje is er ook nu een Chinees karretje op Mars geland. Dat laatste staat nog stil maar dat van de Amerikanen is al gaan rijden. Het karretje twittert er onderweg vrolijk op los.

000000000 mars

Wat ik me nu afvraag, kijkt de camera hier voorwaarts of achterwaarts? In het eerste geval ben ik wel nieuwsgierig wie hier eerder was…..

Klaar om op Mars te gaan rijden?

De NASA is bezig met de laatste controles voordat ze met hun wagentje op Mars gaan rijden. Met de robotarm van het ding hebben ze ook even gekeken of de onderkant van het karretje de landing goed heeft doorstaan.

4 mars curoiusity 2

Het is maar goed dat ze dit deden, want toen ze de motor aanzetten, viel er zomaar een stuk van de auto af.

4 mars curoiusity 3

Dat was een ernstige tegenvaller, want volgens de verkoopster van  het voertuig, een oud vrouwtje, had de wagen altijd  binnen gestaan en had ze altijd staan poetsen. De NASA is nu bezig om te kijken of er nog garantie op zit en de Consumentenbond heeft de leverancier al opgeroepen om over te gaan tot een universele terugroepactie van alle wagens op alle planeten in het universum.

Volgens de producent  – “Dit is de eerste keer dat wij deze klacht krijgen” – hoorde de plaat er echter  af te vallen. Hij diende slechts als bescherming bij de landing van allerlei meetsystemen die onder de wagen zitten.

Enfin, we wachten de nieuwe berichten van onze Mars-twitteraar af.

p.s. De spellingscorrectie gaf een rood kriebeltje bij het woord ‘twitteraar’ en kwam met de suggestie ‘kwetteraar’. Dat is ook wel toepasselijk.

Op weg naar Mars

Ik ga naar Mars. Nee, nu nog niet, maar over vier jaar jaar vlieg ik met de volgende Mars-missie van de NASA mee naar de rode planeet. Ik heb mijn ticket al binnen!

4 naar mars

Oké, ik ga niet persoonlijk mee maar alleen mijn naam. Op 18 februari van dit jaar landde op Mars een Amerikaans ruimtevoertuig dat van de NASA de naam Perseverance – dat betekent ‘Volharding’  – heeft gekregen. Zie hier beelden van de landing, opgenomen door camera’s aan boord van het voertuig.

4 naar mars landing(Door op het plaatje te klikken kom je bij het filmpje op het YouTube kanaal van de NASA) 

Aan boord van de Perseverance bevindt zich ook een soort schijf met daarop de namen van iedereen die mee wilde “reizen”.

4 naar mars plaatjeFoto genomen op Mars door de Perseverance

Op aarde zag het er zo uit.

4 naar mars namenBoven in het midden zijn, tussen de twee knoppen met een +-teken in, de drie chips te zien, waarop de bijna elf miljoen namen staan,

Deze mogelijkheid om mee te reizen had ik echter helemaal gemist, maar de NASA heeft de mogelijkheid om (gratis) te boeken voor de volgende vlucht naar Mars in 2026 al geopend. Dat heb ik uiteraard direct gedaan, net zoals inmiddels al meer dan 10 miljoen anderen. Marianne gaat ook mee, al moest ik haar wel even overhalen. “Je wilt mij toch niet alleen naar Mars laten gaan?”

Wilt u in 2026 ook mee, dan kunt u zich via deze link van de NASA gratis aanmelden.

4 naar mars boeken

Ik zie u dan aan boord.

Waar is Mars?

De afstand tussen de Aarde en Mars schommelt nogal. Komende week staat Mars ‘dichtbij’, namelijk op slechts zo’n 62 miljoen kilometer afstand van de Aarde. Dat is niks. Als Mars en de Aarde elk aan een kant van de zon staan (“tegenover elkaar staan met de zon er tussen”), dan bedraagt de afstand bijna 400 miljoen kilometer.  De kortste afstand tussen beide planeten kan 56 miljoen kilometer bedragen. Dat was het geval in 1956 en 1971, maar komt deze eeuw niet voor.

(De afstand tussen de aarde en de zon bedraagt zo’n 150 miljoen kilometer; Mars draait zijn rondjes om de zon op gemiddeld zo’n 228 miljoen kilometer.)

Maar goed, 62 miljoen kilometer is dus relatief dichtbij. Mars is daardoor momenteel vanaf de Aarde goed zichtbaar, maar dan moet je wel weten waar je moet kijken (en het begrip ‘goed’ is ook relatief). Het is niet zo dat er een grote rode bal aan de hemel te zien is.

00000000 Mars en AardeDe Aarde en Mars, niet op ware grootte maar wel in verhouding. Foto’s  ESA en NASA.

Als u wilt weten waar u moet kijken om Mars aan de hemel te zien, dan kunt u onder andere terecht op de volgende sites:

http://hemel.waarnemen.com/vannacht/mars.html

https://mars.nasa.gov/all-about-mars/night-sky/opposition/

https://theskylive.com/where-is-mars

Mooi ook om te zien is een drie minuten durend filmpje van de NASA, waarin ze niet alleen uitleggen waar je deze maand Mars kan zien maar ook waar de Andromeda-nevel te “zien” is. Dat is een sterrenstelsel, far, far away. Zie hier een screenshot met Mars

00000000 Mars en NASA(Op het plaatje klikken om naar het filmpje op YouTube te gaan.)

En hier leggen ze uit waar je de Andromeda-nevel kan vinden.

00000000 Andromeda

Volgens wetenschappers zal ons sterrenstelsel (de Melkweg) over ongeveer 4 miljard jaar tegen de Andromeda-nevel  aan botsen. Tegen die tijd zal ik daar uiteraard uitgebreid over berichten.

Maar goed Mars dus. Eerlijk gezegd ben ik bang dat ik ondanks al deze aanwijzingen Mars niet aan de hemel kan vinden. Ik ben namelijk altijd heel slecht in zoeken geweest. Wel kan ik u helpen met het vinden van Mars. Niet de planeet zelf, maar met alle blogposts die ik over Mars heb geschreven. Ik heb die namelijk maar eens een keer verzameld op één pagina en wel hier. Ik moet alleen deze blogpost nog even toevoegen.

 

De planeet Mars deel 9: Speuren op Mars.

Donderdag 30 juli vertrok vanaf het Cape Canaveral Air Force Station in Florida – om precies te zijn om 7.50 uur plaatselijke tijd (EDT); het gaat om de details – een Atlas V raket met aan boord de Mars Perseverance Rover.

mars lift offDe lancering van de Atlas V raket op 30 juli. Image Credit: NASA/Joel Kowsky

0 mars 0

Zie hierboven en hieronder de neuskegel van de raket waarin de Mars Perseverance Rover zich bevindt. (Afbeelding NASA.)

0 mars 1De neuskegel opengeklapt. Afbeelding credit NASA/JPL-Caltech

De Perseverance Rover is onderweg naar de Jezero Crater op Mars. Dat is nu een droge krater, met een diameter van 49 km. Hij is ontstaan door een meteorietinslag. Vroeger heeft hier naar alle waarschijnlijkheid langdurig water in gestaan. Hierdoor bestaat de mogelijkheid dat er zich een vorm van leven heeft ontwikkeld, waarvan sporen nu terug te vinden zouden kunnen zijn, bijvoorbeeld in de vorm van (versteende) bacteriën.

De bedoeling is dat de Perseverance Rover op 18 februari 2021 op Mars landt. De landing gebeurt op een spectaculaire wijze. Ik citeer even uit een mooi groot verhaal van Julian Huijbregts  op Tweakers.net.

De capsule waar Perseverance in zit, bereikt de atmosfeer met een snelheid van zo’n 21.000 km/u. Door de vorm en de massa van de capsule neemt die snelheid tijdens de daling snel af en op een hoogte van zo’n 11 km, als de snelheid is gezakt naar zo’n 3000 km/u, klapt er een grote parachute uit om de capsule verder af te remmen. Die 88 kg wegende parachute is 21,5 meter breed en gemaakt van nylon-, Technora- en kevlarvezels.

0 mars 001Afbeelding © NASA/JPL-Caltech

Op een hoogte van zo’n 8 km wordt het hitteschild losgelaten en wordt de radar van Perseverance geactiveerd om te bepalen hoever er nog te gaan is. Als een hoogte van 1,6 km is bereikt, wordt de landing stage waar Perseverance aan vastzit, losgekoppeld van de capsule en maakt deze een korte vrije val. Vervolgens worden de acht raketboosters van de landing stage ingeschakeld om verder af te remmen, en de vallende capsule en parachute te ontwijken.”

0 mars 3Afbeelding © NASA/JPL-Caltech

De boosters remmen de landing stage af tot een snelheid van 2,7 km/u en op een hoogte van 20 meter wordt de sky crane-manoeuvre uitgevoerd. Perseverance zit met drie nylonkabels vast aan het landingsgedeelte en wordt zachtjes naar beneden getakeld. Als Perseverance voet aan de grond heeft gezet, worden de kabels losgekoppeld en maakt de landing stage een ontwijkende manoeuvre.

Van 21.000 km per uur afremmen naar 2,7 km per uur. Dat is nog eens flink op het rempedaal drukken. Eenmaal veilig geland op Mars gaat de Rover aan het werk.

mars p0De Perseverance Rover veilig op Mars, althans dat is de bedoeling van NASA; afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

De voornaamste doelstelling van de missie is om op zoek te gaan naar sporen van leven op Mars of zoals de NASA het zelf formuleert: “Main Job: The Perseverance rover will seek signs of ancient life and collect rock and soil samples for possible return to Earth”.

(‘possible return‘; ze houden een slag om de arm.)

Een belangrijk onderdeel is het verzamelen van bodemmonsters en deze vervolgens naar de Aarde te sturen. Daarvoor is een ingenieus plan bedacht. Allereerst boort het wagentje op zo’n dertig plaatsen in de grond en verzamelt daarbij telkens ongeveer 20 gram aan materiaal.

0 mars 5

0 mars 4De rover druk bezig met het opboren van materiaal; Afbeeldingen credit  NASA/JPL-Caltech

De Perseverance Rover analyseert vervolgens het opgegraven materiaal  in zijn eigen ingebouwde laboratoriumpje en zendt de resultaten van deze analyse naar de Aarde. Tot zover niets nieuws onder de zon. Iets soortgelijks deed zijn voorganger, de Curiousity, namelijk ook al.

Maar nu komt het unieke van deze missie. Het is de bedoeling om de buisjes met Mars-materiaal vervolgens naar de Aarde te sturen opdat het materiaal hier uitgebreid  geanalyseerd kan worden.  Een mooi plan met een klein maar hinderlijk probleem. De  Perseverance Rover kan niet opstijgen.

Daar heeft men echter het volgende op bedacht. De Rover gooit de dertig  buisjes op de planeet.

0 mars 5De rover, druk doende om het oppervlakte van de planeet met buisjes te bevuilen. Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

Dan moeten we vervolgens tot 2028 wachten op de Mars Sample Return Lander die in de buurt van de Perseverance Rover gaat landen.

0 mars 72028, de Mars Sample Return Lander landt; Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

Veilig geland zet deze zijn zonnepanelen uit en gaat aan het werk.

0 mars 8Met uitgeklapte zonnepanelen; Afbeelding credit NASA/JPL-Caltech

Eén van de dingen die hij doet is een karretje, de Sample Fetch Rover, op pad sturen die de buisjes gaat verzamelen.

0 mars 9Go Fetch Go! Zoek de buisjes. Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

Te hopen is dat de buisjes niet onder het stof verdwenen zijn tegen die tijd. Er kunnen nog wel eens zandstormen optreden.

0 mars 18Curiosity vlak na zijn landing in 2012 (links) en zes jaar later, wat stoffig, tijdens een zandstorm. Foto’s  van de NASA zoals weergegeven op de site van Tweakers.

Als Fetch de buisjes gevonden  heeft, brengt hij ze terug naar de Sample Return Lander, waar de buisjes in een soort mandje worden gestopt.

0 mars 10Terug naar het baasje met de buit; Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

0 mars 11En in het mandje.  Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

Vervolgens wordt de capsule met buisjes in een raket vanaf Mars de ruimte ingezonden.

0 mars 12De eerste lancering vanaf een andere planeet. Afbeelding credit NASA/JPL-Caltech

Aangekomen in de ruimte wordt de capsule met de buisjes uit de raket gezet.

0 mars 12De raket stoot de capsule met buisjes af. Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

Daar wordt de capsule opgewacht door de ESA’s Earth Return Orbiter, die door de ESA in samenwerking met de NASA wordt gebouwd.

0 mars 14De ESA’s Earth Return Orbiter ziet in de verte de capsule aan komen vliegen. Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

Hij vangt de capsule en vliegt dan met de capsule met de Mars-monsters – ik bedoel de grond;  niet levende Mars-monsters; War of the Worlds –  terug naar de Aarde.

0 mars 15De boel is aan boord en de ESA’s Earth Return Orbiter vliegt terug naar de Aarde; Afbeelding credit  NASA/JPL-Caltech

In  2031 is de Earth Return Orbiter dan terug bij de Aarde – home, sweet home – en laat  de capsule  met hulp van een ‘NASA entry capsule‘ op Aarde landen en voilà, mission complete.  (Aan de laatste drie woorden kunt u wel zien dat het een internationale missie is.)

Tot zover het plan. Een klein maar niet onbelangrijk detail is wel dat al die apparaten, op de Perseverance Rover na, nog deels ontworpen en gebouwd moeten worden. Dus het is nog even afwachten of alles volgens plan verloopt. “I love it when a plan comes together”.

Om echter niet alle eieren / buisjes in één mandje te stoppen gaat de  Perseverance Rover ook allerlei andere onderzoekingen op Mars doen. Hij is daartoe rijkelijk uitgerust. Zie hier:

0 mars 16Rechts op arm bevinden zich ‘Sherloc’ en ‘Watson’ die gaan speuren op Mars. Afbeelding credit NASA/JPL-Caltech

En als kers op de kaart heeft hij ook een mini-helikopter bij zich.

0 mars 17Waag het niet om het ding een drone te noemen.; Afbeelding credit NASA/JPL-Caltech

Maar goed, tegen de tijd dat we de resultaten van dit alles hebben – ergens tussen 2030 -2040 – zal ik in de tiende en laatste aflevering van deze serie over de uitkomsten schrijven. Hopelijk weten we dan of er ooit leven op Mars is geweest.

0 mars 00

Uit de ‘De tijd : dagblad voor Nederland;  d.d. 07-12-1970

p.s. Vindt u in uw achtertuin merkwaardige onbekende buisjes, wie weet, misschien zijn die wel afkomstig van Mars-bewoners.

 

 

De planeet Mars deel 8: leven op Mars?

Op 14 juli 1965 werd de eerste “close up foto” van Mars gemaakt en wel door de Amerikaanse Mariner 4.

camera           0000000000 11 b 1965 mars

Links de camera van de Mariner 4, rechts de allereerste foto van Mars: foto’s NASA

De foto werd door de Amerikanen triomfantelijk aan de wereld getoond. Rusland kon in deze ruimterace niet achterblijven en liet op 2 december 1971 als eerste een voertuig, de Mars 3, landen op de rode planeet. De Mars 3 zond gedurende 20 seconden data naar de aarde, waaronder deze foto van de oppervlakte.

mars 3 foto

Onduidelijk is echter wat hier te zien is. Het zat de Russen niet echt mee tijdens deze missie, want toen de Mars 3 de planeet bereikte en daar (voorgeprogrammeerd) eerst 40 dagen lang rondjes omheen ging draaien om foto’s te nemen, heerste er net een gigantische zandstorm op Mars, waardoor er op de meeste foto’s die de Mars 3 van de planeet maakte niet veel te zien was.

Na de Mars 3 volgden diverse andere Russische en Amerikaanse missies, niet allemaal even succesvol. Wel een groot succes was het Vikingprogramma van de NASA. In juli 1976 landde de Viking 1 op Mars, in september 1976 gevolgde de Viking 2.

mars vikingDe allereerste gedetailleerde foto van het oppervlakte van Mars, gemaakt in juli 1976 door de Viking 1. Foto NASA.

Beide Vikings zonden veel gedetailleerde foto’s van het oppervlakte van Mars naar de aarde, waardoor de mens voor het eerst de details van de oppervlakte van Mars kon zien.

mars viking1De allereerste kleurenfoto van de oppervlakte van Mars

De Viking 1 hield het boven verwachting lang uit. Men had gedacht dat de Viking 1 hoogstens zestig dagen actief zou blijven, maar ze zond liefst zes jaar lang data vanaf Mars. Het zou een schat aan informatie opleveren.

In  juli 1977 landde de Mars Pathfinder van de NASA op Mars. Deze had aan boord de Sojourner, een ruimtewagentje. Zoekplaatje: waar bevindt zich het ruimtekarretje op onderstaande foto?

PIA01466(Op de foto klikken voor een groter formaat.

Oplossing: links van het grote rotsblok, zie hieronder

wagentjes

Het avontuur van de Pathvinder en de Sojourner duurde helaas een stuk korter dan die van de Vikings. Na 2,5 maand verloor de NASA opeens het radiocontact met de  Pathfinder en de Sojourner. Tot dat moment hadden de twee apparaten echter al 16.500 foto’s en 2,3 miljard bitjes informatie naar de aarde gezonden, waaronder informatie over de atmosfeer op Mars.

mars zon

Een zonsopgang op Mars; Foto genomen door de Pathfinder

Geconcludeerd werd dat er slechts een zeer ijle atmosfeer op Mars aanwezig was. Ook werden er geen sporen van de aanwezigheid van vloeibaar water op het oppervlakte van Mars aangetroffen, een essentiële voorwaarde voor de aanwezigheid van leven.

Sinds de Pathvinder zijn er nog vele Mars-missies geweest. Er rijden nu zelf karretjes rond die selfies maken.

selfie

Een selfie van NASA’s Curiosity Rover in 2015. (Het is een combinatie van meerdere foto’s waardoor het karretje in zijn geheel te zien is. Op de grond is de schaduw te zien van de arm waaraan het fototoestel vast zit toen het toestel de voorgrond-foto maakte.)

Al met al is de (voorlopige) conclusie dat gezien de afwezigheid van vloeibaar water op de oppervlakte van Mars, gecombineerd met de intense ultraviolette straling van de zon, de kans dat er levende organismes op Mars worden aangetroffen, zeer klein is.

Dat wil niet zeggen dat er nooit een levensvorm mogelijk is geweest op Mars. Vroeger – de planeet is ongeveer 4,5 miljard oud –  was de atmosfeer veel dikker en was er mogelijk wel stromend water op Mars (daar zijn sporen van aangetroffen), waardoor er in het verleden wel leven mogelijk is geweest op de planeet.

In 1996 dacht men daar zelfs bewijs van gevonden te hebben, en wel op aarde! In een meteoriet, genaamd ALH 84001, gevonden in Antarctica, meende een groep wetenschappers microscopisch kleine fossielen van bacteriën in de meteoriet te zien.

(Dat de meteoriet van Mars afkomstig is, is gebaseerd op de samenstelling van de meteoriet.  Van zo’n 200 op aarde gevonden meteorieten neemt men namelijk aan dat deze van Mars afkomstig zijn. Waarschijnlijk zijn deze Mars-rotsblokken in het verleden de ruimte in geslingerd na grote inslagen van meteorieten op Mars. )

mars meteorietDe meteoriet

mars meteoriet 2Onder de microscoop

President Clinton – het was verkiezingstijd – hield  op 7 augustus 1976 zelfs een persconferentie waarin hij het nieuws verkondigde.

0000000000 11 boek 1996

Nader en beter onderzoek heeft echter geleerd dat er toch geen fossiele bacteriën in de meteoriet zitten. Toch sluit men de aanwezigheid op Mars van sporen van dergelijk primitief leven niet uit. De in juli gelanceerde Amerikaanse sonde naar Mars is de start van een spectaculaire poging om rotsmateriaal van Mars naar de aarde te halen om hier onderzoek te kunnen doen. In de volgende blogpost daarover meer.

Ooit zal er leven op Mars worden aangetroffen, althans als het aan   Elon Musk van SpaceX (en Tesla) ligt. Hij wil daar namelijk een kolonie stichten.

 

De planeet Mars deel 7: Op zoek naar leven

Omstreeks 1910 nam het geloof dat er door Mars-bewoners gegraven kanalen op Mars bestonden af.  Op een sterrenkundig congres in Londen kwam men tot de conclusie dat ‘er van bewoners en kunstmatige werken op Mars geen sprake kon zijn‘ .

Zie bijvoorbeeld de rubriek ‘Gemengd Nieuws’ uit het ‘Rotterdamse Nieuwsblad’ van 7 januari 1910:

0000000000 11 b krant

“Alweer een illusie minder dus.”

Ondanks dit nieuwe wetenschappelijke inzicht probeerden veel mensen toch in contact met mogelijke Mars-bewoners te komen. Zo stelde bijvoorbeeld Marconi  – die van de telegrafie – in 1919 voor om omstreeks 1927 contact met Mars op te nemen door middel van het zenden van een telegram. (Even simpel als geniaal bedacht.) Dit omdat Mars dat jaar dicht bij de aarde zou staan.

0000000000 11 b krant 1899Mensen van de British Post Office in 1897 aan het werk met apparatuur van Marconi

Zie hier een krantenbericht over het voorstel van Marconi, die ook aangaf dat hij ‘draadloze seinen‘ had opgevangen ‘die enkel van Mars of Venus konden komen’.

0000000000 11 b krant 1919

Helaas, de Mars-bewoners stuurden geen antwoord terug. (Zie dit berichtje uit Het volk: dagblad voor de arbeiderspartij d.d. 25 oktober 1928.)

0000000000 11 mars telegramn

Overigens, volgens een ander artikel uit 1928 was het maar goed ook dat de Mars-bewoners niet antwoordden. Er woonden helemaal ‘geen nette menschen‘. Ze waren alleen maar druk doende om hun ‘grote verworven kennis voor onzedelijke doeleinden te bezigen.”

0000000 mars bewoners 1 wegblijven

Over de mogelijkheid van intelligent leven op Mars was men echter nog steeds niet uitgepraat. Zie hier nog enkele voorbeelden.

1939. Toch bewoners op de planeet Mars?

0000000 mars algemeen handelsblad voor indie 23-11-1939

1940: De man die Mars-bewoners op aarde liet komen.

0000000000 11 b krant 1940 1

Oh, wacht even, foutje. Dit bericht gaat niet over Mars-bewoners maar over Orson Welles – de man van het hoorspel waarbij Mars de Aarde aanviel – en Carole Lombard.

Orson Welles maakte bekend dat hij Carole Lombard zou „toestaan” de hoofdrol te spelen in zijn nieuwe film, waarop de actrice hem deed weten, dat zij voor de eer bedankte. „Ik moet er niets van hebben dezen jongenman, geniaal of niet, bij te staan bij zijn experimenten,” verklaarde zij, „ik weet maar al te goed dat hij allen lof zou krijgen, als de film mocht slagen, en ik alle schuld, als zij zou mislukken.”

1955: Dit volgende berichtje gaat gelukkig wel weer over Mars. De vraag is:  Wordt Mars bewoond? (Een duidelijk antwoord kwam er in 1956 niet.)

0000000 mars volkskrant 11 02 19561937

1959: Heeft Mars kunstmanen? Een Rus beweerde van wel.

0000000 mars bewoners 1 kunstmanen

Phobos en Deimos, de manen van Mars zijn inderdaad wat vreemd gevormd.

0000000000 11 b krant 0 manen

1965: Geloven aan wezens op Mars niet in strijd met de leer van de Rooms-Katholieke kerk.

0000000000 11 b 1965 pater

“Onder mensheid moet men niet alleen verstaan de bewoners van de aarde maar eveneens alle schepselen op andere werelden, die ofschoon lichamelijk anders dan wij, met de mens vergeleken kunen worden.”

Kortom, diverse aspecten ten aanzien van het bestaan van Mars-bewoners werden in de vorige eeuw uitgebreid onderzocht en besproken.

Begin jaren zestig vertrokken de eerste ruimtevaartuigen richting Mars om de planeet aan een nader onderzoek te onderwerpen. De eerste Amerikaanse en Russische pogingen mislukten allemaal maar in juli 1965 bereikte de Mariner 4 als eerste ruimtevoertuig de planeet. De Mariner 4 nam 21 foto’s van Mars

0000000000 11 b 1965 mars

De eerste digitale foto van Mars die binnenkwam.

0000000000 11 b 1965 mariner foto 11Nummer 11, de beroemdste foto die de Mariner 4 van Mars nam. Duidelijk te zien zijn de kraters (als gevolg van meterorieten-inslagen) op Mars. 

0000000000 11 b 1965 mariner jonhson 11Juli 1965: president Johnson krijgt een ingelijste foto van Mars aangeboden.

0000000000 11 b 1965 marinerZie hier alle plekken aangegeven die door de Mariner 4 werden gefotografeerd.

Ik citeer even de Wikipedia over wat er op de foto’s te zien was. (Spoiler Alert: geen Marsbewoners).

De opnames toonden een landschap dat was bedekt met kraters, die veel weg hadden van die op de maan. Astronomen namen na bestudering van de foto’s aan, dat de gehele oppervlakte van Mars er zo uitzag. Dit bleek tijdens latere missies echter niet het geval. Door toeval fotografeerde Mariner 4 alleen kraterachtige terreinen. De Mariners 6, 7 en 9 toonden later aan dat op de rode planeet tevens grote kloven, diepe ravijnen, imposante vulkanen en uitgestrekte vlakke gebieden met geen of weinig detail voorkwamen. Mariner 4 vond geen van de in vroeger tijden veelvuldig vanaf de aarde waargenomen kanalen en toonde evenmin de aanwezigheid van vloeibaar water aan”

Vanwege de afwezigheid van water op de planeet, nam men aan dat er geen leven mogelijk was op Mars. Hoewel, in 1969 stelde ene dr. George Pimentel dat er toch misschien leven op Mars was.

1969: Gassen boven Mars wijzen op leven.

0000000000 11 b 1969 gassen

Over de vraag of er nou wel of niet leven op Mars mogelijk is (of mogelijk is geweest) vertel ik u meer in de volgende blogpost.

En voor de mensen met een goed geheugen en die nu vragen, hé, hoe zit dat nou met die cliffhanger met president Clinton uit 1996 uit de vorige blogpost over mogelijk leven op Mars? Die vraag schuif ik ook door naar de volgende blogpost.

0000000000 11 gezicht trump

Ook deze lezer van mijn blog liet weten dat hij graag  wilde weten hoe het met mogelijk leven zit. Wel heeft hij alvast verkondigd dat ook hij leven op Mars heeft gevonden. Veel beter leven dan dat de democraten er ooit gevonden hebben.

De planeet Mars deel 6: de Marsbewoners (4)

Ik sloot de vorige blogpost af met deze foto.

0000000000 lowell

We zien hier de Amerika astronoom Percival Lowell aan het werk in zijn eigen observatorium in Flagstaff in Arizona. Percival Lowell – hij leefde van 1855 tot 1916 – was er van overtuigd was dat de kanalen die de Italiaanse sterrenkundige Giovanni Schiaparelli in 1877 op Mars had ontdekt, waren gegraven door intelligente wezens, de Mars-bewoners.

Lowel, afkomstig uit een schatrijke familie uit Boston, was niet zo maar iemand van de straat. Hij had aan Harvard wiskunde gestudeerd en had daarna jarenlang allerlei reizen door Europa en Azië gemaakt, waarbij hij maandenlang in China en Japan verbleef. Over dat laatste land schreef hij liefst vier boeken.  Ook was hij één van de eerste westerlingen die in 1884 het voordien zo gesloten Korea bezocht en daar een aantal maanden verbleef.

0000000000 koreaLowell met enkele leden van de Koreaanse ambassade in Amerika in 1883

Ook over Korea schreef hij een boek met daarin enkele door hemzelf genomen unieke foto’s.

0000000000 11 boek korea

0000000000 11 koning koreaDe koning van Korea in 1884; foto genomen door Percival Lowell

Toen Lowell in 1892 definitief terugkeerde uit Azië besloot hij om zich volledig te gaan richten op de astronomie, iets wat hem als kind al had aangesproken.  Hij bestudeerde uitgebreid de planeet Mars en zag net zoals Schiaparelli kanalen op Mars.

0000000000 11 labyrinth 2Een foto van de ‘The Labyrinth of Night,  een geologische formatie aan de westkant van de Mariner Valley op Mars. Lowell meende hier een kunstmatig aangelegd kanaal te zien. Foto genomen door de Viking 4; Bron: NASA

0000000000 ganges kanaalWederom een ontdekking door mr. Percival Lowell

Lowell legde alle ontdekte kanalen vast op Mars-kaarten en globes.

0000000000 11 mars kaart

Een door Lowell getekende kaart van Mars. Het Amerikaanse leger hanteerde de Mars-kaarten van Lowell tot 1962 als de officiële kaarten van Mars. Niet dat ze er iets aan hadden uiteraard.

Lowel publiceerde ook een drietal boeken over zijn ontdekkingen:
Mars (1895), Mars and Its Canals (Mars en zijn kanalen) (1906), en Mars As the Abode of Life (Mars als de woonplaats van leven) 1908.  Ze werden enthousiast ontvangen.

0000000000 boek lowell(In deze boekbespreking werd Lowell ten onrechte voor een Engelsman aangezien. Hij was Amerikaan.)

Ook verschenen er regelmatig allerlei artikelen van hem en over hem in de kranten, waarin hij zich niet alleen uit liet over de kanalen maar ook over de Marsbewoners die de kanalen gegraven zouden hebben.

0000000000 1896 sterk en groot“[…] eenige malen groter dan een gewoon mensch en dertig maal zoo sterk”

0000000000 1896 verstandelijke leidingDe kanalen waren volgens dit bericht tot stand gekomen dankzij ‘een verstandelijke leiding’. 

Lowell was niet alleen van mening dat de Mars-bewoners “intelligente verstandelijke wezens” moesten zijn, maar dat ze ook technisch gezien ver voor ons uit liepen.

0000000000 batavishc nieuwsblad 1896 lowellHij trekt hieruit het besluit dat zij de aardbewoners in intellectueele hoedanigheden verre van vooruit zijn.”

De volgende vraag was natuurlijk hoe we met de Mars-bewoners in contact konden komen, al vond niet iedereen dat een goed idee. Zo bezocht in 1897 het  Australische medium mevrouw Burbank de planeet. (Oké, ze deed dit in haar slaap). Wat ze daar aantrof was niet best, ‘Onlusten op Mars‘ en allerlei ‘oorlogsgruwelen‘. De krant vond het “een ontmoedigend bericht voor hen die een betere wereld op Mars vermoeden.

00000 0 1 0 a mediumZij kwam terug, diep geschokt over de oorlogsgruwelen”.

Geïnspireerd door de vele verhalen over mogelijke Mars-bewoners gingen ook een aantal schrijvers aan het werk, waaronder H.G. Wells en Edgar Rice Burroughs, later bekend geworden met zijn Tarzan-verhalen.

0000000000 11 boek hg wells
De kaft van een versie van War of the Worlds van H.G. Wells uit 1927.

In 1938 zou een radiohoorspel van ‘War of the Worlds, geregisseerd door de toen 23-jarige Orson Welles, tot grote paniek in Amerika leiden.

000000000 orson welles

0000000000 11 orson welles 1938Orson Welles legt journalisten uit dat niemand die bij het hoorspel betrokken was, verwacht had dat de show voor paniek bij de luisteraars zou zorgen. 

0000000000 11 boek 1917

De kaft van het boek van Burroughs van een versie uit 1917. Op de titel staat Burroughs in deze druk met zijn echte naam vermeld. Toen het verhaal  – een cowboy op de vlucht voor indianen belandt via een heilige grot opeens op Mars en beleeft daar allerlei avonturen – in 1912 uitkwam, stond als schrijver nog de naam Norman Bean vermeld. Het was een pseudoniem.

Burroughs, het was zijn eerste verhaal, wilde het verhaal publiceren onder de naam ‘Normal Bean’. Met dat ‘Normal’ wilde hij aangeven dat het verhaal weliswaar een fantasieverhaal was, maar dat de schrijver echt wel “normaal” was. De drukker dacht echter dat ‘Normal’  een typefout was en veranderde het in ‘Norman’.

Maar goed, terug naar de werkelijkheid en wel naar de Mars-bewoners en de pogingen om met hen in contact te komen, bijvoorbeeld door ‘grote wiskundige figuren op te stellen in de Siberische steppen als een soort reuzenalphabet” of ‘door het weerkaatsen van het zonnelicht door sterke reflectoren‘ of ‘dat alle Londensche gasfabrieken tegelijk eenige avonden achtereen om de vijf minuten alle gaslichten zouden uitdraaien.’

0000000000 11 mars contact

De bekende Amerikaanse Professor Edward C. Pickering was een groot voorstander van het experiment met de spiegels.

0000000 mars bewoners 1909 soiegels

Het zou niet uitgevoerd worden. Een ander opmerkelijk idee was om te communiceren door middel van elektrische bliksemstralen die met hulp van de Niagara-watervallen opgewekt zouden moeten worden. Degene die dit plan bedacht was overigens niet zomaar iemand maar Tesla, de bekende Hongaarse natuurkundige.

0000000 mars bewoners 1tesla

Een ander bekend iemand die een methode bedacht om met de Mars-bewoners in contact te komen, was Macaroni, die morse-seinen wilde sturen. Dat de Mars-bewoners morse-signalen kenden had de Engelse wetenschapper Sir Francis Falton al in 1897 geopperd.

00000 0 1 0 a morse

Eén van de meeste opmerkelijke experimenten om met de Mars-bewoners in contact te komen was die waarbij op heuvels in Amerika lichtbakens werden aangestoken. “Die lichtende plekken waren zoo gerangschikt dat de Marsbewoners als zij in bezit van uiterst sterke kijkers waren, er het theorema van Pythagorus in moesten herkennen.”

En waarachtig, het werkte! De Mars-bewoners antwoordden. “En waarlijk: daar zagen de Amerikaanse waarnemers – zoo beweerden zij –  het bewijs van het theorema op Mars aangegeven!” Maar helemaal zeker waren de wetenschappers volgens dit krantenbericht uit 1895 blijkbaar niet. “Want de proef werd niet herhaald”. 

00000 0 1 0 a pythaorgra

(Het kan natuurlijk ook zijn dat de Mars-bewoners niet wisten hoe ze de Stelling van Pythagorus moesten bewijzen.)

Andersom probeerden ook de Mars-bewoners met ons in contact te komen, bijvoorbeeld door middel van vuur, aldus dit krantenbericht uit 1894. “dat het een wellicht een lichtsignaal is, door Marsianen, belust op kennismaking met de aardbewoners ontstoken.”

0000000000 11 krant 1894

Ondanks al die pogingen lukte het echter niet om met de Mars-bewoners in contact te komen en volgens dit krantenbericht uit Hepkema’s courant van 26 juni 1909 kan het wel eens zijn dat er dat jaar een einde aan het leven op Mars is gekomen.

0000000 mars bewoners verdwenen“en de laatsten der Mars-bewoners in die afgronden verdwenen zullen zijn.” 

Professor Lowell verlegde in ieder geval na 1909 zijn interesse naar Planeet X. Op grond van afwijkingen in de baan van de planeet Uranus, nam men aan dat er naast de bekende planeten die ons zonnestelsel telde er nog een negende planeet X moest zijn. (In dit geval staat X niet voor het Romeinse cijfer ‘tien’ maar stond de X voor ‘onbekend’.)

In 1930 – veertien jaar na het overlijden van Percival Lowell – zou een medewerker van het observatorium van Lowell daadwerkelijk planeet X ontdekken. Omdat het observatorium van Lowell de planeet had ontdekt, mochten zij  de naam bepalen.

0000000000 pluto

Grappig misverstand. Volgens dit krantenbericht kozen ze voor de naam van de nieuwe planeet voor “Gänsefuss Pluto“.  Gänsefuss is echter het Duitse woord voor “aanhalingsteken”. De planeet – tegenwoordig een dwergplaneet – heette niet  Gänsefuss Pluto”, maar “Pluto”, genoemd naar de Romeinse god van de onderwereld, die zichzelf onzichtbaar kon maken.

Dat de eerste twee twee letters van Pluto (P en L), de initialen van Percival Lowell zijn, is waarschijnlijk meer dan toeval. (Over de ontdekking van Pluto – het was puur toeval; de afwijkingen van de baan van  Uranus werden – zo bleek tientallen jaren later –  niet veroorzaakt door een onbekende planeet,  zal ik t.z.t wel eens een keer blogpost schrijven.)

In de volgende blogpost  over Mars gaan we weer verder met de vraag of er nu wel of niet leven op Mars is (of ooit is geweest.) Als cliffhanger alvast dit persbericht van een persconferentie die President Clinton (samen met ‘technology adviser’, Dr. Jack Gibbons) op 7 augustus 1996 hield over de ontdekking van sporen van leven op Mars.

It speaks of the possibility of life. If this discovery is confirmed, it will surely be one of the most stunning insights into our universe that science has ever uncovered. Its implications are as far-reaching and awe-inspiring as can be imagined.”

0000000000 11 boek 1996

Volgende keer meer hierover.

 

 

 

De planeet Mars deel 5: de Marsbewoners (3)

Na de “ontdekking van de kanalen” op Mars door de Italiaanse sterrenkundige Giovanni Schiaparelli in 1877 zagen vele andere astronomen deze kanalen opeens ook. Degene die in Europa het vaakst met zijn ontdekkingen in publiciteit trad, was professor Flammarion uit Frankrijk. Hij had vlakbij Parijs een eigen privé-observatorium.

0000000000p flammarion

De professor aan het werk.

Flammarion zag niet alleen de kanalen op Mars – en stelde dat deze gegraven waren door Marsbewoners –  maar beweerde ook dat de helft van de planeet bedekt was met water. “Op de planeet Mars heeft het vasteland ongeveer een gelijke oppervlakte als het met water bedekte deel.” aldus de professor. (Dat er op de Mars-bodem – vanwege de te lage luchtdruk –  geen water in vloeibare vorm aanwezig kan zijn, wist de professor uiteraard niet.)

Flammarion is het bekendst vanwege zijn ideeën over Mars. Maar hij was van van vele markten thuis. Zo schreef hij tijdens zijn leven meer dan vijftig populair-wetenschappelijke boeken, met als hoogtepunt L’astronomie Populaire . Van dit in 1879 verschenen boek werden meer dan 100.000 exemplaren verkocht. Ook publiceerde Flammarion regelmatig allerlei even interessante als nutteloze feiten. Voor wat dat betreft een man naar mijn hart.

0000000000 sneeuw

0000000000 blikserm

0000000000 weer

0000000000 ijsdam

0000000000 gat

Flammarion hield zich ook bezig met onderzoek naar spiritisme en parapsychologisch onderzoek.

0000000000 spiritisme

Onder toezicht van Flammarion laat een medium een tafel leviteren (zweven). Foto uit 1881.

Gold Flammarion in zijn tijd als een groot astronoom, thans kijkt men daar iets anders tegen aan.  Weliswaar ontdekte hij met zijn telescoop meerdere planetoïden, maar zijn grote astronomische  “ontdekkingen” zoals de zeeën op Mars en de kanalen die hij zag, zowel op Mars als ook op Venus – ook daar zag hij kanalen – bleken achteraf bekeken allemaal onjuist te zijn.

(Over hoe het kon dat hij allerlei kanalen op Venus zag, gaf een wetenschappelijk medisch tijdschrift een aantal jaren geleden een mooie verklaring. Venus heeft de dichtste atmosfeer van alle planeten. Die atmosfeer bestaat voornamelijk uit koolstofdioxide. Daarnaast is de planeet omringd door een dikke laag wolken van zwavelzuur.

0000000000 venus

De planeet Venus met zijn wolkendek.

Het gevolg is dat het vanaf de aarde niet mogelijk is om ook maar iets van de oppervlakte van Venus te zien. Desondanks zag Flammarion allerlei grillige vormen op de oppervlakte van Venus. Het medische tijdschrift kwam nu met de suggestie dat Flammarion met zijn oog zo strak op de lens van zijn telescoop zat, dat zijn hersenen de adertjes in zijn oog interpreteerden als waarnemingen en deze vertaalden in kanalen. Het zou een verklaring zijn die Flammarion zelf had kunnen geven.)

Een andere grote misser van Flammarion was zijn voorspelling  dat de mensheid in 1910  wel eens ten onder kon gaan aan de komeet van Halley, die dat jaar weer zou verschijnen. De aarde zou volgens Flammarion in de staart van de komeet belanden. Een giftige stof  in de staart (Oxalonitril) zou vervolgens reageren met de zuurstof op aarde, waarna er blauwzuurgas zou ontstaan, waardoor de mensen zouden stikken. Later  kwam Flammarion weliswaar terug op deze voorspelling – de staart zou te verdund zijn –  maar de komst van de komeet werd toch door menigeen met grote zorg gadegeslagen,  zoals bijvoorbeeld door de afgezette Sultan van Turkije.

0000000000p flammarion turk

Gelukkig voor de Sultan en de andere wereldbewoners kwam de voorspelling van Flammarion niet uit.

0000000000p flammarion krant

Maar goed, tot zover Flammarion, terug naar de Marsbewoners. Ze zijn niet zo tevreden met al die karretjes die we naar hun planeet sturen.

0000000000 parkeren 0000000000 awagentje

Berichtje uit De Gelderlander van 28 mei 2013. Dat krijg je er van als je te veel karretjes naar Mars stuurt.

Maar helaas, ook in deze blogpost nog steeds geen spoor van hen. In de volgende blogpost gaan we het beslist wel over de Mars-bewoners hebben. Dan gaan we het ook hebben over Percival Lowell, de Amerikaan  die uitgebreid onderzoek naar hen deed en naar middelen zocht om met de Marsbewoners te  communiceren.

0000000000 lowell

Percival Lowel

 

 

De planeet Mars deel 4: de Marsbewoners (2)

Kent u deze foto uit 1969?

000000000 maanlanding

Nee, het zijn geen gevangen Marsbewoners. De drie mannen achter glas zijn (van links naar rechts) de astronauten Neil  Armstrong,  Michael Collins en Edwin (Buzz) Aldrin.  De man rechts is president Richard Nixon. Amstrong en Aldrin waren de eerste mensen die op de maan hebben gelopen. Omdat de NASA niet uitsloot – ze achtte de kans wel erg klein – dat ze mogelijk buitenaardse ziekteverwerkers van de maan hadden meegenomen, werden ze na terugkomst op aarde drie weken lang in een cabine in quarantaine gehouden. (Wie ooit de film Alien heeft gezien, vergeet nooit de mogelijkheid dat mensen buitenaardse wezens met zich mee kunnen dragen.)

De quarantaine – “to prepare for the remote possibility that they are harboring unknown lunar organisms that might endanger life on earth” –  was wettelijk voorgeschreven op grond van ‘The Extra-Terrestrial Exposure Law’ uit 1969.  Deze wet regelde dat iedereen die “extraterrestrially exposed” was – d.w.z. “has  touched directly or come within the atmospheric envelope of any other celestial body” in quarantaine moest.

Na drie maanlandingen kwam men tot de conclusie dat er geen buitenaards leven op de maan was, en werd de quarantaineperiode voor terugkerende astronauten afgeschaft. (In 1991 werd de wet helemaal geschrapt.)

De mogelijkheid van buitenaards leven op de maan of op andere hemellichamen is iets wat de mens altijd heeft aangesproken. Zie bijvoorbeeld deze advertentie voor een boek – “fraai uitgevoerde werkjes” – van een zekere ‘Heere van Fontenelle’, uit 1781 getiteld ‘Redevoering over verschillende Werelden in het HEELAL‘.

00000 0 1 0 a mars bewoond

In het boek verkondigt de ‘Heere van Fontenelle’,  met grote stelligheid dat er buitenaards leven is. ( Zo luidt de titel van Hoofdstuk 2: ‘De Maan is een bewoond Land’ en die van hoofdstuk 3: ‘De andere Planeten zijn mede bewoond.’) Het was al de derde druk van het boek. De belangstelling voor het boek was dan ook groot.

Bewijs dat er buitenaards leven bestond of heeft bestaan was er echter niet. Totdat de Italiaanse sterrenkundige Giovanni Schiaparelli,  de directeur van de Brerasterrenwacht te Milaan, in 1877 met zijn telescoop grote rechte donkere strepen op Mars zag. Hij noemde ze ‘canali’, Italiaans voor natuurlijk gevormde grote “greppels”.

000000000 kanalenkaart2Kaart gemaakt door Schiaparelli in 1877

Met ‘canali’ bedoelde Schiaparelli kanalen in de betekenis van het Engelse woord ‘channels’. Denk bijvoorbeeld aan ‘Het Kanaal’ tussen Engeland en Frankrijk’. ‘Canali’ werd echter foutief in Engels – en daardoor later ook in veel andere talen – vertaald als ‘canals’ oftewel kunstmatig aangelegde kanalen. (Het Nederlands kent geen goed onderscheid tussen deze woorden.)

000000000 taal

Het was ook de tijd dat de mens druk bezig was met het graven van grote kanalen. Zo was in 1869 het Suezkanaal voltooid en was men bezig met het maken van plannen voor het Panamakanaal.  Het gevolg was dat veel mensen tot de conclusie kwamen dat de grote kanalen op Mars kunstmatig gegraven waren en dat die het werk moesten zijn van Marsbewoners.

Omdat de kanalen heel lang  en breed waren, dachten sommigen dat de Marsbewoners heel groot waren.

00000 0 1 0 a aab

En de menschen die zulke kanalen maken, moeten reuzen zijn van minstens 14 voet lengte.” (14 voet is 4,3 meter.)

Men wist ook al snel te bedenken waarom Marsbewoners deze kanalen hadden gegraven, namelijk om water te transponeren van de poolkappen naar de droge gedeeltes van Mars. (De poolkappen van Mars bestaan overigens niet uit waterijs maar uit droogijs, d.w.z. bevroren koolstofdioxide).

Uit later onderzoek bleek dat de ‘kanalen’ die Schiaparelli zag deels berusten op gezichtsbedrog.  De hersenen van de mens nemen soms patronen waar die er niet zijn. Zo combineren de hersenen soms  meerdere donkere delen, waartussen lichte ruimtes zich bevinden, tot één lang donker stuk.

Zie bijvoorbeeld deze foto van de Valles Marineris op Mars. Links van het midden is een zwarte streep te zien, rechts van het midden ook. In het midden niet. Als je het beeld echter door een telescoop ziet, dan “maken” de hersenen  er vaak één lange zwarte streep van waardoor het net lijkt alsof er één groot lang “kanaal” is.

00000000 mars kloofsysteem 1

De Valles Marineris zijn trouwens giga groot. Met een lengte van 4500 km, een breedte van 200 km en een diepte van 11 km zijn de Valles Marineris tien maal langer, zeven maal breder en zeven maal dieper dan de Grand Canyon. Zie hier de kloof op een foto van Mars gemaakt door de Viking 1 in 1980.

00000000 mars kloofsysteem

Maar terug naar Schiaparelli, hij is een beetje tragische figuur. Niet alleen is zijn naam door een vertaalfout voor eeuwig verbonden met het idee dat er kunstmatige kanalen op Mars waren, maar ook bevat zijn biografie op de Wikipedia zinnen als: “Zijn bepalingen van de rotatieperioden van Venus en Mercurius zijn later fout gebleken”. 

000000000 italiaan2

Ondanks deze vergissingen geldt hij als een goede wetenschapper. Zo toonde hij aan dat er een verband is tussen de Perseïden meteorenzwerm en de komeet Swift-Tuttle .

Een Mars-landingsvaartuig waarvan het bedoeling was dat het in 2016 op Mars zou worden neergelaten droeg zijn naam. Door een kleine hapering gaf tijdens de landing een hoogtemeter één seconde lang geen gegevens door, waardoor een ander instrument dacht dat het voertuig al geland was en onmiddellijk (veel te vroeg) een parachute open liet gaan, die vervolgens scheurde, waardoor het vaartuig op de planeet te pletter stortte. (Typisch iets voor Schiaparelli.)

000000000 crash siteDe De crashsite van de Schiaparelli, ironisch genoeg vlakbij een klein kanaaltje.

Enfin, over wat er gebeurde na “de ontdekking van de kanalen” op Mars door Schiaparelli en de pogingen van de mens om in contact te komen met de Marsbewoners volgende keer meer.

 

De planeet Mars deel 3: de Marsbewoners (1)

Mars is vanaf de Aarde te zien als een oranje-rode ster. Reeds in de oudheid werd de roodachtige kleur van de planeet waargenomen. Zo noemden de oude Egyptenaren de planeet  ‘Ḥr Dšr’, wat ”rode Horus betekent. (Horus is een Egyptische god.)

000000000 mars 2

Mars in juli 2020; gezien vanaf de aarde; rechtsboven de planeten Saturnus en Jupiter; beeld uit een video van de NASA;

En de aarde (in het cirkeltje) gezien vanaf Mars; foto genomen door NASA’s Curiosity Rover, het karretje dat op Mars rond rijdt.

000000000 aarde 2

Veel meer dan dat Mars een roodachtige kleur heeft, zagen de waarnemers in het verleden met het blote oog niet. Daarvoor is de planeet – hij staat op een afstand die wisselt van 60 tot 100 miljoen kilometer – te klein. (Mars heeft een middellijn van 6.794 kilometer; dat is iets meer dan de helft van de middellijn van de aarde.)

000000000 draakDat er zich op Mars een gigantische draak bevindt, is slechts te zien als je er op een afstand van 257 km boven vliegt. foto NASA/JPL/UArizona

Als Mars relatief gezien dichtbij staat – zo staat hij op 6 oktober van dit jaar op 62 miljoen kilometer – dan is de planeet goed vanaf de aarde te zien. Op de maan en Venus na is Mars dan het helderste hemellichaam, veel helderder dan alle sterren. Maar als hij verder weg staat (zoals op 20 februari 2027; 102 miljoen kilometer) dan is hij veel moeilijker te spotten. Noteert u alvast de datum van 11 september 2035 in uw agenda. Dan bedraagt de afstand tot de planeet slechts 57 miljoen kilometer.

In 1608 vond de mens, in de persoon van Hans Lipperhey uit Middelburg, de telescoop (‘een seecker instrument om verre te sien’) uit, waardoor de hemellichamen letterlijk in beeld kwamen.

000000000 telescoopAfbeelding uit 1624 van Adriaen van de Venne; afkomstig uit het boek “Emblemata of zinne-werck” (Middelburg, 1624)

Mensen als Galileo , Keppler en Christiaan Huygens verbeterden zijn uitvinding en vooral de telescoop van Huijgens (deze kon voorwerpen liefst 50 keer vergroten) leidde tot talrijke astronomische ontdekkingen. Zo ontdekte Huijgens  dat Saturnus ringen had – Galileo had ze met zijn slechtere telescoop al eerder gezien, maar interpreteerde ze niet als ringen (hij dacht opmerkelijk genoeg dat het een soort hengsels van de planeet waren) – alsmede ook een maan (Titan).

0000000 mars huijgens saturnusAfbeelding van Satrunus met zijn ringen, afkomstig uit de originele aantekeningen van Huijgens.

Huijgens richtte in 1659 zijn telescoop ook op  Mars en zag daar een donkere vlek op de oppervlakte.

0000000 mars tekening  000000000 mars vlek

Links de originele tekening van Huijgens met de vlek op Mars. (Omdat de telescoop van Huijgens het beeld op zijn kop zette, moet je de afbeelding 180 graden draaien. Vermoedelijk zag Huijgens de donkere vlek van het het zogenaamde Syrtis Major gebied (zie de foto rechts met de ‘vlek’; Deze foto staat wel met de goede kant naar boven). Er bevinden zich in de Syrtis Major meerdere dode vulkanen. Het is de bedoeling dat de Amerikaanse sonde van 2020 hier ergens gaat landen.

Toen Huijgens anderhalf uur later weer naar Mars keek, zag hij dat  de vlek een stuk opgeschoven was. Daaruit concludeerde hij terecht dat ook Mars om haar as draaide. Hij schatte dat Mars, net zoals de aarde, in ongeveer 24 uur om zijn as draaide. (In werkelijkheid is het 24 uur 37 minuten en 23 seconden.)

Dertien jaar later – hij had toen een betere telescoop gemaakt –  kwam hij met deze tekening van Mars, waarop onder andere een poolkap te zien is.

000000000 mars tekenig 000000000 mars tekenig 2

De poolkap op de tekening van Huijgens is bovenin te zien. Maar omdat ook zijn telescoop uit 1672 de boel op zijn kop weergaf, zien we op zijn tekening vermoedelijk de zuidelijke ijskap van Mars. Rechts een foto van Mars, gemaakt door de Hubble Space Telescope van de NASA – die telescoop is nog beter dan die van Huijgens –  waarop de Zuidpool te zien is.

In 1695 overleed Huijgens. Drie jaar later verscheen postuum zijn boek ‘Cosmotheoros’. Hierin speculeert hij over de mogelijkheid dat er elders in het heelal ook levensvormen zouden zijn. Dit vanwege het grote aantallen sterren, waar volgens Huijgens net zoals bij onze zon allemaal planeten om heen zouden draaien.

Wel achtte Huijgens de aanwezigheid van vloeibaar water op een planeet een noodzakelijke voorwaarde voor het ontstaan van leven. Hij sloot ook leven op Mars niet uit. Weliswaar was er nog nergens vloeibaar water op Mars waargenomen, maar volgens hem zouden de donkere gebieden op Mars best vloeibaar water kunnen bevatten.

Wat Huijgens niet wist, en wij nu wel, is dat er theoretisch gezien geen vloeibaar water op de oppervlakte van Mars kan voorkomen. Dit vanwege de luchtdruk. Op aarde bedraagt de luchtdruk ongeveer 1000 millibar. Nu heeft Mars een heel dunne atmosfeer. Op Mars bedraagt de luchtdruk minder dan 6 millibar. Nu is het zo dat er een verband is tussen de temperatuur waarop water gaat koken en de luchtdruk. Hoe lager de luchtdruk, hoe eerder water gaat koken.

Bij de luchtdruk die we op aarde hebben, kookt water bij een temperatuur van ongeveer 100 graden. Maar bij een luchtdruk van bijvoorbeeld 12 millibar kookt water al bij een temperatuur van 10 graden en bij een luchtdruk van 6,1 millibar zelfs al bij een temperatuur van 0 graden. Echter bij een temperatuur van 0 graden of lager bevriest water.

Omdat de luchtdruk op Mars lager is dan 6 millibar, is het daarom op de oppervlakte op Mars niet mogelijk dat er water in vloeibare vorm voorkomt. Immers als de temperatuur lager dan 0 graden is, dan bevriest het water. Zo gauw bevroren water onder invloed van zonlicht smelt, en de temperatuur boven de nul graden uitkomt, begint het water op Mars direct te koken en verdamp het. Vloeibaar water op de oppervlakte van Mars is daarom niet mogelijk. (De overgang van vaste in een dampvormige toestand zonder vloeibaar te worden noem je sublimeren.)

Maar goed, dat van die lage luchtdruk wist Huijgens dus niet, en ook niet de Italiaanse sterrenkundige Giovanni Schiaparelli die in 1877 kanalen met water op Mars meende te zien en vervolgens veronderstelde dat deze door Marsbewoners waren gegraven, waarop een wereldwijde belangstelling voor Marsbewoners ontstond. Maar daarover de volgende keer meer.

ps. Mocht u nu klagen dat er in deze blogpost ondanks de titel nog helemaal geen Marsbewoners voorkomen, weet dan dat ze zich heel weinig  laten zien. En heb geduld tot de volgende blogpost.

Ik zal eindigen met een cliffhanger. De Marbewoners hebben een groot beeld achtergelaten op Mars. Zie deze beroemde foto van het ‘Gezicht op Mars’. De foto is gemaakt door de Viking 1 in 1976

000000000 gezcht

Sommigen mensen denken dat dit ‘beeld’ is achtergelaten door een intelligente beschaving, die ooit op Mars heeft gewoond. (De zwarte stippen op het gezicht zijn overigens ‘data-errors’ zoals de NASA ze noemt.)

Oké, voor wat betreft het gezicht op Mars zal ik direct de pret bederven. Het is gewoon een rotspartij, die door het effect van schaduwen op bepaalde tijdstippen op een gezicht lijkt. Zie deze foto gemaakt op een ander tijdstip van dezelfde rotspartij.

0000000000p mars gezicht

 

De planeet Mars: deel2 Mars op een rijtje

Gisteren schreef ik over de sondes die op weg zijn naar de planeet Mars. Nieuwsgierigheid naar andere hemellichamen is niet iets wat alleen van deze tijd is.  Omdat de oude Grieken en Mesopotamiërs niet beschikten over tv’s, laptops, mobieltjes en andere schermen, hadden ze ‘s avonds genoeg tijd om de sterrenhemel te bestuderen. Daar zagen ze tussen de sterren een vijftal hemellichamen (zes als je de maan mee telt) die afwijkende banen vertoonden ten opzichte van de achterliggende  sterrenhemel: de planeten.

Nauwkeurig werden de bewegingen van deze “zwervers” zoals de Grieken ze noemden – het woord planeet is gebaseerd op het Griekse woord ‘planētēs’ dat ronddolen, rondzwerven betekent – vastgelegd. Het betrof de planeten Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus. (De planeten Uranus en Neptunus stonden te ver weg om met het blote oog waargenomen te kunnen worden.) Zie hier de planeten, gezien vanaf de zon, in verhouding tot elkaar qua grootte.

000000 kaart mars planeten 2

Bovenaan een stukje van de zon, daaronder de planeten op schaal. 1. Mercurius 2. Venus 3. Aarde 4. Mars 5. Jupiter 6. Saturnus 7. Uranus 8. Neptunus. Het nauwelijks zichtbare stipje bij nummer 9 is Pluto. De zon is niet op schaal weergegeven. Zou je dat wel doen, dan zou je zoiets krijgen.

000000 kaart mars zonAfbeelding Lsmpascal; Wikipedia

Aanvankelijk werd Pluto – hij is nog kleiner dan onze maan – ook als een planeet betiteld, maar sinds het 26e congres van de IAU (de International Astronomical Union) op 24 augustus 2006 is hij deze status kwijt geraakt. Sindsdien gaat Pluto, ontdekt in 1930, als een dwergplaneet door het leven. Ik had hem daarom strikt formeel van de afbeelding met de planeten moeten afknippen, maar hij is zo klein dat je hem toch niet ziet.

(Het IAU-congres stelde in 2006 drie voorwaarden vast voor een object om als een planeet te worden betiteld. Het moest door zijn eigen zwaartekracht bolvormig zijn, zich in een baan rond een ster bevinden en de omgeving van zijn baan schoongeveegd hebben van andere objecten. Pluto voldeed wel aan de eerste twee voorwaarden, maar niet aan de laatste.  Pluto is sindsdien samen met onder andere Eris en Ceres geklasseerd als een dwergplaneet.)

Op bovenstaande afbeelding met de planeten staan alle planeten keurig op een rijtje weergegeven. In de praktijk komt dat niet echt voor. De acht planeten van het zonnestelsel draaien om de zon met verschillende omlooptijden: Mercurius draait het snelste om de zon (88 dagen), Neptunus doet er het langst over (165 jaar). De kans dat ze daarom allemaal tegelijkertijd op één lijn staan is gering.

Daarnaast geldt dat de planeten nooit echt helemaal op één lijn kunnen komen, want ze draaien niet in hetzelfde vlak om de zon. Het jaar 2854  – noteert u het alvast in uw agenda – zal het eerst komende jaar zijn dat alle acht planeten enigszins een rij (met wat bobbels) vormen.

De vijf met het blote oog zichtbare planeten (Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus)  plus de maan staan wel af en toe “op een rijtje”. Zie ze hier op 30 januari 2016 om 7.25 uur min of meer op één lijn staan.

000000 kaart mars aarde vifAfbeelding: Marieke Baan via Stellarium via het blog van NewScientist.

Mars is na de aarde en de maan het meest bestudeerde object in ons zonnestelsel. De planeet dankt zijn rode kleur aan het overvloedig aanwezige ijzer dat roest.

000000 kaart mars roodDeze opname in ware kleuren van de planeet Mars is in 2007 op een afstand van 240.000 km gemaakt door de ruimtesonde Rosetta van de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA. Op de polen komen ijskappen van bevroren water en droogijs (bevroren koolstofdioxide) voor.  De poolkappen groeien aan en smelten af in de loop van de seizoenen.

Mars heeft een atmosfeer, maar deze is erg dun. De dichtheid is ongeveer 1,2% van de dichtheid van de atmosfeer van de aarde. De chemische samenstelling van de atmosfeer van Mars bestaat, net zoals die van Venus , voornamelijk uit kooldioxide.

000000 kaart mars aarde atmossfeerDe atmosfeer boven de horizon van Mars is te zien als een dunne wazige sluier. Foto NASA, genomen vanuit de Viking 1 in 1976

Op Mars komen regelmatig reusachtige stofwolken voor.

000000 kaart mars aarde tofwolk

Links Mars zonder stofwolken en rechts Mars met stofwolken. Deze foto’s uit juni respectievelijk september 2001 zijn gemaakt door de  Hubble Space Telescope van de NASA. In september 2001 woedde de storm al bijna twee maanden over de hele planeet en verduisterde alle oppervlakte-kenmerken.

Sommige wetenschappers vermoeden dat er ooit leven op Mars is geweest.  Vooral aan het einde van de negentiende eeuw deden daar allerlei theorieën de ronde over.

000000 kaartnrc

Berichten als dit inspireerden in ieder geval H.G. Wells tot het schrijven van zijn in 1897 verschenen beroemde boek ‘War of the Worlds’, waarin de bewoners van Mars de aarde aanvielen.

0000000 war world 5

Gelukkig was het een fiction en geen non-fiction boek. Meer over de theorieën die eind negentiende eeuw over leven op Mars werden ge-uit de volgende keer.