10. Cai Lun; ca. 50 na Chr. – 121; geldt als de uitvinder van het papier.

Cai Lun; ca. 50 na Chr. – 121; geldt als de uitvinder van het papier.

8 cai lun afbeelding

(Volgens een Chinees boek uit de achttiende eeuw zou Cai Lun er zo hebben uitgezien. Gaat u er maar van uit dat dit geen goed lijkend portret van hem is.)

Voor degenen die op kantoor werken of hebben gewerkt, herkent u de volgende situatie? U heeft op uw pc een mooi overzicht van iets gemaakt wat u voor een vergadering die over vijf minuten begint alleen nog even moet uitprinten. U geeft een printopdracht, loopt naar de gemeen-schappelijke printer in het printerhok en ziet daar dat de printer is vastgelopen. Niet met uw printje maar met dat van iemand voor u. En degene van wie dat printje is, die is in geen velden of wegen te zien.

Het gevolg is dat u degene bent die nu in grote haast moet proberen dat vastgelopen printje uit te printer te peuteren. Terwijl de klok door tikt, krijgt u vieze inkthanden. Als u eindelijk alles uit de printer heeft gekregen, doet hij het nog steeds niet. Ergens zit er nog een stukje papier vast. Om de hoek roept je baas waar je blijft.

Weet u wiens schuld dit is? Het is de schuld van de Chinese eunuch Cai Lun. Hij is hier verantwoordelijk voor. Hij geldt namelijk als degene die het papier heeft uitgevonden. Zonder papier geen vastgelopen printer. Nu kunt u wel op hem gaan mopperen, maar heb medelijden met hem, want heeft u het woordje eunuch wel gezien? Ook voor kantoormensen aan het hof van de oude Chinese keizers was het niet altijd een pretje.

Cai Lun

Cai Lun, soms wordt zijn naam ook wel als Ts’ai Lun gespeld, is omstreeks het jaar 50 geboren in Guiyang (het huidige Leiyang, een stad in het zuidoosten van China). Hij zou van arme afkomst zijn geweest. Veel meer weten we niet over zijn jeugd. In het jaar 75 zien we zijn naam opduiken aan het hof van keizer Han Zhangdi. Hij kreeg er een mooie betrekking als jonge ambtenaar in de hofhouding. Daar stond wel een klein nadeel tegenover – “Elk voordeel heeft zijn nadeel” zou Johan Cruijff zeggen. Het nadeel van deze functie was een castratie. Met een mes werden van de (toekomstige) eunuchen aan het keizerlijk hof de balzak en (aan het Chinese keizerrijk ook verplicht) de penis afgesneden.

De reden voor castratie was dat de keizer er zeker van wou zijn dat hij, en niet één van de mannen die werkzaam was in zijn hofhouding en harem, de vader was van zijn kinderen. Daarnaast konden deze mannen geen kinderen krijgen, zodat de keizer niet bang hoefde te zijn dat zijn personeel het belang van hun nageslacht boven dat van hem zouden stellen.

8 cai lun eunuchs1903: Cixi, 1835 – 1908; keizerin-regentes van China tijdens de Qing-dynastie, op een draagstoel omringd door eunuchs. (Foto: Smithsonian Institution, Washington, D.C.)

De reden dat de veelal arme mensen hun kinderen naar het hof stuurden en hen castratie lieten ondergaan, was dat ze hierin een manier zagen om aan de economische armoede te ontsnappen. Daarnaast gaf een functie aan het hof sociaal prestige.

Aanvankelijk werkte Cai Lun als ambtenaar bij de keizerlijke rechtbank, waar hij verantwoordelijk was voor de inkoop en productie van “kantoormaterialen” voor de rechtbank. Hij maakte snel carrière, werd het hoofd van de afdeling en gaf later leiding aan de hele rechtbank. Hij kreeg de titel ‘Zhong Shi’. Slechts een twaalftal mensen aan het hof had een dergelijke titel wat wel aangeeft dat Cai Lun een belangrijke personage aan het hof was geworden.

Eén van de redenen dat hij deze titel kreeg, was gelegen in zijn rol die hij in 82 had gespeeld in de machtsstrijd tussen de keizerin Dou, de vrouw van de keizer, en een concubine genaamd Song. Keizerin Dou had zelf geen kinderen. Song baarde de keizer als eerste van de dames aan het hof wel een zoon. (Uiteindelijk zou de keizer bij diverse vrouwen in totaal elf kinderen krijgen.) Het kind van de keizer en Song werd benoemd tot de toekomstige opvolger van de keizer.

Toen echter een andere concubine, ene Liang, de keizer ook een zoon baarde, zag Dou haar kans schoon. Ze adopteerde dit kind als haar eigen kind en nadat Song tijdens een periode van ziekte kruiden gebruikte om beter te worden, beschuldigde Dou haar van hekserij. Song werd gearresteerd en Cai Lun kreeg de opdracht haar te ondervragen. Tijdens dit proces pleegden Song (en een zuster van haar, ook zij was een concubine aan het hof) door het innemen van gif zelfmoord. Het door Dou geadopteerde kind werd hierna benoemd tot de nieuwe kroonprins. (In 88 zou hij na de dood van zijn vader onder de naam Keizer He de nieuwe keizer worden.)

Dit verhaal zou echter nog een staartje krijgen. In 106 werd namelijk Han Andi, een kleinzoon van Song (de concubine die zelfmoord had gepleegd) de nieuwe keizer. Hij had keizerlijk bloed. Zijn grootvader was keizer Han Zhangdi en zijn vader de jongen die eventjes kroonprins was. Omdat Han Andi op dat moment nog maar tien jaar oud was, regeerde aanvankelijk keizerin-weduwe Deng, de weduwe van de overleden keizer He, als regentes. Nadat zij in 121 overleed, brak er een machtsstrijd uit.

Han Andi besloot om iedereen die zijn familie in het heden of in het verleden “in de weg had gezeten” in de gevangenis te gooien. Ook de inmiddels 71 jaar oude Cai Lun was één van degenen die zich bij de gevangenis moest melden. Cai Lun liet het echter niet zo ver komen. Hij nam een bad, trok zijn mooiste zijden kleren aan en om de schande van een gevangenschap te voorkomen nam hij vervolgens vergif in.

8 cai lun afbeelding 2

Cai Lun in zijden kleding op een Chinese postzegel uit 1962. Hij lijkt hier zo weg gelopen te zijn uit een Kuifje-boek.

Tot zover een voetnoot in de wereldgeschiedenis en we zouden Cai Lun al lang zijn vergeten, ware het niet dat hij geldt als de uitvinder van het papier. Dat zou hij in het jaar 105 hebben uitgevonden.

De mens had al eeuwenlang de neiging om te schrijven. Zo tekenden en schreven de holbewoners op de wanden van hun grotten, schreven anderen later hun verhandelingen in kleitabletten en gebruikten de Egyptenaren papyrus, gemaakt van riet dat bij de Nijl groeide, om op te schrijven.  Naast papyrus werd er ook geschreven op perkament (gemaakt van huiden) en op zijde.

8 cai jun perkamentDe avonturen van de Griekse held Hercules zoals beschreven op papyrus.

Al deze materialen hadden bezwaren. Papyrus was ribbelig, zwaar en scheurde snel, perkament was een heel gedoe om te maken en zijde was kostbaar. Daarnaast waren er nog een aantal andere materialen waarop kon worden geschreven die allemaal hun nadeel hadden.

Cai Lun bedacht in het jaar 105 een nieuwe methode voor het maken van schrijfmateriaal. Naar verluidt zou hij op het idee zijn gekomen door de wijze waarop wespen de wanden van hun nest bouwen. Die wanden lijken wel van papier. Wespen mengen vezels van planten met speeksel tot brij wat ze vervolgens laten drogen.

Cai Lun kwam op het idee om boombast van bomen en planten, zoals dat van de papiermoerbij (een plant die veelvuldig in Azië voor komt),te mengen met resten van bamboeriet, zijdeafval, hennep, oude visnetten en water en dit dan fijn te stampen totdat het een grote brij was. Vervolgde verdeelde hij de brei in dunne lagen en liet deze daarna opdrogen. Aldus kreeg hij papier. Het was een niet al te moeilijk proces dat een goedkoop en goed product opleverde. Het papier was uit gevonden.

Zie hieronder een grafische weergave van het Chinese productieproces van het maken van papier uit de tijd van de Ming-dynastie. (De afbeeldingen zijn vermoedelijk gemaakt in de vijftiende of zestiende eeuw en zijn afkomstig van de Chinese Wikipedia.)

Stap 1: De oogst van de grondstof wordt verzameld en gemengd met water.

8 cai jun papier 1

Stap 2: De vezels worden gekookt totdat er een grote brij ontstaan.

8 cai jun papier 2

Stap 3: De brij wordt met behulp van een zeef in laagjes verdeeld.

8 cai jun papier 3

Stap 4: Het water wordt er uitgeperst.

8 cai jun papier 4

Stap 5: Het papier wordt in de zon gelegd zodat het kan drogen.

8 cai jun papier 5

De keizer was zeer in zijn nopjes met deze uitvinding. Het leverde op een relatief makkelijke manier een grote hoeveelheid papier op, en daarnaast – doordat de dure zijde niet meer als schrijfmateriaal hoefde te worden gebruikt – bespaarde het ook nog eens veel geld. Cai Lun werd ruiterlijk beloond door de keizer en hij werd een vermogend man.

De vraag kan gesteld worden of Cai Lun daadwerkelijk de man is die het papier heeft uitgevonden. Het zou bijvoorbeeld heel goed kunnen zijn dat een ondergeschikte het proces heeft bedacht, maar dat Cai Lun als hoofdverantwoordelijk voor de inkoop en productie de ontdekking op zijn naam kreeg. We weten het niet. In ieder geval geldt Cai Lun vandaag de dag als de uitvinder van papier.

8 cai jun beeldBeeld van Cai Lun in het ‘National Museum of Chinese Writing’ in Anyang, China. Foto Caidiyun

De kunst van het maken van papier verspreidde zich aanvankelijk niet zo snel over de wereld. Dat kwam mede omdat de Chinezen het productieproces en de grondstoffen geheim hielden. In het (huidige) Vietnam dook het voor het eerst op in de derde eeuw, in Korea in de vierde eeuw, in Japan in de vijfde eeuw en in India in de zevende eeuw.

Pas toen de Arabieren in 751 de Chinezen versloegen tijdens de slag om Talas, een veldslag tussen het Kalifaat van de Abbasiden en de Chinese  legers van de Tang-dynastie – hierdoor werd de opmars van de Chinezen naar het westen gestopt – kwam de kennis van het maken van papier ook in de Arabische wereld terecht. Volgens de verhalen namen de Arabieren tijdens deze slag een drietal Chinese papiermakers gevangen die daarna de Arabieren de kunst van het papier maken bijbrachten.

Papier heeft een grote rol gespeeld in de verspreiding van wetenschappelijke kennis. Zo konden boeken konden veel gemakkelijker en goedkoper dan eerst gereproduceerd worden. De uitvinding van het papier wordt dan ook wel eens gerekend tot de tien belangrijkste uitvindingen van de mens.

Tot slot, in 851 bezocht een Arabisch handelaar China, waar hij tot zijn verbazing zag dat aan het hof papier ook massaal werd gebruikt om de billen schoon te geven. De Chinezen kunnen we daarom ook betitelen als de uitvinders van het wc-papier.

 

 

My WordPress Blog