26. Richard Brathwaite, 1588 – 1673; gebruikte als eerste het woord ‘computer’ in een boek

Richard Brathwaite, 1588 – 1673; gebruikte als eerste het woord ‘computer’ in een boek

Richard Brathwait portret\

De enige bekende afbeelding van Richard Brathwaite; zijn achternaam wordt ook vaak als Brathwait geschreven.; Bron: Folger Shakespeare Library Digital Image Collection – Wikipedia 

Voordat men aan de gang kan gaan met een mobieltje, laptop of computer moet men tegenwoordig meestal eerst een wachtwoord – Halt, wie is daar? –  intypen. De eerste computer waarbij een wachtwoord noodzakelijk was om in te kunnen loggen was in 1961 de CTSS (het Compatible Time-Sharing System) van de Massachusetts Institute of Technology (MIT) in Cambridge in de staat Massachusetts in Amerika. Omdat gebruikers tegelijkertijd vanaf verschillende locaties konden inloggen, besloot Fernando Corbató, de man die verantwoordelijk was voor het CTSS, om een systeem van wachtwoorden in te voeren om te zorgen dat niet twee gebruikers tegelijkertijd per ongeluk met hetzelfde user-id zouden inloggen. Dat zou allerlei vervelende fouten kunnen geven.

24a eerste passwordFernando Corbató in de M.I.T.’s computer zaal; datum onbekend; foto MIT 

Dit wachtwoordensysteem van de CTSS was ook direct het eerste systeem dat werd ‘gehackt’. Degene die daar verantwoordelijk voor was in het voorjaar van 1962 een jonge medewerker van het MIT, een zekere Allan Scherr. Net zoals veel andere onderzoekers aan het instituut beschikte hij over vier uur computertijd per week. Dit was te weinig vond hij om allerlei simulaties voor zijn onderzoek te draaien en hij zocht naar een manier om meer computertijd te krijgen. Hij besloot om stiekem gebruik te maken van computertijd van anderen en hij “kraakte” daartoe het wachtwoordensysteem. Dat was niet zo moeilijk. Hij hoefde alleen maar een printopdracht te geven van de file waar alle wachtwoorden op stonden. Dat lijstje was niet beveiligd. Hij voelde zich wel een beetje schuldig en om zijn geweten te ontlasten gaf hij de lijst met wachtwoorden ook aan een paar vrienden. Eén van zijn vrienden logde direct in onder de naam van de hoogste baas van het computercentrum en liet in diens directory allerlei dubieuze berichten achter.

Noch Fernando Corbató noch Allan Scherr zijn opgenomen in het lijstje van 50 mensen achter de computer. Wel staat in dit lijstje iemand anders die iets met woorden deed. Het betreft hier Richard Brathwaite, een tamelijk onbekende Engelse schrijver uit de zeventiende eeuw. Brathwaite staat op de lijst van vijftig mensen achter de computer, omdat hij de allereerste persoon was die het woord ‘computer’ in een gedrukte tekst gebruikte. Dat deed hij in 1613 in zijn boek ‘The yong mans gleanings’. Daar valt in het eerste hoofdstuk de volgende zin te lezen:

”I haue read the truest computer of Times, and the best Arithmetician that ever breathed, […]”.

Met het woord computer werd hier overigens geen machine aangeduid, maar iemand die allerlei berekeningen maakte. De computer als apparaat bestond nog niet. Dat zou nog een paar eeuwen duren.

Richard Brathwaite

Richard Brathwaite wordt in 1588 geboren in Kendal in het noordwesten van Engeland. Zijn vader Thomas Brathwaite is een grootgrondbezitter die verscheidene landgoederen bezit. In 1604 meldt Richard zich bij het Oriel College in Oxford waar hij zich in de dichtkunst en in de Romeinse geschiedenis verdiept. Een paar jaar later gaat hij rechten in Cambridge studeren. Na zijn studie stuurt zijn vader hem naar Londen waar hij als jurist aan het werk gaat. Een echt groot succes is dit niet. De stad Londen heeft te veel verleidingen voor de jonge Richard: drank, prostituees en gokken. Wegens schulden belandt hij zelfs even kort in de gevangenis.

Veel meer dan in juridische zaken is Richard Brathwaite geïnteresseerd in het schrijven van gedichten en verhalen. Zijn vader ziet daar blijkbaar weinig toekomst in, en er ook geen inkomen uit voortkomend, want als zijn vader in 1610 overlijdt– Richard Brathwaite is dan 21 jaar oud – blijkt dat hij hem – om hem een inkomen te geven – één van zijn landgoederen (het landgoed Burnside vlakbij Kendal) heeft nagelaten. Dat was tamelijk verrassend, want in die tijd was het de gewoonte dat de erfenis altijd volledig naar de oudste zoon ging – dit om te voorkomen dat het familiebezit verspreid zou worden over meerdere partijen. Richard’s oudere broer is dan ook niet blij met het testament. Richard krijgt wel een tweetal toezichthouders toegewezen, een oom en een ander familielid, die er op moeten letten dat Richard het geld niet direct verbrast.

Na zijn huwelijk in 1617 met Frances Lawson – ze zullen samen liefst negen kinderen krijgen – laat Richard het wilde leven achter zich en verandert in een devote gerespecteerde landheer. In 1618 overlijdt zijn oudere broer en neemt hij het beheer op zich van het hele familiebezit. Ook fungeert hij als vredesrechter van het graafschap waar hij woont. In 1633 overlijdt zijn vrouw. In een groot gedicht beschrijft hij hoe zwaar dit verlies op hem drukt. Zes jaar later hertrouwt hij. Met zijn tweede vrouw krijgt hij nog een kind, een zoon die later in dienst van de Engelse marine zal sneuvelen tijdens een zeeslag met Algierse piraten. Zelf overlijdt Richard Brathwaite in 1673 op 85-jarige leeftijd op zijn landgoed.

Gedurende zijn hele leven bleef Richard Brathwaite schrijven. Hij schrijft meerdere dichtbundels en boeken, niet allemaal van gelijke kwaliteit zoals de Encyclodie Brittanica fijntjes opmerkt. Het eerste boek, een gedichtenbundel, verschijnt in 1611; hij is dan 23 jaar oud, het laatste boek schrijft hij op 77-jarige leeftijd in 1665.

2323b boek braithwaite

De titelpagina van ‘A Survey of History, Or, A Nursery for Gentry’ (London, Jasper Emery, 1638); Eén van de boeken van Braithwaite. De man in het midden is de auteur; Afbeelding ‘The British Museum’.

Van zijn boeken zijn er vier de moeite waard om te vermelden. Zijn bekendste werk is het in 1636 verschenen: ‘Drunken Barnaby’s Four Journeys to Northern England, een soort reisverslag in dichtvorm – het verschijnt eerst in het Latijn; daarna in het Engels. Ongetwijfeld heeft Brathwaite hier ervaringen uit zijn wilde tijd in Londen in verwerkt. Het boek verschijnt onder het pseudoniem Corymbaeus. Pas na zijn dood wordt bekend dat Brathwaite de schrijver is.

Zijn twee best verkopende boeken schrijft hij wel onder zijn eigen naam. Het betreft hier ‘The English Gentleman’ uit 1630 en ‘The English Gentlewoman’ uit 1631. In ‘The English Gentleman’ beschrijft Brathwaite hoe een echte Engelse Gentleman zich dient te gedragen, onder andere “altijd de lagere klasse met respect behandelen”. Het boek is een succes en een jaar later verschijnt: ‘The English Gentlewoman’.

Richard Brathwait boek

De titelpagina van een gecombineerde versie van ‘The English Gentleman and English Gentlewoman’, 3rd edition (London, John Dawson, 1641)

Het vierde boek van Richard Brathwaite dat bekend is geworden, is ‘The yong mans gleanings’, een godsdienstig boek dat hij in 1613 schrijft. Het is dit boek dat hem een plaats in de geschiedenis van de mensen achter de computer heeft bezorgd. In dit boek wordt namelijk voor het eerst in de geschiedenis geschreven over een ‘computer’. Hoofdstuk 1 ‘Of the Mortality of Man’ begint als volgt:

Richard Brathwait zinnen 3

Zie hier voor het eerst het woord ‘computer’ vastgelegd in een boek. Uiteraard betreft het hier geen beschrijving van de computer als apparaat – het zou nog meer dan drie eeuwen duren voordat deze wordt “uitgevonden”. Met het woord ‘computer’ bedoelt Brathwaite hier iemand die rekenwerk verricht. Pas in de vorige eeuw wordt met een computer het apparaat bedoeld. Tot dan wordt met het woord computer een professie beschreven

Eind negentiende eeuw was een ‘computer’ zelfs een officiële functiebetiteling in de ‘U.S. Civil Service’ voor iemand die veel rekenwerk moet verwerken. Zo was de eerste functie van de later wereldberoemd geworden astronome Henrietta Swan Leavitt bij de sterrenwacht van Harvard in Boston die van ‘computer’ – ze verdiende er 30 dollarcent per uur mee.

Ook Katherine Johnson, bekend van het feit dat de eerste Amerikaanse astronaut Alan Shepard pas de ruimte in geschoten wilde worden nadat zij de baan had gecontroleerd, had aanvankelijk als professie ‘computer’. Haar leven is verfilmd in de film ‘Hidden Figures’.

23b katherine johnsonDe menselijke ‘Computer’ Katherine Johnson’. foto NASA

Ook in Engeland wordt tot halverwege de vorige eeuw het woord computer vooral gebruikt als functiebenaming en niet als naam van een machine.

Het woord computer stamt af van het Engelse werkwoord ‘to compute’ wat weer afstamt van het Latijnse woord ‘computare’, wat ‘rekenen’ betekent, en dat zijn oorsprong weer in het Grieks heeft. Eigenlijk dus een saai verhaal.

Jammer dat in het overzicht van de vijftig mensen achter de computer niet de mensen voorkomen die de ‘Bluetooth’, de open standaard voor draadloze verbindingen tussen apparaten op korte afstand, hebben bedacht. (Vandaag de dag maken een paar miljard apparaten gebruik van deze technologie. Het patent hiervan staat op naam van de Nederlander Jaap Haartsen die in die tijd voor Ericsson werkte.)

De achtergrond van de naam ‘bluetooth’ is namelijk veel mooier dan die van ‘computer’. De door het Zweedse Ericsson ontwikkelde technologie is vernoemd naar koning Harald I van Denemarken die leefde van 930 tot 985 na Christus. Deze koning heeft als bijnaam ‘blauwtand’. Die bijnaam heeft hij te danken aan het veelvuldig consumeren van bosbessen, waardoor zijn tanden blauw kleuren. Eén van de belangrijkste dingen die Koning Harald I tijdens zijn leven doet, is in 961 het verenigen van Denemarken en Noorwegen. (Ook is hij bekend geworden vanwege zijn bekering tot het christendom.) Aangezien de bluetooth technologie ook apparaten ‘verenigt’, kozen de ontwikkelaars van de technologie ‘bluetooth’ als werknaam voor hun project, maar bij gebrek aan een betere naam wordt het later ook de definitieve naam.

Kijk, dat is een beter verhaal dan de achtergrond van de naam computer. Maar goed, Richard Brathwaite is de eerste die de naam computer als zelfstandig naamwoord gebruikt en daarmee heeft hij zijn plaats verdiend in het overzicht van de vijftig mensen achter de computer.

 

My WordPress Blog