10. Cai Lun; ca. 50 na Chr. – 121; geldt als de uitvinder van het papier.

Cai Lun; ca. 50 na Chr. – 121; geldt als de uitvinder van het papier.

8 cai lun afbeelding

(Volgens een Chinees boek uit de achttiende eeuw zou Cai Lun er zo hebben uitgezien. Gaat u er maar van uit dat dit geen goed lijkend portret van hem is.)

Voor degenen die op kantoor werken of hebben gewerkt, herkent u de volgende situatie? U heeft op uw pc een mooi overzicht van iets gemaakt wat u voor een vergadering die over vijf minuten begint alleen nog even moet uitprinten. U geeft een printopdracht, loopt naar de gemeen-schappelijke printer in het printerhok en ziet daar dat de printer is vastgelopen. Niet met uw printje maar met dat van iemand voor u. En degene van wie dat printje is, die is in geen velden of wegen te zien.

Het gevolg is dat u degene bent die nu in grote haast moet proberen dat vastgelopen printje uit te printer te peuteren. Terwijl de klok door tikt, krijgt u vieze inkthanden. Als u eindelijk alles uit de printer heeft gekregen, doet hij het nog steeds niet. Ergens zit er nog een klein stukje papier vast. Om de hoek roept je baas waar je blijft.

Weet u wiens schuld dit is? Het is de schuld van de Chinese eunuch Cai Lun. Hij is hier verantwoordelijk voor. Hij geldt namelijk als degene die het papier heeft uitgevonden. Zonder papier geen vastgelopen printer. Nu kunt u wel boos op hem gaan mopperen, maar heb medelijden met hem, want heeft u het woordje eunuch wel gezien? Ook voor kantoormensen aan het hof van de oude Chinese keizers was het niet altijd een pretje.

Cai Lun

Cai Lun, soms wordt zijn naam ook wel als Ts’ai Lun gespeld, is omstreeks het jaar 50 geboren in Guiyang (het huidige Leiyang, een stad in het zuidoosten van China). Hij zou van arme afkomst zijn geweest. Veel meer weten we niet over zijn jeugd. In het jaar 75 zien we zijn naam opduiken aan het hof van keizer Han Zhangdi. Hij krijgt er een mooie betrekking als jonge ambtenaar in de hofhouding. Daar staat wel een klein nadeel tegenover – “Elk voordeel heeft zijn nadeel” zou Johan Cruijff zeggen. Het nadeel van deze functie is een castratie. Met een mes worden van de (toekomstige) eunuchen aan het keizerlijk hof de balzak en (aan het Chinese keizerrijk ook verplicht) de penis afgesneden.

De reden voor castratie is dat de keizer er zeker van wil zijn dat hij, en niet één van de mannen die werkzaam is in zijn hofhouding en harem, de vader is van zijn kinderen. Daarnaast kunnen deze dienaren geen kinderen krijgen, zodat de keizer niet bang hoeft te zijn dat zijn personeel het belang van hun nageslacht boven dat van hem zullen  stellen.

8 cai lun eunuchs1903: Cixi, 1835 – 1908; keizerin-regentes van China tijdens de Qing-dynastie, op een draagstoel omringd door eunuchs. (Foto: Smithsonian Institution, Washington, D.C.)

De reden dat de veelal arme mensen hun kinderen naar het hof sturen en hen castratie laten ondergaan, is dat ze hierin een manier zien om aan de economische armoede te ontsnappen. Daarnaast geeft een functie aan het hof sociaal prestige.

Aanvankelijk werkt Cai Lun als ambtenaar bij de keizerlijke rechtbank, waar hij verantwoordelijk is voor de inkoop en productie van “kantoormaterialen” voor de rechtbank. Hij maakt snel carrière, wordt het hoofd van de afdeling en geeft later leiding aan de hele rechtbank. Hij krijgt de titel ‘Zhong Shi’. Slechts een twaalftal mensen aan het hof heeft een dergelijke titel wat wel aangeeft dat Cai Lun een belangrijke personage aan het hof is geworden.

Eén van de redenen dat hij deze titel krijgt,  komt door zijn rol die hij in 82 heeft gespeeld in de machtsstrijd tussen de keizerin Dou, de vrouw van de keizer, en een concubine genaamd Song. Keizerin Dou heeft zelf geen kinderen. Song baart de keizer als eerste van de dames aan het hof wel een zoon. (Uiteindelijk zal de keizer bij diverse vrouwen in totaal elf kinderen krijgen.) Het kind van de keizer en Song wordt benoemd tot de toekomstige opvolger van de keizer.

Als echter een andere concubine, ene Liang, de keizer ook een zoon baart, ziet Dou haar kans schoon. Ze adopteert dit kind als haar eigen kind en nadat Song tijdens een periode van ziekte kruiden gebruikt om beter te worden, beschuldigt Dou haar van hekserij. Song wordt  gearresteerd en Cai Lun krijgt de opdracht haar te ondervragen. Tijdens dit proces plegen Song (en een zuster van haar, ook zij was een concubine aan het hof) door het innemen van gif zelfmoord. Het door Dou geadopteerde kind wordt hierna benoemd tot de nieuwe kroonprins. (In 88 zal hij na de dood van zijn vader onder de naam Keizer He de nieuwe keizer worden.)

Dit verhaal zal echter nog een staartje krijgen. In 106 wordt namelijk Han Andi, een kleinzoon van Song, de concubine die zelfmoord heeft gepleegd, de nieuwe keizer. Hij heeft via zijn vader keizerlijk bloed. Zijn grootvader is keizer Han Zhangdi en zijn vader de jongen die eventjes kroonprins was. Omdat Han Andi op dat moment nog maar tien jaar oud is, regeert aanvankelijk keizerin-weduwe Deng, de weduwe van de overleden keizer He, als regentes. Nadat zij in 121 overlijdt, breekt er een machtsstrijd uit.

Han Andi besluit om iedereen die zijn familie in het heden of in het verleden “in de weg heeft gezeten” in de gevangenis te gooien. Ook de inmiddels 71 jaar oude Cai Lun is één van degenen die zich bij de gevangenis moet melden. Cai Lun laat het echter niet zo ver komen. Hij neemt een bad, trekt zijn mooiste zijden kleren aan en om de schande van een gevangenschap te voorkomen neemt hij vervolgens vergif in.

8 cai lun afbeelding 2

Cai Lun in zijden kleding op een Chinese postzegel uit 1962. Hij lijkt hier zo weg gelopen te zijn uit een Kuifje-boek.

Tot zover een voetnoot in de wereldgeschiedenis en we zouden Cai Lun al lang zijn vergeten, ware het niet dat hij geldt als de uitvinder van het papier. Dat zou hij in het jaar 105 hebben uitgevonden.

De mens heeft al eeuwenlang de neiging om te “schrijven”. Zo tekenen en schrijven de holbewoners op de wanden van hun grotten, schrijven anderen later hun verhandelingen in kleitabletten en gebruiken de Egyptenaren papyrus, gemaakt van riet dat bij de Nijl groeit, om op te schrijven.  Naast papyrus wordt er ook geschreven op perkament (gemaakt van huiden) en op zijde.

8 cai jun perkamentDe avonturen van de Griekse held Hercules zoals beschreven op papyrus.

Al deze materialen hebben bezwaren. Papyrus is ribbelig, zwaar en scheurde snel, perkament is een heel gedoe om te maken en zijde is kostbaar. Daarnaast zijn er nog andere materialen waarop kan worden geschreven maar die allemaal ook hun nadeel hebben.

Cai Lun bedenkt in het jaar 105 een nieuwe methode voor het maken van schrijfmateriaal. Naar verluidt is hij op het idee van papier gekomen door de wijze waarop wespen de wanden van hun nest bouwen. Die wanden lijken wel van papier. Wespen mengen vezels van planten met speeksel tot brij dat ze vervolgens laten drogen.

Cai Lun komt nu op het idee om boombast van bomen en planten, zoals dat van de papiermoerbij (een plant die veelvuldig in Azië voor komt), te mengen met resten van bamboeriet, zijdeafval, hennep, oude visnetten en water en dit dan fijn te stampen totdat het een grote brij is. Vervolgde verdeelt hij de brei in dunne lagen en laat hij  deze daarna opdrogen. Aldus verkrijgt hij papier. Het is een niet al te moeilijk proces dat een goedkoop en goed product opleverte. Het papier is uit gevonden.

Zie hieronder een grafische weergave van het Chinese productieproces van het maken van papier uit de tijd van de Ming-dynastie. (De afbeeldingen zijn vermoedelijk gemaakt in de vijftiende of zestiende eeuw en zijn afkomstig van de Chinese Wikipedia.)

Stap 1: De oogst van de grondstof wordt verzameld en gemengd met water.

8 cai jun papier 1

Stap 2: De vezels worden gekookt totdat er een grote brij ontstaan.

8 cai jun papier 2

Stap 3: De brij wordt met behulp van een zeef in laagjes verdeeld.

8 cai jun papier 3

Stap 4: Het water wordt er uitgeperst.

8 cai jun papier 4

Stap 5: Het papier wordt in de zon gelegd zodat het kan drogen.

8 cai jun papier 5

De keizer is zeer in zijn nopjes met deze uitvinding. Het levert op een relatief makkelijke manier een grote hoeveelheid papier op, en daarnaast – doordat de dure zijde niet meer als schrijfmateriaal hoefde te worden gebruikt – bespaart het ook nog eens flink veel geld. Cai Lun wordt ruiterlijk beloond door de keizer en hij wordt een vermogend man.

De vraag kan gesteld worden of Cai Lun daadwerkelijk de man is die het papier heeft uitgevonden. Het zou bijvoorbeeld heel goed kunnen zijn dat een ondergeschikte het proces heeft bedacht, maar dat Cai Lun als hoofdverantwoordelijk voor de inkoop en productie de ontdekking op zijn naam krijgt. We weten het niet. In ieder geval geldt Cai Lun vandaag de dag als de uitvinder van papier.

8 cai jun beeldBeeld van Cai Lun in het ‘National Museum of Chinese Writing’ in Anyang, China. Foto Caidiyun

De kunst van het maken van papier verspreidt zich aanvankelijk niet snel over de wereld. Dat komt mede omdat de Chinezen het productieproces en de grondstoffen geheim houden. In het (huidige) Vietnam duikt het voor het eerst op in de derde eeuw, in Korea in de vierde eeuw, in Japan in de vijfde eeuw en in India in de zevende eeuw.

Pas als de Arabieren in 751 de Chinezen verslaan tijdens de slag om Talas – een veldslag tussen het Kalifaat van de Abbasiden en de Chinese  legers van de Tang-dynastie;  hierdoor wordt de opmars van de Chinezen naar het westen gestopt – komt de kennis van het maken van papier ook in de Arabische wereld terecht. Volgens de verhalen nemen de Arabieren tijdens deze slag een drietal Chinese papiermakers gevangen die daarna de Arabieren de kunst van het papier maken bij brengen.

Papier heeft een grote rol gespeeld in de verspreiding van wetenschappelijke kennis. Zo kunnen boeken veel gemakkelijker en goedkoper dan eerst gereproduceerd worden. De uitvinding van het papier wordt dan ook gerekend tot de tien belangrijkste uitvindingen van de mens.

Tot slot, in 851 bezoekt een Arabisch handelaar China, waar hij tot zijn verbazing ziet dat aan het hof papier ook massaal wordt gebruikt om de billen schoon te geven. De Chinezen kunnen we daarom ook betitelen als de uitvinders van het wc-papier.

 

 

My WordPress Blog